پایان نامه با واژه های کلیدی اجرای احکام، دارایی ها، امام صادق

به خدا ایمان می آورد و مومنان را تصدیق می کند ».235
در عدم اعتماد و حسن ظن به فاسق و شرابخوار ، روایت است که : « اسماعیل ، فرزند امام صادق علیه السلام مقداری مال فراهم کرده بود ؛ مطلع شد که مردی از قریش قصد دارد برای تجارت به یمن سفر کند . اسماعیل نزد پدر آمد و گفت : فلان شخص عازم یمن است و این مقدار مال دارم ، آیا صلاح می دانید این مال را به او بدهم تا برای من جنس بخرد و بفروشد تا سودی به من رسد ؟
امام فرمودند : فرزندم آیا به تو نرسیده که این شخص شراب خوار است؟
اسماعیل گفت : مردم چنین می گویند . امام علیه السلام فرمودند : فرزندم به او اعتماد مکن و مالت را به او مسپار . اسماعیل سخن پدر را نادیده گرفت و مال خود را به او داد . او هم به یمن رفت و در بازگشت چیزی به او نداد . موسم حج فرا رسید و اسماعیل همراه امام علیه السلام به حج مشرّف شد . روزی در حال طواف ، دعا کرد و گفت : خدایا عوض مالی که از دستم رفت ، به من اجر و ثواب مرحمت فرما !
امام علیه السلام به او رسید و دست مبارکش را بر پشت او گذاشت و فرمود : فرزندم ، به خدا سوگند که تو را بر خدا حقیّ نیست . و در برابر مالی که از توتلف شده عوض و اجری نخواهد بود ، زیرا تو به کسی که گفتند شراب خوار است اعتماد کردی .
اسماعیل گفت : ای پدر ! من که به چشم خود شراب خوری او را ندیدم ، فقط شنیدم که او چنین است . امام علیه السلام فرمودند : « خداوند فرموده است : پیامبر صلی الله علیه و اله والسلم به خدا ایمان می آورد و مومنان را تصدیق می کند » پس هرگاه دسته ای از مومنان نزد تو شهادت دادند ، آن ها را تصدیق کن و شراب خوار را امین خود قرار مده زیرا خداوند فرموده : « دارایی های خود را به سفیهان ندهید » ،236 کدام سفیه از شارب الخمر ، سفیه تر است ؟
شراب خوار اگراز کسی وساطت کند نباید اجابتش نمود ؛ هم چنین نباید به او چیزی سپرد و اگر کسی چیزی به او بسپارد و تلف شود نزد خدا اجری ندارد و حقّ تلافی نخواهد داشت » .237
«اگر کسی از بنده ای از بندگان خدا دروغی بشنود و خیانتی ببیند ، با این حال او را بر امانت خدا امین قرار دهد ، سزاور است که خداوند عزّوجلّ او را نسبت به این امانت ، گرفتار سازد و عوض و پاداشی هم برای آن به او ندهد».238

3-2-1 کاربرد قاعده در قانون اساسی
رأی شماره 121- عنایت به اظهار متهمان و ملاحظه اجرای عقد منقطع بین متهم ردیف اول و دوم و ادعای این که عالم بر حرمت چنین عقدی نبوده اند و عدم اقامه دلیل بر نفی آن و حاکمیت اصاله البرائت و قاعده ی « ضع امر اخیک الی احسنه » در مجموع دادگاه نامبردگان را مجرم و عاصی تشخیص نداده و سوء نیت آن را احراز نمی نماید .
در مورد اتهام1- بانو « س » ، فرزند …2- آقای «چ » فرزند … به ازدواج با یکدیگر در حالی که متهم ردیف اول در عده شخصی به نام آقای « ع » بوده است با توجه به اظهارات « ع » در مراحل مختلف تحقیق و با عنایت بر مجموع اوراق پرونده و اظهار متهمین و دادنامه شماره 9433-15/10/66دادگاه مدنی خاصی مبنی بر رد بقا ء زوجیت بین شاکی و متهمه و رد غایت بر اظهارات متهمان و ملاحظه اجرای عقد منقطع بین متهم ردیف اول و دوم و ادعای این که عالم بر حرمت چنین عقدی نبوده اند و عدم اقامه دلیل بر نفی آن و حاکمیت اصاله البرائت و قاعده ی « ضع امر اخیک الی الحسنه » در مجموع دادگاه نامبردگان را مجرم تشخیص نداده است .
3-2-2 اصاله الصحّه در اقوال و اعتقادات
با توجه به کاربردی که این قاعده در مسائل گوناگون دارد یکی از مباحثی که در این زمینه مطرح می شود این است که آیا اصاله الصحّه مخصوص افعالی است که از غیر صادر می شود یا شامل گفتار و اعتقادات نیز می گردد؟
اگر منظور از صحّت در باب گفتار مطابقت مدلول آن با معنای واقعی است پس حمل بر صحّت به این معنا عبارت از حجیّت آن است. و این قسمت در حجیّت خبر واحد مورد بحث قرار می گیرد و حجیّت خبر واحد مشروط به شرایطی است که باید واجد آن باشد و راه ها و مسلک های مختلفی در آن وجود دارد که مربوط به این قسمت نیست و اگر مقصود از صحّت ، فعلی است که از متکلم صادر می شود و دارای آثار شرعی است ؛ مثل این که اگر شک کنیم کسی که حرف می زند فحش و ناسزا می گوید و حرام و معصیت مرتکب می شود یا دعا و ذکر خیر می گوید اصاله الصحه در اینجا این گفتار را حمل بر صحت می کند .
اما در باب اعتقادات ممکن است بحث از اعتقاداتی که متعلق به موضوعات خارجیه است باشد یا اعتقاداتی که متعلق به احکام فرعی ، یا اعتقاداتی که متعلق به اصول دین است.
در مورد فرض اول ( موضوعات خارجیه ) اگر شخص بگوید که این آب مخصوص ، به اندازه کر است و ما ،در صحّت گفته او شک کنیم ، چون ممکن است در وزن و اندازه خطا کرده باشد ؛ در این صورت اگر آثار عملی بر آن بار است ، یعنی اگر جامه را با آب مشکوک به کر بشوییم ، اصاله الصحّه بر آن جاری و اثر آن نیزمترتب است و آن لباس پاک است ، در واقع این قسمت از مصادیق حمل فعل غیر بر صحّت است و ادله حمل فعل غیر بر صحّت ، مطلق است و شامل آن می شود.
اما فرض دوّم که اعتقاد متعلق به حکم فرعی است ؛ پس اگر مراد از حمل بر صحّت حکم به مطابقت با واقع است ، در این صورت مطابق آن عمل می شود که به معنای حجیّت رأی غیر است ، مانند جواز تقلید در احکام فرعی که ادله حجیت قول مجتهد برای عوام با شرایط و قیود شامل آن می شود ، این هم از باب حمل فعل غیر بر صحّت است، اما فرض سوّم ، یعنی اعتقاد متعلق به اصول دین.
اگر در چنین فرضی عمل اثر داشته باشد که مترتب بر اعتقاد صحیح است،
مثل این که درتذکیه ذبیحه ای شک کند ، از جهت شک در صحّت اعتقاد ذابح آن در چنین فرضی اگر ذبح کننده مدعی اسلام باشد حمل بر صحّت اعتقاد او و ترتیب آثار آن می شود و نیازی به فحص درباره اعتقادات او نیست ، حتی بعید نیست که اگردر اسلامِ، کسی که در اسلام زندگی می کند، شک داشته باشیم حکم به اسلامش کنیم ، چرا که سیره مسلمین بر اجرای احکام اسلام از نکاح و طهارت و ذبح است.239
اظهار توبه و پشیمانی یکی دیگر از مسائل اعتقادی می باشد که اگر منشأ اثر باشد حمل بر صحت می شود در صورتی که علم به خلاف نباشد، توبه یک امر باطنی و قلبی است ، لکن استغفار و انشاء توبه « استغفر الله ربی و اتوب الیه » متاخر است و از واقع توبه که همان نفس پشیمانی و عزم و عدم عود ، آن معصیت می باشد . اگر گفته شود توبه فقط نفس پشیمانی نیست بلکه اضافه بر آن طبق روایات « ظهر منه امر جمیل » 240می خواهد و این معنی به صرف ادعا ثابت نمی شود. به نظر می رسد در این جا این گونه پاسخ داده شود که حقیقت توبه ، در مقام لب ، عبارت از ندم و پشیمانی فاعل از معصیتی صادر از جانب اوست241و حضرت سجّاد علیه السّلام در« صحیفه سجادیّه » می فرمایند : « اللهم ان یکن الندم توبه الیک فانا اندم النادمین » 242ولی رسیدن به این معنی به مرحله اثبات نیاز به اعتراف زبان و انشای کلمه استغفار دارد و این مطلب همانند حقیقت اسلام است که عبارت است از اعتقاد به شهادتین که رسیدن به آن مرحله ی اثبات نیازمند اقرار و اعتراف و اظهار لسانی به شهادتین است و قهرا این اظهار است که منشأ اثر می شود و بر مقرّ آثار مسلّم بار می شود و کمال اسلام نیز عمل به ارکان و احکام اسلام و اتیان واجبات و ترک محرمّات خواهد بود .
بنابر این جمع بین روایات این گونه است که آن دسته از روایاتی که مفادشان ندم و پشیمانی و عزم بر عدم برگشت به معصیت به عنوان بیان حقیقت توبه است ، در مقام ثبوت باشد ، و آن دسته از روایاتی که توبه را عبارت از استغفار به عنوان بیان مرتبه ی بلوغ توبه می داند در مقام اثبات تلقی شود ، روایاتی که مفادشان قضای فرایض ،و …است که همان « اظهر منه امر جمیل » باشد ، در مقام بیان مرتبه ی کمال توبه و عمل بر طبق آن معنی شود .243

3-2-2-1 کاربرد اصل صحّت در اقوال