نوع قرارداد

مزیت این نوع قرارداد از نظر واگذارنده تنها سهولت اجرای آن است زیرا هر معامله بیمه ای که انجام می دهد در صورتی که مشمول قرارداد واقع شود خود به خود چند درصد آن به حساب بیمه گر اتکائی منظور می شود. بنابراین طرز محاسبه حق بیمه اتکائی و سهم خسارت و غیره به سهولت انجام می پذیرد. ولی عیب بزرگ آن این است که جوابگوی احتیاجات بیمه گر واگذارنده نیست و نمی تواند او را در مقابل ریسکهای خطیر حمایت کند. در صورتی که در مورد خطرهای کم اهمیت که واگذارنده خود قادر به نگهداری آنها می باشد بی فایده است. بنابراین می توان نتیجه گرفت که بیمه اتکایی بوسیله قرارداد مشارکت نمی تواند کاملاً مفید باشد مگر در مورد بیمه هائی که هم از نظر کیفیت و هم از لحاظ سرمایه بیمه شده کاملاً متحدالشکل باشند.
بند سوم- اتکایی اختیاری–اجباری
این نوع پوشش خارج از چهارچوب واگذاری براساس مازاد سرمایه است. در این سیستم واگذارنده اجبار ندارد که طبق سهم نگهداری خاصی عمل کند و بسته به نظر خود هرچه بخواهد برمی دارد و هرچه از میزان بیمه را نخواست یا نتوانست، به بیمه گر اتکایی می سپارد و بیمه گر اتکایی موظف است که آن را بپذیرد . البته این پوشش بیمه ای برای واگذارنده اختیاری است و برای بیمه گر اتکایی اجباری است مثل بیمه ی عمر .
بند چهارم- اتکایی پوشش باز
پوشش باز از انواع اتکایی اختیاری – اجباری است . همان طور که از اسم آن نیز به سادگی قابل فهم است ، یک نوع پوشش اتکایی باز است که در آن بدون در نظر گرفتن ظرفیت ثابت بیمه گر واگذارنده در آن اختیار واگذاری یا عدم واگذاری دارد و در صورت پیشنهاد وی بیمه گر اتکایی باید آن را تا مبلغ معینی بدون توجه به سرمایه بیمه شده بپذیرد. میزان سهم نگهداری واگذارنده نیز می تواند متغیر باشد.
لازم به ذکر است که بیمه های اختیاری – اجباری در بیمه هایی مانند باربری دریایی متداول است و در نتیجه محدودیت حق انتخاب ریسک نیز مفهومی ندارد و واگذارنده و اتکایی تا سقف مورد توافق در قرارداد مسئول جبران خسارت می باشند .
بند پنجم- پوشش اتکایی نیمه اتوماتیک
در این نوع پوشش واگذارنده بصورت اختیاری ریسک را پیشنهاد می کند، چنانچه بیمه گر اتکایی آن را بپذیرد واگذارنده آن را جزو مفاد مورد توافق بیمه اتکایی قرار می دهد. در غیر این صورت جزو قرارداد محسوب نمی شود. امتیازی که بیمه گر اتکایی در این نوع قرارداد دارد این است که می تواند قرارداد را تجزیه و تحلیل و در مورد نرخ بیمه نامه به واگذارنده کمک نموده و هم فکری نماید. واگذارنده نیز باید کارمزد بهتری در مقایسه با بیمه اختیاری کسب نماید .
بند ششم- پوشش بیمه ای اجباری– اختیاری
این پوشش برعکس اختیاری – اجباری است یعنی از جانب واگذارنده اجباری است ولی از جانب بیمه گر اتکایی اختیاری است . بدین مفهوم که بیمه گر واگذارنده مجبور است که موارد بیمه ای را برای اتکایی کردن به بیمه گر اتکایی ارائه کند ولی بیمه گر اتکایی ملزم به پذیرش آن نیست .
این شرایط بیمه ای معمولاً در شرکت های بزرگ بیمه ای اجرا می شود که شرکت های تابعه ای دارد ، لذا ممکن است شرکت مادر بخشی از بیمه های شرکت های تابعه ی خود را نپذیرد و آن شرکت ها بیمه های خود را نزد شرکت دیگری اتکایی کنند .
بند هفتم- پوشش اتکایی مختلط مشارکت و مازاد سرمایه
زمانی که پوشش اتکایی مشارکت نتواند تمام مفاد مورد توافق اتکایی را پوشش دهد از پوشش مازاد سرمایه برای تکمیل سرمایه مورد نیاز اتکایی استفاده می گردد. بیمه گر واگذارنده درصدی از ظرفیت قرارداد مشارکت را به حساب خود برمی دارد و مابقی مشارکت و مازاد سرمایه را به بیمه گر اتکایی می دهد. مثلاً اعلام می کند قراردادهای تا سقف 100 میلیون تومان را 40% به عنوان سهم نگهداری و 60% نیز به اتکایی می سپارد و هرآنچه که بالای 100 میلیون تومان بود نیز بصورت مازاد سرمایه به اتکایی می دهد .
