قانون برنامه پنج ساله پنجم توسعه

مقدمه :
اگر چه متجاوز از هشتاد سال از فعالیت موساست بیمه بازرگانی خارجی در ایران می گذرد ،اما هنوز بیمه به عنوان یک ابزار اقتصادی در جامعه امروز نتوانسته است جایگاه بایسته خود را بازیابد و حرکت خود را به نحوی تنظیم کند که در بستر زمان اقتصاد را به سوی تکامل و کاربرد بیمه آن سوق دهد .
همراه با رشد اقتصادی جوامع بشری ،حجم مبادلات بازرگانی افزایش می یابد و کاربرد ابزار و تکنولوژی های نوین بر پیچیدگی و تخصصی بودن زمینه های حمل و نقل ،صنعت و بیمه می افزاید . روابط بازرگانی و توسعه و گسترش و صنعت و اقتصاد در صورتی امکان پذیر است که منافع سرمایه گزاران و در واقع سرمایه های ملی حفظ و حراست گردد .
جهان امروز به طور گسترده بسوی پیچیدگی نظام سازمانی گام بر می دارد و با افزایش مناسبات داد و ستد،کمتر کشوری می تواند خود را از روند تحولات و فعالیت های جهانی بر کنار دارد و بر همین دلیل قویترین زنجیره اتصال ملت ها به یکدیگر بازرگانی بین المللی است که این ضرورت عصر جدید همه جوامع انسانی را بر عرصه داد و ستد بین المللی کشانده است و این فعالیت برای حفظ منافع و منابع خود به ابزارهای جدید نیازمند است که یکی از آنها بیمه اتکایی نامیده می شود. یکی از پرکارترین نمونه های بیمه در جهان عقد بیمه اتکایی است که در این تحقیق بر آن بوده با معرفی این نوع از بیمه نوین بتوان از راهکارها و فواید آن در کشور عزیزمان بهره جست. البته در حقوق ایران و در قوانین و مقررات و آثار حقوقی دکترین و فقه شیعه جعفری(تحت عنوان اعاده تامین) به عقد بیمه اتکایی اشاره شده است ولی در تبیین و تفهیم وگسترش علمی آن اقدامات موثری انجام نشده است. از آنجا که قرارداد بیمه اتکایی نوعی از تعهدات بیمه ای جدید بوده و آثار حقوقی آن کاهش ریسک های ناشی از اعمال بیمه ای می باشد و تعداد محدودی از کشورها از این قاعده حقوقی به نحو احسن استفاده می کنند، با این تحقیق بر آن شدیم تا یکی از گامهای اساسی در نیل به رسیدن به قانون گذاری شایسته در این مورد را برداشته باشیم . ساختار این تحقیق در پنج فصل آمده است؛ فصل نخست تاریخچه ، تعریف و ماهیت، فصل دوم اوصاف و اصول حاکم بر بیمه اتکایی وانعقاد واجرا و انحلال آن، فصل سوم آثار حقوقی، انواع و روش های اجرای بیمه اتکایی، فصل چهارم رشته های عقد بیمه اتکایی و فصل پنجم نتیجه گیری و پیشنهاد.
طرح تحقیق:
تعریف عقد بیمه اتکایی: از این عقد تعریف های گوناگونی شده است که مهمترین تعریف را ایمرسون در کتاب خود بیان داشته است : (بیمه اتکایی قراردادی است که بر اساس آن بیمه گر با در نظر گرفتن حق بیمه مشخص ،خطر بیمه شده را به شرکت دومی واگذار می نماید در حالی که خود در برابر بیمه گذار اصلی به همان صورتی که صادر شده، بدون هیچ گونه تغییر یا تبدیلی باقی می ماند ).
هدف: هدف از این تحقیق تبیین ماهیت حقوقی عقد بیمه اتکایی و تبیین روابط حقوقی که میان بیمه گر اتکایی با بیمه گر اولیه اصلی ، همچنین تبیین انواع وآثار و احکام حقوق بیمه اتکایی و تبیین اصول حاکم بر قرارداد بیمه اتکایی می باشد.
سوال های اصلی تحقیق:
ماهیت حقوقی عقد بیمه اتکایی چیست ؟
اقدامات بیمه گر واگذارنده در رابطه با بیمه گر اتکایی تاچه حد نافذ است ؟
با وجود بیمه اتکایی اجباری ضرورت وجود بیمه اتکایی اختیاری چیست ؟
فرضیه ها:
مطرح شده که در پاسخ به آنها سه فرضیه در نظر گرفته شده و البته در طول تحقیق به تکمیل آن خواهیم پرداخت :
فرضیه اول :
به نظر می رسد این است که بیمه اتکایی علیرغم نظرات مخالف بسیار زیاد یک عقد معین ومستقل از عقد بیمه نباشد.
فرضیه دوم :
بنظرمیرسد علی الرغم آنکه بیمه گر واگذارنده در قبول بیمه های اولیه که مشمول اتکایی می باشد آزادی کامل دارو ولی اقدامات وی درحد قرارداد و حفظ منافع بیمه گر اتکایی مربوطه نافذ می باشد.
فرضیه سوم :
بنظر می رسد جایی که در قانون اجرای اجباری بیمه اتکایی مورد خاصی پیش بینی نشده باشد و یا ظرفیت اجباری تکمیل شده باشد ویا اینکه بنا به ضرورت و اهمیت موضوع، بیمه اتکایی اختیاری اجرا میگردد.
روش تحقیق: تحقیق حاضر به روش تحلیلی و توصیفی انجام گرفته که یک فن خاص در گردآوری اطلاعات است مهمترین هدف آن اکتشاف، توصیف و تبیین عقد بیمه اتکایی است. برای شناسایی این موضوع و تبیین مفهوم آن از روش توصیفی و در بررسی نظریات حقوقدانان و مواد قانونی مرتبط با این امر از روش تحلیلی استفاده شده است.
روش گردآوری مطالب: گرداوری در این تحقیق به روش کتابخانه‌ای انجام شده و با مراجعه به کتابخانه‌های معتبر انجام شده است. شیوه گردآوری اطلاعات به صورت فیش برداری از منابع است. پس از اتمام فیش برداری مطالب طبقه بندی و سپس مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته و تنظیم گردیده است.
ضرورت: ضرورت این تحقیق جدید بودن موضوع واینکه ماهیت آن بخوبی برای حقوقدانان ومحاکم ما شناسایی نشده است لذا هدف تبیین و تشریح ماهیت بیمه اتکایی و قواعد و اصول حاکم برآن می باشد تا در این راستا محاکم نیز در دعاوی مربوطه با علم و آگاهی کافی و به درستی اقدام به صدور حکم نمایند. باید افزود که شناسایی درست این نهاد هم قطعا پیامد های خوبی از جمله اطمینان شرکت های بیمه تازه کار دارد که این اهداف بیانگر هرچه بیشتر اهمیت این موضوع میباشد.
مشکلات تحقیق در این موضوع، بسیار است ازجمله اینکه تالیفات بسیار کم و پراکنده ای در این باب صورت گرفته است، و دوم آنکه
مواد قانونی بسیار کمی در مورد این عقد وجود دارد و شرکت ها بصورت آیین نامه های داخلی آن را اداره می کنند. اهم این قوانین عبارتند از: ماده 114قانون برنامه پنج ساله پنجم توسعه جمهوری اسلامی ایران و قانون بیمه مرکزی ایران و بیمه گری مصوب 30/03/1350 می باشدکه در پایان تحقیق به عنوان ضمیمه آمده است.