منبع پایان نامه ارشد درمورد آذربایجان شرقی، استان اردبیل، شهرستان مشگین شهر

مختلف بومادران زاگرسی بین 11/0 درصد تا 77/0 درصد بدست آمد. بازده اسانس برگ (77/0%) و گل (67/0%) بالاتر از کل اندام هوایی (6/0%) و بازده اسانس ساقه (11/0%) کمتر از آن بود. مقایسه نتایج حاصل از این تحقیق که برای اولین بار بر روی نمونه کاشته شده انجام گرفت با تحقیقات پیشین نشان دهنده تفاوتها و شباهتهایی است. برای یک نمونه بومادران زاگرسی جمع آوری شده از باغ گیاه شناسی ملی ایران، بازده اسانس گلها 2/0 درصد گزارش شده بود (74). که کمتر از یک سوم بازده اسانس گلهای نمونه مورد بررسی در این تحقیق است. مسیبی و همکاران (2008) بازده اسانس گلهای بومادران خزری از سه رویشگاه را 53/0 درصد گزارش کردند که مشابه با بازده اسانس گلها در تحقیق حاضر است.(81)
همانگونه که ملاحظه می‌شود اغلب تحقیقات قبلی فقط در مورد اسانس گلهای بومادران زاگرسی است و تصور عمومی بر این بوده است که بومادران زاگرسی فقط در گلهای خود اسانس دارد. نتایج این تحقیق نشان می دهد که با توجه به مقدار بالای اسانس در برگ و نزدیک بودن بازده اسانس کل اندام هوایی به بازده اسانس گلها و همچنین بالاتر بودن عملکرد اندام هوایی نسبت به گل، اسانس گیری از اندام هوایی به جای گلها قابل توصیه است.

نمودار4-2. مقایسه بازده اسانس اندامهای مختلف بومادران زاگرسی اکسشن 28794(منشاء بذر آذربایجان شرقی-تبریز)