گفتار دوم- عقد بیمه اتکایی غیر نسبی (مازاد خسارت)
بند نخست-تبیین اتکایی مازاد خسارت و ویژگی های آن
بیمه ی اتکایی مازاد خسارت عمده ترین ویژگی اش این است که حق بیمه ای که بیمه گر اتکایی می پردازد با سهم او از خسارت متفاوت است . یعنی تا یک سقفی از خسارت را واگذارنده می پردازد و اگر مازاد بر آن خسارتی بود بیمه گر اتکایی می پردازد . به موجب قرارداد مازاد خسارت، بیمه گر اتکایی متعهد پرداخت خسارت وارده مازاد بر میزان توافق شده می باشد در واقع بیمه گر اتکایی در مقابل دریافت چند درصد از حق بیمه مجموع معاملات بیمه ای واگذارنده در رشته معینی تعهد می کند، هرگاه خسارت وارده هر یک از مورد بیمه ای توافق شده از حد معین تجاوز نماید مازاد آن را جبران کند. در قرارداد اتکایی مازاد خسارت سهم واگذارنده همیشه مبلغ ثابتی است و مازاد آن برعهده بیمه گر اتکائی می باشد.
به عبارت دیگر در این فرمول اتکائی، شرکت بیمه اتکایی در صورتی تعهد دارد، که خسارت از اندازه معینی تجاوز کند. در واقع خسارتهای کوچک در تعهد بیمه گر مستقیم و مازاد آنها به عهده بیمه گر اتکائی خواهد بود.
مثلاً بیمه گر اتکائی در ازاء دریافت چهار درصد حق بیمه های یکسال مجموع عملیات بیمه ای واگذارنده در رشته معین متعهد می شود مازاد هر خسارتی را که مبلغ آن از یک میلیون ریال تجاوز کند بپردازد. و یا تعهد می کند که هشتاد درصد کلیه خسارتهای بزرگ و کوچک او را جبران نماید مشروط بر اینکه جمع کل خسارات یکسال نسبت به حق بیمه های دریافتی همان سال از در
صد معین بیشتر باشد. بیمه اتکائی مازاد خسارت، بیمه گر را در مقابل خسارات اتفاقی که بیشتر جنبه تصادف دارند حمایت می کند این قسم قرارداد اتکایی تازه نیست ولی می توان گفت اهمیت آن بعد از جنگ اول جهانی روبه افزایش گذاشته و توسعه پیدا کرده است. حق بیمه ای که در قراردادهای مازاد خسارت نصیب بیمه گران اتکایی می شود با توجه به شرایط قرارداد براساس توافق تعیین می شود و درصدی از درآمد حق بیمه سالیانه واگذارنده را تشکیل می دهد.
مشخصه بیمه اتکایی مازاد خسارت آن است که مسئولیت بیمه گر واگذارنده و بیمه گر اتکایی براساس خسارت تعیین می شود و این در حالی است که بیمه اتکایی نسبی براساس سرمایه بیمه شده ، مسئولیت تقسیم می گردد .
در قراردادهایی اتکائی مازاد خسارت در کنار بیمه گران اتکائی، دلالان و واسطه های بازارهای اتکائی نیز مداخله دارند. بیمه گر واگذارنده تعهدات نمی تواند هیچ گونه تغییری در روشهای پذیرش و صدور خود و ارائه پوشش در انواع رشته های بیمه ای موجود دهد مگر اینکه قبلاً موافقت بیمه گر اتکائی را برای انجام آن کسب کرده باشد.
واگذارنده به محض اطلاع از هر خسارتی که در ارتباط با قرارداد مازاد خسارت فی مابین است و از نظر مبلغ و نوع خسارت به موجب شرایط خصوصی قرارداد، آن را متأثر می سازد باید نوع، مبلغ و سهم بیمه گر اتکائی را به او اعلام نموده و متعاقباً از هرگونه تغییرات پیشرفتهای عمدی درباره خسارت اعلام شده نیز او را مطلع گرداند. پرداخت کلیه خساراتی که بیمه گر واگذارنده به موجب شرایط بیمه نامه اصلی مسئول پرداخت آنها است و قرارداد اتکایی فی مابین را تحت تأثیر قرار می دهد به عهده واگذارنده است. بیمه گر اتکایی نیز به نوبه خود پس از دریافت مدارکی که نشان دهنده میزان تعهد او از خسارت است سهم خود از خسارت را می پردازد. بدیهی است وی حق دارد بدهی های معوقه واگذارنده را کسر و بقیه مبلغ را حواله نماید.
حقوق و تعهدات طرفین قرارداد تا تاریخ خاتمه قرارداد به قوت و اعتبار خود باقی می ماند. اگر در زمان خاتمه قرارداد خسارتی که قبل از خاتمه قرارداد واقع شده و هنوز تحت بررسی است پرداخت نشده باشد بیمه گر اتکائی براساس شرایط قرارداد ملزم به انجام تعهدات خود در مورد آن خسارت خواهد بود. بیمه گر اتکائی مسئولیتی در مقابل خسارتهایی که قبل از پایان یک سال از تاریخ اطلاع واگذارنده از وقوع آن به بیمه گر اتکایی اعلام نشده باشد ندارد. به عبارت دیگر واگذارنده حداکثر ظرف یکسال پس از اطلاع از وقوع خسارت و تحقق خطر باید مراتب را به اطلاع بیمه گر اتکایی برساند. در غیر این صورت وی مسئولیتی نخواهد داشت.
بند دوم- مزایای عقد بیمه اتکایی مازاد خسارت