چک لیست انتخاب کتاب درسی مناسب

1- گنجاندن فعالیت های شنیدن، سخن گفتن، خواندن و نوشتن در کتاب درسی 2- میزان تاکید بر دستور زبان 3- متناسب بودن درس ها و فعالیت های مربوط به مهارت های زبان 4- درگیر کردن شاگردان با متن کتاب 5- ترغیب به تفکر نقادانه و خلاق
سازماندهی
1- چگونگی سازماندهی 2- ترتیب مناسب آموزش هر درس
قابلیت انطباق پذیری
1- ارائه اطلاعات برای تطبیق با نیازهای شاگردان 2- مناسب شاگردان با استعداد ویژه 3- مناسب شاگردان ناتوان در یادگیری 4- مناسب شاگردانی که به زبان استاندارد تکلم نمی کنند
سبک کتاب
1- مناسب بودن سبک نوشتاری کتاب 2- اجتناب کتاب از تصورات قالبی و زبان کلیشه ای
اقتباس با تغییرات عمده از فضل اللهی، 1373
ابزارهای فهرستی انواع مختلفی دارد که در ادامه، 6 مورد آن به شرح زیر توضیح داده شده اند.
2-1-12-1 ویژگی های مطلوب کتاب درسی (طرح 20 معیاری)
سازمان پژوهش و نوسازی آموزشی (1359) بیست معیار برای کتاب درسی مطلوب معرفی نمود که این چک لیست سال ها مورد استفاده قرار گرفته است. این 20 ویژگی به شرح زیر از سه منبع اهداف آموزشی، اصول برنامه ریزی درسی و روانشناسی یادگیری اخذ شده است. 1- داشتن برنامه و هدف های آموزشی معین 2-داشتن توالی 3- تاکید بر پروراندن مفاهیم اساسی و روش ها 4- مطابقت مطالب با گروه سنی و قوه درک و فهم متوسط فراگیران 5- تاکید روی انگیزه ها و تحریک حس کنجکاوی 6- تاکید بر درگیری مستقیم شاگردان 7- فراهم نمودن زمینه های مناسب برای پرورش معیارها و نگرش های مطلوب انسانی 8- تاکید پرسش ها در جهت ارزشیابی قلمروها و سطوح تفکر انسانی 9- ارتباط با زندگی روزمره و محیط اجتماعی10- برخورداری مطالب از فعالیت های علمی 11- آسان کردن فعالیت های عملی با وسایل و ابزار ساده 12- جهت داشتن فعالیت های عملی به مفاهیم جدید 13- پرورش مهارت های عملی 14- توجه به زمان لازم برای آموزش 15- رعایت سلامتی و آسایش روحی فراگیران 16- جدید و پیشرفته بودن مطالب و شیوه های ارائه شده 17- فراهم نمودن فرصت هایی برای فعالیت های فوق برنامه 18- پاسخگو بودن کتاب برای نیازهای گروه های متفاوت مردم در تمام کشور 19- جلب نمودن توجه فراگیران به اهمیت بررسی های کمی و لزوم دسترسی به دلایل و منابع متعدد 20- جالب و مناسب بودن شرایط فیزیکی کتاب مثل کاغذ، جلد و صحافی، حروف خوانا و قیمت.
برای استفاده از این چک لیست، هرکتاب به چند نفر ارزشیاب متخصص داده می شود. هر ارزیاب پس از مطالعه کتاب در مورد تک تک معیارهای موجود در کتاب دست به قضاوت زده و به هر معیار از نمره کامل 5 تا کمترین نمره یعنی 1 اختصاص می دهد. جمع کل نمره ها برای کتاب بسیار مطلوب 100 خواهد بود. از نمرات ارزشیابان میانگین گرفته می شود و سپس در مورد کل کتاب و یا معیارهای خاصی از کتاب تصمیم گیری می شود (سازمان پژوهش، 1359). در حال حاضر از این چک لیست دیگر برای ارزشیابی کتاب های درسی استفاده نمی شود.
2-1-12-2 چک لیست انتخاب کتاب درسی مناسب
این ابزار ابتدا برای ارزشیابی کتاب های روانشناسی تربیتی بکار رفته است و به آن چک لیست ملاک های ارزیابی برای انتخاب کتاب درسی مناسب نیز گفته می شود (همینگر، باترزبای، ترجمه پاکاریان و یارمحمدیان). این چک لیست حاوی 38 سئوال در 7 بخش است که باید پاسخگو به هر سئوال جواب بله یا خیر بدهد. تعداد پاسخ های مثبت ثبت شده، معیاری است که بر اساس آن درباره مناسب بودن کتاب های مورد بررسی قضاوت می شود. کتاب هایی که امتیاز آن ها از رقم 21 بیشتر است در گروه رضایت بخش ترین، کتاب هایی که امتیاز آن ها بین 16 تا 21 است به عنوان کتاب های قابل قبول و امتیاز زیر 16 نشانگر حداقل رضایت بخشی از کتاب است. در ضمن مترجمین فوق، پایایی این چک لیست را مناسب گزارش نموده اند (به نقل از جعفری، 1375). در هنگام استفاده از این چک لیست بومی سازی نباید فراموش گردد.
جدول 2-2 چک لیست ملاک های ارزیابی برای انتخاب کتاب درسی مناسب
سئوالات چک لیست
بخش اول: فایق آمدن بر مفاهیم یا لغات مشکل
1-استفاده از قلم ایتالیک یا ضخیم 2- فهرست بندی و تعریف مفاهیم جدید 3- دارا بودن واژه نامه 4- داشتن واژه نامه همگام و مداوم در حاشیه 5- اجتناب از نوشتن پانویس
بخش دوم: استفاده از کمک های آموزشی
6- داشتن مرور یا خلاصه در ابتدای فصل ها 7- داشتن مرور یا خلاصه در پایان فصل ها 8- استفاده از پیش سازمان دهنده در ابتدای فصل ها 9- فراهم نمودن چارچوب مناسب پیش سازمان دهنده ها 10- در دسترس بودن هدف های رفتاری 11- قرار داشتن سئوالات اضافی در متن 12- توجه مناسب سئوال های اضافی به اطلاعاتی بعدی 13- نشان دادن اهمیت مواد آموزشی از طریق استفاده از راهبردهای کمک آموزشی
بخش سوم: سازمان دهی چاپی
14- داشتن شیوه چاپ مشابه عناوین اصلی و فرعی 15- نوشتن عناوین اصلی با حروف بزرگ 16- سئوالی نوشتن عناوین فرعی 17- ارائه راهنمایی های ساده و روشن برای مطالعه بهتر فصل ها 18- قطعه قطعه و مجزا شدن متن