4-6. بررسی کیفیت اسانس نمونه های مختلف بومادران زاگرسی
4-6-1. بررسی کیفیت اسانس اندامهای مختلف نمونه تصادفی بومادران زاگرسی (منشاء بذر آذربایجان شرقی-تبریز)
ترکیبهای شناسایی شده در اسانس اندامهای مختلف بومادران زاگرسی جمعیت تبریز با هم مقایسه شده و نتیجه حاصل در جدول 4-22 نشان داده شده است. ترکیبهای عمده اسانس گل و برگ شامل 1، 8-سینئول (به ترتیب)( 2/26 ، 5/26درصد) و سانتولینا الکل (5/18 ، 5/23درصد) بودند. اسانس ساقه با 3/58 درصد نریل استات با اسانس گل و برگ تفاوت زیادی داشت. ترکیب های عمده اسانس سر شاخه گلدار سانتولیناالکل (6/20%)، 8،1-سینئول (7/33%)، بورنئول (4/20%) بودند؛ با مقایسه نتایج این تحقیق در مورد ترکیب های شناسایی شده در اسانس اندامهای مختلف این نمونه از بومادران زاگرسی و مقایسه با تحقیقات قبلی، به نظر می رسد اسانس این گونه بومادران تنوع فیتوشیمیایی زیادی داشته باشد. نتایج حاصل از این پژوهش تفاوت قابل ملاحظه ای نسبت به گزارش های قبلی در خصوص کمیت و کیفیت اسانس A. filipendulaداشت و تیپ های شیمیایی جدیدی از این گیاه دارویی شناسایی شد که می تواند برای کاشت و بدست آوردن ترکیب های شیمیایی مذکور و استفاده در برنامه های اصلاحی مورد استفاده قرار گیرد. ترکیب عمده اسانس گل بومادران خزری از باغ گیاهشناسی ملی ایران، لیمونن (7/26%)، کارواکرول (3/9%)، 8،1-سینئول ( 7/8%) و جرماکرن D (6/5%) گزارش شده بود(74). که متفاوت با تحقیق حاضر است. در تحقیق حاضر، سنتولینا الکل ( 5/18%)، 8،1-سینئول (2/26%)، بورنئول (3/19%) و بورنیل‌استات (9/4%) مهم‌ترین ترکیب‌های اسانس گلها بودند.
اجزای عمده اسانس گلهای بومادران خزری (A. filipendula)، از استان اردبیل سنتولینا الکل (47-43%)، بورنئول (9.1-3.9%)، 8،1-سینئول (4.8-4.1%) و بورنیل استات (8%) گزارش شده بود (81). همچنین Rahimmalek و همکاران (2009) سنتولینا الکل (1/24-4/23%)، بورنئول (3/8-9/7%)، بورنیل استات (7/14-6/11%)، جرماکرن D (4/23- 8/11%) و 8،1-سینئول (7/1-2/0%) را به عنوان اجزای اصلی اسانس گلهای دو نمونه از A. filipendula گزارش کردند. Demirci و همکاران (2009 ) نیز اجزای عمده اسانس اندام هوایی این گونه را سانتولینا لکل (8/43%)، 8،1-سینئول (5/14%) و سیس کریزانتیل استات (5/12%) گزارش نمودند(62). همانطور که ملاحظه می‌شود از نظر نوع ترکیب‌های تشکیل دهنده اسانس در اندام هوایی و گل تشابه بین تحقیق حاضر و تحقیقات گذشته وجود دارد. تفاوت در درصد اجزای اسانس ناشی از شرایط اقلیمی است. به طور کلی نوآوری این تحقیق نسبت به تحقیقات گذشته دو نکته بود. نکته اول اینکه نمونه مورد بررسی در این تحقیق کاشته شده بود در حالیکه همه نمونه های موردبررسی در تحقیقات قبلی از رویشگاه جمع آوری شده بودند. نتایج این تحقیق نشان داد که با کشت گیاه در شرایط آب و هوایی ذکر شده، نه تنها بازده اسانس کاهش نمی‌یابد بلکه درصدی هم افزایش نسبت به نمونه های بررسی شده قبلی نشان می‌دهد. نکته دوم اینکه در این تحقیق اسانس همه اندامهای هوایی به صورت مجزا مورد بررسی قرار گرفت و نتایج نشان داد که گرچه اسانس ساقه از نظر بازده و همچنین ترکیب اسانس با سایر اندامها تفاوت دارد ولی چون مقدار اسانس آن در اندام هوایی کم است و همچنین به دلیل اسانس موجود در برگها، اثر اسانس ساقه پوشانده شده و ترکیب اسانس سرشاخه گلدار نه‌تنها به اسانس گل نزدیک است، بلکه می‌توان گفت کیفیت آن بالاتر است.

جدول4-22. مقایسه ترکیب‌های موجود در اسانس اندامهای مختلف Achillea filipendula
ردیف
نام ترکیب
شاخص بازداری
درصد در اسانس

کل اندام هوایی
گل
برگ
ساقه
1
α-pinene
939
8/0

3/6

2
camphene
953
1/1
2/6
4/6

3
β-pinene
980




4
myrcene
998
0/1
0/7
1/4

5
1,8-cineole
1030
7/33
26/2
26/5
5/5
6
santolina alcohol
1041
6/20
18/5
23/5
4/2
7
E-β-ocimene
1050




8

-terpinen
1061

0/2


9
cis sabinene hydrate
1071
9/0
0/4
1/7

10
α-campholenal
1127

0/4
0/3

11
chrysanthenone
1128

0/3


12
trans pinocarveol
1139
7/0
0/8
6/0

13< br />camphor
1147
2/6
2/9
2/8
9/0
14
borneol
1170
4/20
19/3
19/1
4/3
15
terpinene-4-ol
1176




16
α-terpineol
1187




17
cis chrysanthenyl acetate
1266
0/3
0/3
2/4
5/1
18
bornyl acetate
1290
1/5
9/4
6/3
4/5
19
neryl acetate
1360
8/0


58/3
20
E-caryophyllene
1418



3/1
21
E-β-farnesene
1457



7/0
22
germacrene D
1486
2/4
7/2
5/2

23
indipone
1500
0/2
4/2
1/7
2/1
24
spathulenol
1580



4/7
25
caryophyllene oxide
1585



6/4
26
globulol
1588



4/3
27
cis-cadin-4-en-7-ol
1640
7/0
8/0
0/8

مجموع

6/97
8/91
8/97
8/97

همانطور که در جدول نشان داده شد ترکیباتی به عنوان ترکیبات عمده شناسایی شدند. 1 و 8-سینئول، سنتولینا الکل، بورنئول به طور مشترک در همه اسانس ها ، ترکیبات عمده بودند. درصد وجود این ترکیبات در اسانس در جدول 4-22. مقایسه ترکیب‌های موجود در اسانس اندامهای مختلف filipendula Achillea نشان داده شده است. نمودار مقایسه ای برای ترکیب سنتولینا الکل در نمودار4-3، ترکیب 1،8-سینئول در نمودار 4-4، ترکیب بورنئول درنمودار 4-5 و ترکیب بورنیل استات در نمودار 4-6 نشان داده شده است.

همانطور که مشخص است وجود ترکیب سانتولینا الکل در اسانس اجزاءاندام هوایی با درصد بالایی حائز اهمیت است؛ و بیشترین درصد را اسانس برگ (5/23%)و کمترین درصد را اسانس ساقه (2/4%) دارد. بنابراین اگر هدف از اسانس گیری از این گیاه دستیابی به مقدار بیشتر سانتولیناالکل و استفاده از خواص دارویی آن باشد، اسانس گیری از برگ قابل توصیه است.

. نمودار4-3. نمودار مقایسه ای کل سرشاخه گلدار، گل، برگ و ساقه ترکیب سانتولینا الکل filipendula Achillea

همانطور که در نمودار 4-4 مشخص است وجود ترکیب 8،1-سینئول در اسانس اجزاءاندام هوایی با درصد بالایی حائز اهمیت است؛ و بیشترین درصد را اسانس سرشاخه گلدار (7/33%)و کمترین درصد را اسانس ساقه (5/5%) دارد. بنابراین اگر هدف از اسانس گیری از این گیاه دستیابی به مقدار بیشتر8،1-سینئول و استفاده از خواص دارویی آن باشد، اسانس گیری از سرشاخه گلدار قابل توصیه است.

نمودار4-4. نمودار مقایسه ای کل سرشاخه گلدار، گل، برگ و ساقه ترکیب 1،8-سینئول filipendula Achillea

همانطور که در نمودار4-5 مشخص است وجود ترکیب بورنئول در اسانس اجزاءاندام هوایی با درصد بالایی حائز اهمیت است؛ و بیشترین درصد را اسانس سرشاخه گلدار (4/20%)و کمترین درصد را اسانس ساقه (4/3%) دارد. بنابراین اگر هدف از اسانس گیری از این گیاه دستیابی به مقدار بیشتربورنئول و استفاده از خواص دارویی آن باشد، اسانس گیری از سرشاخه گلدار قابل توصیه است.

نمودار4-5. نمودار مقایسه ای کل سرشاخه گلدار، گل، برگ و ساقه ترکیب بورنئول filipendula Achillea

همانطور که در نمودار 4-6 مشخص است وجود ترکیب بورنیل استات اسانس اجزاءاندام هوایی با درصد بالایی حائز اهمیت است؛ و بیشترین درصد را اسانس برگ (3/6%) و کمترین درصد را اسانس ساقه (5/4%) دارد. بنابراین اگر هدف از اسانس گیری از این گیاه دستیابی به مقدار بیشتربورنیل استات و استفاده از خواص دارویی آن باشد، اسانس گیری از برگ قابل توصیه است.

نمودار 4-6. نمودار مقایسه ای کل سرشاخه گلدار، گل، برگ و ساقه ترکیب بورنیل استات filipendula Achillea

. طبق این نتایج همه اندامهای هوایی این گیاه به صورت مجزا دارای اسانس بودند، هر چند که از لحاظ بازده اسانس و اجزای تشکیل دهنده آن تفاوتها و شباهتهایی را نشان دادند. برخلاف تحقیقات قبلی که معمولاٌ فقط از گل گونه‌های مختلف بومادران اسانس‌گیری انجام می‌شد، می‌توان توصیه کرد که کل سرشاخه گلدار برای اسانس‌گیری مورد مصرف قرار گیرد. از طرفی چنانچه کاربرد خاصی از اسانس مدنظر باشد که یکی از ترکیبات شاخص هر اندام باعث آن شوند می‌توان از آن اندام خاص اسانس‌گیری به عمل آورد.

4-6-2. بررسی کیفیت اسانس سرشاخه گلدار اکسشن های مختلف بومادران زاگرسی
همانطور که در جداول نشان داده شد ترکیب هایی به عنوان ترکیب های عمده شناسایی شدند. ترکیب اصلی در اکثر نمونه ها 1،8-سینئول بود و سایر ترکیب های اصلی که در نمونه ها مشاهده شد شامل سانتولیناالکل، بورنئول و سیس کریزانتنیل استات بود. درصد جود این ترکیب ها در جداول 4-7 تا 4-16 نشان داده شده است.
نمودار مقایسه ای برای ترکیب سانتولینا الکل در نمودار 4-7، ترکیب 1،8-سینئول در نمودار 4-8، ترکیب بورنئول درنمودار 4-9 و ترکیب سیس کریزانتنیل استات در نمودار4-10 نشان داده شده است.

نمودار 4-7. نمودار مقایسه ای ترکیب عمده سانتولینا الکل filipendula Achillea

همانطور که مشخص است وجود ترکیب سنتولینا الکل در همه نمونه‌ها با درصد بالایی حائز اهمیت است؛
دامنه تغییرات سنتولیناالکل از 2/14 درصد تا 0/35 درصد متغیر بود. کمترین مقدار سنتولیناالکل(2/14درصد) مربوط به جمعیت استان اردبیل شهرستان مشگین شهر2 و بیشترین مقدار سنتوایناالکل (0/35درصد) مربوط به جمعیت استان کردستان شهرستان بانه 1 بود و در جمعیت استان فارس، شهرستان استهبان نیز مقدار سنتولیناالکل(6/30) قابل توجه بود.

نمودار 4-8 نمودار مقایسه ای ترکیب عمده 1و8-سینئول filipendula Achillea

همانطور که مشخص است وجود ترکیب 8،1-سینئول در
همه نمونه ها با درصد بالایی حائز اهمیت است؛ دامنه تغییرات 8،1- سینئول از 2 درصد تا 5/73 درصد متغیر بود. کمترین مقدار 8،1- سینئول (0/2درصد) در جمعیت استان کردستان شهرستان بانه1 مشاهده گردید و بیشترین مقدار 8،1- سینئول (5/73درصد) در جمعیت استان اردبیل شهرستان مشگین شهر2 مشاهده گردید و در بسیاری از جمعیتهای دیگر نیز مقدار 8،1- سینئول قابل توجه بود. به عنوان مثال در جمعیت آذربایجان شرقی-مراغه مقدار آن 1/60 درصد و در جمعیت اردبیل-مشگین شهر1 5/55 درصد بود و در سایر جمعیتها نیز 8،1- سینئول به مقدار زیادی مشاهده گردید..

نمودار 4-9. نمودار