میزان تحصیلات والدین

همچنین از دیگر تحقیقاتی که از ایده سرمایه ها برای تبیین کنش های افراد سود جسته اند، می توان به رساله کارشناسی ارشد پژوهش در علوم اجتماعی دانشگاه الزهرا که خانم سمیعی با عنوان«اثرات سرمایه های فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی خانواده بر موفقیت تحصیلی و شغلی فرزندان» در شهر تهران انجام داده است، اشاره کرد.
در این تحقیق که از مباحث بوردیو برای سرمایه فرهنگی و کلمن و بوردیو برای سرمایه اجتماعی استفاده شده، 345 نفر از دختران و پسران مجرد که همه در سنین 23 به بالا بوده اند،مورد سنجش قرار گرفته اند. نتایج این تحقیق حاکی است بین سرمایه فرهنگی و سرمایه اقتصادی و موفقیت تحصیلی رابطه معنی دار وجود دارد. بین موفقیت تحصیلی و سرمایه اجتماعی رابطه معنی دارد وجود ندارد.
بین سرمایه های سه گانه و میزان تحصیلات پدر رابطه معنی دار هست. سرمایه های فرهنگی و اقتصادی و تحصیلات مادر رابطه هست. اما بین تحصیلات مادر و سرمایه اجتماعی رابطه ای مشاهده نشد. بین بعد خانوار و سرمایه فرهنگی و اقتصادی رابطه هست اما میان سرمایه اجتماعی و بعد خانوار رابطه وجود ندارد.
بین میزان تحصیلات والدین فرد و موفقیت تحصیلی او رابطه هست. سرمایه فرهنگی اثر قابل ملاحظه ای روی سرمایه اجتماعی و سرمایه اقتصادی دارد همچنین سرمایه اجتماعی فرد با سرمایه اقتصادی و سرمایه فرهنگی او رابطه دارد.(سمیعی، 1378: 46).
چارچوب نظری تحقیق
تئوری سرمایه اجتماعی که به جای تأکید بر متغیرهای فردی از قبیل شخصیت بر نحوه تأثیر کیفیت، محتوا و ساختار روابط اجتماعی بر انتقال منابع تمرکز می کند، بیان کننده این موضوع می باشد که روابط اجتماعی ابزارهایی هستند که از طریق آنها سرمایه گذاری های اجتماعی شکل می گیرند. سرمایه اجتماعی از سوی دیگر بر منابع نهادی- از قبیل کار، خانواده، مدرسه، همسایه ها و محله، تمرکز می کند و مطرح می کند که روابطی که از طریق سرمایه اجتماعی ایجاد می شوند، برای افراد بسیار مهم تلقی می شوند و باعث عمیق تر شدن تعهدات و احترام متقابل بین افراد می گردد. بر این اساس می توان سرمایه اجتماعی را به روابط موجود در خانواده نیز گسترش داد چرا که شرایط و جو حاکم بر خانواده بر کیفیت، محتوا و ساختار روابط اجتماعی اعضای خانواده تأثیر می گذارد. وجود فضای صمیمی در بین اعضای خانواده، اعتماد متقابل بین آنها، احترام به یکدیگر و… روابط اجتماعی مثبتی را درخانواده تولید می کند و بر عکس وجود اختلاف تضاد و تعارض در بین اعضای خانواده باعث بروز رفتارهایی در خانواده می شود که از لحاظ اجتماعی نامناسب و مخرب تلقی می گردند.(Wright & et al,2001:2).
ویژگی های کارکردی، محتوایی و ساختاری خانواده را می توان تحت عنوان سرمایه اجتماعی خانواده مطرح کرد. در این صورت سرمایه اجتماعی خانواده به نحوی انباشتی. بر فرزندان تأثیر می گذارد. در دیدگاه سرمایه اجتماعی، خانواده به عنوان یک واحد ایستا در اجتماعی کردن فرزندان در نظر گرفته نمی شود، بلکه خانواده به واسطه والدین در هدایت اعضای خانواده به رفتارهای اجتماعی قابل قبول، به طور فعالانه ای درگیر است. سرمایه اجتماعی خانواده به طور بالقوه به عنوان یک عنصر اساسی در نظر گرفته می شود.( Wright & et al,2001:2).
خانواده می تواند به عنوان یکی از ابزارهای تولید سرمایه اجتماعی بر رفتارها و فعالیت های افراد تأثیر بگذارد. خانواده هایی که سرمایه گذاری های بیشتری برای فرزندان خود می کنند، توانایی بیشتری را برای خلق تعهدات اجتماعی و تسریع فرایند یادگیری به دست می آورند. سرمایه اجتماعی از طریق ایجاد چنین تعهدات و الزامات اجتماعی، کنترل غیر رسمی و ارزش های اخلاقی متعارف را در بین افراد گسترش می دهد. و از آن بر طریق رفتارها و کنش های افراد نظارت می کند.( Wright & et al,2001:2).
سرمایه اجتماعی که حاصل ساختار و روابط بین افراد و میان افراد م یباشد، جنبه ای از ساختار اجتماعی است که کنش های خاصی را برای افرادی که در درون این ساختارها قرار می گیرند، امکان پذیر می سازد. در این صورت و بر اساس نظریه کلمن، خانواده به عنوان نهادی کلیدی و مهم در نظر گرفته می شود که از طریق آن سرمایه اجتماعی به افراد انتقال می یابد. کلمن در این راستا سه مکانیسم را مطرح که از طریق آنها سرمایه اجتماعی انتقال م ییابد:
1- از طریق میزان زمان و تلاشی که به وسیله والدین برای فرزندان سرمایه گذاری می شود.
2- از طریق پیوندهای مفید و مؤثر بین فرزندان و والدین
3- از طریق راهنمایی های آشکار فرزندان در زمینه های اجتماعی و رفتارهای غیر قابل قبول.
به باور کلمن، تراکم تعاملات پدر و مادر و فرزندان به رشد فکری و اجتماعی آنان کمک می کند. به عبارت دیگر اگر والدین وقت بیشتری را به فرزندان اختصاص دهند و زمان بیشتری را با آنان سپری کنند، این امر به رشد اجتماعی و فکری آنها کمک شایانی می تواند بکند. ولی اگر والدین به دلایل مختلف از قبیل ظهور تغییرات ساختاری مدرن در خانواده نتوانند وقت بیشتری را به فرزندان خود اختصاص دهند به تدریج فاصله میان والدین و فرزندان بیشتر شده و در طولانی مدت باعث از بین رفتن همبستگی خانواده می گردد. ( Wright & et al,2001:2).
در دیدگاه کلمن، هدف نهایی صرف زمان و انرژی برای فرزندان عبارت است از پرورش افرادی که از لحاظ اجتماعی، افرادی با کفایت و لایق، از نقطه نظر روانی، افرادی سازگار و از لحاظ رفتاری افرادی داری خلق و خوی مناسب باشند.
یکی از مکانیسم های رسیدن خانواده ها به این هدف، عبارت
است از ایجاد و حفظ وابستگی های عاطفی پایدار در بین اعضای خانواده، کلمن مطرح می کند که وابستگی های عاطفی قوی در خانواده، به عنوان مجرایی عمل می کند که از طریق آن فرایند جامعه پذیری مؤثر رخ می دهد. بدین ترتیب که ارزش ها، نقش ها و قواعد اجتماعی به فرزندان انتقال م ییابند. وی همچنین مطرح می کند که محتوای جامعه پذیر کردن والدین نیز از اهمیت خاصی برخوردار است. به عبارت دقیق تر، کلمن به این نکته اشاره می کند که شدت و ضعف ارزش ها، باورها و هنجارهایی که به فرزندان اموخته می شود در تعیین نوع رفتار آنها نقش مهمی ایفا می کنند.(Wright et al,2001:4).
خانواده با سرمایه گذاری های خود در زمینه زمان و انرژی، مرزهای مؤثری را خلق می کند و همچنین راهنمایی هایی را برای فرزندان ارائه می دهند و از این طریق احتمال گرایش آنها را به رفتارهای مشارکتی افزایش می دهد. برای کلمن تأثیرات سرمایه اجتماعی خانواده عبارت است از تأثیرات کلی و انباشتی. به عقیده کلمن خانواده دارای سرمایه اجتماعی بالا به عنوان اسپانسری برای رفتارها و الگوهای بهنجار فرزندان عمل می کند و کسب سرمایه اجتماعی از طریق خانواده افراد را در پیروی از روش هایی که سازگاری آنها را با زندگی اجتماعی ممکن می سازد، یاری می کند. علاوه بر این بوردیو به جریان تبدیل پذیری سرمایه ها توجه داشته است. بوردیو متذکر می شد که سرمایه عبارت است از کار تجمع یافته که برای تجمع محتاج زمان است. پس نگاه به سرمایه فقط از دیدگاه اقتصادی ناکافی است- البته مبادلات اقتصادی برای کسب سود است و سرچشمه یافته از تعقیب منافع فردی- بلکه هم سرمایه اجتماعی و هم سرمایه فرهنگی را باید به مثابه ثروت در نظر گرفت که منتج از کار تجمع یافته اند. از نظر بوردیو درک ارزش اجتماعی، بدون ذکر نقش سرمایه در تمامی اشکال و نه تنها در شکل اقتصادی آن غیرممکن است. او همچنین اعلام نمود که ارزش ارتباطات یک فرد(یا حجم سرمایه اجتماعی و اقتصادی) به تعداد ارتباطات فعال شده و حجم سرمایه(فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی) هر ارتباط بستگی دارد.
با توجه به نظریات کلمن و بوردیو و تأثیر سرمایه اجتماعی خانواده بر رفتارهای مشارکتی فرزندان و مدل ساختار استون برای سرمایه اجتماعی می توان مدل نظری تحقیق را به صورت زیر ترسیم و فرضیات را بر پایه آن بیان نمود.
شکل شماره2-7: مدل نظری تحقیق
متغیرهای زمینه ای:
جنس
سن
محل سکونت
سرمایه اقتصادی
سرمایه فرهنگی
متغیرهای زمینه ای: