منابع و ماخذ پایان نامه رسول خدا (ص)

جزا می باشد. اگر شفاعت او شامل کسی شود آن فرد حتماً به رستگاری می رسد. و همچنین پیامبر اکرم (ص) نیز فرموده اند: “انا اوّل شافع”306 من اولین شفیع هستم.
“صرصری” پیامبر (ص) را پرچمدار شفاعت کنندگان در روز قیامت نزد خدا معرفی می کند و می گوید:
هُو الشّافِعُ المُشفَّعُ فِی الحَشـ
ـرِ و فی کَفِّهِ یَکُونُ اللِّواءُ
وَ لَهُ فِی المعادِ فِی الظَّماءِ الاَک
ـبرِ حَوضٌ یُروِی الاِنامَ رَواءُ307
– پیامبر (ص) شفیع طالبان شفاعت در روز رستاخیز می باشد و در دستش پرچم بخشش می باشد.
– و در روز قیامت در آن عطش و تشنگی زیاد برای او حوضی (حوض کوثر) است که مردم را (مسلمانان و نیکوکاران) را از آبی خوشگوار می نوشاند و سیراب از آب شیرین می کند.
و در جای دیگر می گوید:
یا ایُّها الشّافِعُ المَرجُوُّ فِی غَرَقٍ
طامٍ یَصُولُ عَلَی الطّاغِی فَیُلجِمهُ
یا مَن لَهُ الحَوضُ یُروَی المُتَّقُونَ بِهِ
رِیّاً وَ یُمنَعُهُ الأشقَی و یُحرَمُهُ
یا مَن شَفاعَتُهُ تُنَجِی العُصاهَ إِذا
غَشّاهُمُ لَهَبٌ بادٍ تضرمُهُ
یا مَن إِذا لَجَأ المَرعُوبُ مِن سَبَبٍ
صَعبِ إِلَیهِ فَإنَّ اللهَ یَعصِمُهُ308
– ای شفاعت کننده و ای امیدوار کننده در هنگام غرق گشتن در گناه که در سرکشی و طغیان پرسه می زند پس او کسی است که فریاد غریق را پناه می دهد.
– ای کسی که دارای حوضی است که پرهیزگاران را آرزوی نوشیدن جرعه ای از آن را می نمایند و افراد شقی و پست از آن محروم می باشند.
– ای آنکه شفاعتش گناهکاران را نجات می دهد هنگامی که زبانه آتش گناه آنها را فرا بگیرد و او را شعله ور سازد.
– ای آنکه هنگامی که شخص ترسیده از راه سخت و دشوار به او پناه آورد پس خدا او را پناه می دهد.
“ابن مکّی نیلی”309 پیرامون شفاعت پیامبر (ص) این چنین می گوید:
و محمّدُ یومِ القیامهِ شافعٌ
للمؤمنینِ و کلُّ عبدٍ مُقنِت310
– رسول خدا در روز رستاخیز هم شفیع مؤمنان و هم همه ی بندگان رام و مطیع می باشد.
“زمخشری” می گوید:
یا خاتِمَ الرُّسلِ إنَّ الطولَ مِنکَ عَلَی
راجِی الشفاعَهِ یومَ الحشر مأمولُ311
– ای خاتم پیامبران بدرستی که امید داشتن، امیدوار برای شفاعت شما در روز محشر امیدوار کننده است.
“ابو مدین مغربی”312 می گوید:
فَهُوَ النَّبِیُّ مُحَمَّدٌ وَ هُوَ الّذِی
تُرجَی شَفاعَتُهُ غَداً فِی المَوقِفِ
یا خَیرَ مَبعُوثٍ وَ أکرَمَ شافِعٍ
کُن مُنقِذِی مِن هَولِ یَومٍ مُرجِفِ313
– او نبی ما محمّد است و او کسی است که شفاعتش در روز قیامت و در جایگاه حسابرسی آرزو می شود.
– ای بهترین برانگیخته شده و گرامی ترین شفاعت کننده، نجات بخش من باش از ترس و لرز در روز وحشت.
“مجد الدین وتری” پیامبر (ص) را شفاعت کننده روز قیامت می داند و از او امید شفاعت دارد و می گوید:
کَتَمتُ ذُنوبِی و الإلهُ لَها یَری
فَإن هُوَ لَم یَشفَعُ فَلِی مُوقِفٌ مُبکِی
کما أنَّهُ عِندَ الإلهِ مُشَّفَعٌ
فَأرجوهُ یُنجینِی مِنَ المَوقِفِ الضَّنکِ314
– پنهان می کنم گناهانم را و خدا بر آن آگاه است و او شفاعت نمی کند بر من در جایگاه ناراحتی و گریه.
– بدرستی که او نزد خداوند شفاعت کننده و در جایگاه شفاعت است پس من امیدوارم به او که نجات دهد مرا از جایگاه تنگ و سختی.
4-2-5- ملجاء و پناهگاه
پیامبر گرامی اسلام در تمام مراحل زندگی مآوی و مآمنی مطمئن برای بی پناهان و ناامیدان بود چرا که خود همیشه در پناه حمایت الهی بود. و در واقع یکی از آثار وجود پیامبر (ص) این است که تا در میان مردم است خدا آنان را با نزول عذاب مجازات نمی کند و به این ویژگی در آیه ی زیر تصریح شده است: “و ما کانَ اللهُ لِیعذبهم وانتَ فِیهم و مَا کانَ اللهُ مُعَذبهُم و هُم یَستَغفروُن”315 هرگز خداوند آنان را مجازات نمی کند تا تو در میان آنان هستی و عذاب نمی فرستد تا طلب آمرزش می نمایند. و امام علی (ع) در یکی از کلمات قصار خود می فرماید: “کانَ فِی الارضِ امانانِ مِن عذابِ الله و قد رفعَ احدِهُما فدونِکُم الآخرِ فَتَمَسکوُا بهِ ما أما الأمانِ الذی رفعَ فهُوَ رسول الله صلی و امّا الامان الباقی فاالاستغفار”316 در روی زمین دو وسیله امنیت مؤثر وجود دارد: یکی برداشته شد، به دیگری چنگ بزنید، آنچه برداشته شد پیامبر خداست و آنچه باقی است طلب آمرزش است.
“منصور نمری” پیرامون این موضوع می گوید:
وَ أنتَ اذا عاذَت بوجهکَ عُوَّذٌ
تَطَا مَنَ خَوفُ و استَقَرَّت بِلابل317
– هر گاه پناه آورندگان به سوی تو پناه آورند، خوف و ترس آنها ساکن می شود و غم و اندوه و پریشانی رخت برمی بندد.
“صرصری” نیز می گوید:
اذا لَجَاءَ العافِی اِلیهِ مُوَمَّلاً
جَلَا ضُرَّ مُعترِّ الی بابهِ رَجاءٍ318
– هنگامی که طالب عفو و بخشش، دردمند به سوی او و به درگاه امید و رحمتش پناه می آورد نیاز محتاج به درگاه او برآورده می شود.
“مهیار دیلمی” پیامبر (ص) را ملجاء و پناهگاهی در دنیا و آخرت می داند و می گوید:
و اَبراُ مِمَّن یُعادیکُمُ
فإنَّ البِراءهَ اصلُ الوَلا
و مَولاکمُ لا یَخافُ العِقابَ
فکونُوا لهُ فِی غَدٍ مُوئِلا319
-از دشمنان شما بیزارم چون که بیزاری جستن از دشمنان شما اصل دوستی با شماست
– کسی که دوستدار شماست از کیفر روز جزا هراسی ندارد و شما در روز قیامت پناهگاهی برای او می باشید.
و این بیت اشاره به یکی از آیات سوره احزاب دارد که می فرماید: “لَقَد کانَ لکُم فِی رسولِ اللهِ اُسوهٌ حَسنهُ لِمَن کانَ یرجوُا اللهَ و الیَومَ الآخِرَ و ذَکَرَ اللهَ کثیراً”320 اقتدا کردن به رسول خدا برای شما بسیار نیکوست، برای آن کس که به (ثواب) خدا و روز قیامت امیدوار باشد و یاد خدا بسیار کند.
“مجد الدین وتری بغدادی” نیز می گوید:
کَفیلُ الیتامی عِصمَهٌ لِعُصاتِنا
هُوَ السِّترُ فی الدنیا و اُخری من الهتکِ
کَشِفنا سُتوراً عَن ذُنُوبٍ کثیرهٍ
فَلَولاهُ عُوجِلنا مِنَ اللهِ بالهلکِ
و کَما انَّهُ عِندَ الإِلهِ مُشَّفَعٌ
فَأرجوهُ یُنجینیِ مِنَ المُوقِفِ الضّنکِ321
– کفیل و سرپرست یتیمان است و حافظ و پاک کننده ای برای گناهان ماست و او پوششی است از برملا شدن گناهان ما در دنیا و آخرت.
– از گناهان بسیاری که کرده ایم پرده هایی که کنار زدیم و اگر پیامبر (ص) نبود از طرف خدا به نابودی و مرگ می افتادیم
– همان طور که او نزد خداوند شفاعت کننده است پس به او امید دارم که مرا از جایگاه سختی و رنج نجاتم دهد.
“محمد بن فرج سبتی مغربی” می گوید:
محمّد یا غَوثی و غیثِیَ کلَّما
تجهَّمَتِ الأیامُ أو أجحف المخلُ
محمّد یا عزّی و حِرزیَ کلمّا
تفاقَمَتِ الأهوالُ اؤ أطرقَ الذُّلُّ322
– ای محمد، ای یاری گر و ای فریادرس من که هرگاه ایام سختی بر من هجوم آوردند و یا سختی و تنگدستی به من نزدیک می گردد. (پناهم می دهی)
– محمد، ای عزت و پناهم در زمانی که ترسها شدت گیرند و یا خواری شبانه فرا رسد.
“عبد الرحیم برعی یمنی” پیامبر (ص) را تنها پناهگاه انسان می داند و می گوید:
و کُن لی مَلجَأ فی کُلِّ حالٍ
فَلَیسَ الی سِواکَ لیَ التجاءُ323
– در همه حال پناهگاهی برای من باشد زیرا نیست برای من جز تو هیچ امن و پناهی.
4-2-6- جود و بخشش- عطوفت و مهربانی
خداوند منّان هر صفتی را که خود داراست (به جز صفت حیّ) به حدّ وفور در پیامبر گرامی (ص) به ودیعه گذاشته است. از جمله کرم و بخشش و، جود. پیامبر (ص) حرم فضل و بخشش و کعبه ی جود و کرم و چون دریای بخشش و گنجینه ی وفاست. از جمله صفات دیگر پیامبر (ص) که در آیات قرآن بدان تصریح گشته خلق و خوی الهی پیامبر (ص) و رحمت و عطوفت آن حضرت می باشد که مایه ی انسجام و وحدت مسلمانان به شمار می آید؛ چنان که قرآن از آن با تعبیر “و انک لعلی خلق عظیم”324 یاد کرده است. وی نسبت به مردم جامعه بسیار رئوف و مهربان بود؛ چنان که می فرماید: “لقد جاءُکم رسول من انفسکم عزیر علیه ما عنتم حریص علیکم بالمومنین رئوف رحیم”325 همانا رسولی از جنس شما برای هدایت خلق آمد که از فرط محبت، فقر، پریشانی، جهل و فلاکت شما بر او سخت می آید و بر آسایش و نجات شما بسیار حریص و به مومنان رئوف و مهربان است.
“شریف رضی” پیامبر (ص) را بخشنده تر از ابری می داند و او را این چنین توصیف می کند:
إنَ العَطَایا مِن یمینِ مُحمَّدٍ
لأمطَرُ مِن قَطرٍ مراهُ سحاب326
– قطعاً بخشش از دست راست محمّد ریزان تر از قطره ای است که ابر آن را می بارد.
“صرصری” پیرامون فضل و بخشش پیامبر (ص) می گوید:
حادَ عنهُ الخُصُومُ عَجزَا الی اللَّغـ
ـوِ وَ حَارَت فِی نظمِهِ الفُصَحاءُ
هُوَ بِالبِشرِ و السَّماحِ مَلِیءٌ
و مِنَ البُخلِ و العُبُوسِ بَراءُ
یا حبیبَ الرَّحمنِ فِی الخلقِ یا مَن
تَعرِفُ الارضُ فَضلَهُ و السَّماءُ
یا کریمَ الآباءِ ثُمَّتَ زادَت
شَرَفاً سامیاً بِکَ الآباءُ327
– کینه و دشمنی به خاطر عجز و ناتوانی از ورود به وجود او به بیهودگی روی آورد و فصیحان در بیان فضل و مهربانی او سرگردانند.
– او سرشار از نادی و بخشندگی است و از بخل و گرفتگی دور است.
– ای دوست مهربان و ای محبوب ترین در میان آفرینش و ای کسی که زمین و آسمان از فضل و کرمش آگاهند.
– ای کسی که دارنده ی آبا و اجداد بخشنده هستی و همیشه شرافت و بزرگواری پدران تو به وسیله ی تو افزون شد.
“مجد الدین وتری” پیرامون فضل و بخشش پیامبر (ص) می گوید:
یَجوُدُ و یُعطی ِمُوثِراً فی خَصاصهِ
و یطوی اللّیالِی فی خصاصَتِهِ طَیّا
یُحاکیِه و بل السحُب عندَ عطائهِ
و واللهِ لا یُبقیِ العطاءُ لَهُ شیئاً328
– می بخشد و عطا می کند در حالیکه خود محتاج است و در این ویژگی منحصر به فرد است و شبها بیابانها را در فقر و نیازمندی طی می کند و زیر پا می گذارد.
– او در هنگام بخشش شبیه به ابر بارانی می باشد که وقتی می بخشد و عطا می کند چیزی برای خودش باقی نمی ماند.
4-2-7 علم پیامبر (ص)
پیامبر گرامی (ص) داناترین و آگاه ترین انسانی است که گام بر پهنه ی گیتی نهاده است و قرآن علم و آگاهی او را چنین توصیف می فرماید: “انزَلَ اللهُ علیکَ الکِتابَ و الحِکمَهَ و عَلَّمَکَ ما لَم تَکُن تَعلَمُ و کَانَ فَضلُ اللهِ عَلیکَ عَظِیماً”329. (کتاب و حکمت را بر تو فرو فرستاد و آن چه را که نمی دانستی به تو آموخت، و کرم خدا درباره ی تو بزرگ است). و در جای دیگر می فرماید: “هُوَ الذّی بُعَثَ فِی الامیین رسولاً مِنهُم یَتلوُا علیهُم آیاتِهِ و یزکّیهم یَعَلَّمَهُم الکِتَابِ و الحِکمَهِ”330. (اوست خدایی که میان عرب امی پیامبری بزرگوار از همان مردم برانگیخت تا بر آنان آیات وحی خدا تلاوت کند و آنها را از جهل و اخلاق زشت پاک سازد و به آنان حکمت الهی بیاموزد). این آیه اشاره به امی بودن پیامبر (ص) داشت که خداوند یکباره او را علم خواندن و نوشتن آموخت. لذا علم و دانش رسول خدا (ص) نیز ماهیتی الهی داشت و فراتر از علوم تجربی و اکتسابی بود.
“ابن حماد عبدی”331 پیرامون این موضوع چنین می سراید:
مَن انَزلَ اللهُ الکِتاب ُعلیهِ فیِ
کلِّ العلوم ِلِیغتدی بُرهانا
من سبحت فی کفه بیض الحصا
لِیکونَ ذاکَ لصِدقِهِ تِبیانا332
– رسولی که خداوند قرآن مجید را بر او نازل کرد تا بر همه ی علوم حجت و برهان گردد .
– رسولی که ریگ بیابان در کف دستش ثنا خوان گشت تا گواه رسالت او باشد.
“خطیب خوارزمی”333 نیز علم فراوان پیامبر (ص) را این چنین توصیف می کند:
محمّد النبیُّ کمصرِ علم
امیر المؤمنین له کباب334
– محمد رسول الله شهر علم است و علی در آن می باشد. و این بیت اشاره به سخن امام علی (ع) دارد که می گوید: “پیامبر دری از علم را به روی من گشوده که از آن در هزار در دیگر گشوده می شود”.
“صرصری”

 

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *