دسته بندی علمی – پژوهشی : مقایسه حافظه کوتاه مدت،دقت و تمرکزحواس کودکان ۱۰ و۱۱ساله موسیقی آموخته و نیاموخته۹۰- قسمت ۱۱

براساس مراحل تحول ذهن کودک به عقیده پیاژه کودک از هفت سالگی می تواند به ابعاد مختلف یک مساله توجه کند،پس نگهداری مفاهیمی چون عدد،زمان،مقدار،طول،مساحت،وزن و حجم را به طور متوالی از هفت – هشت سالگی تا یازده سالگی می توان آموزش داد و با شروع این توانایی نگهداری کودک می تواند مفاهیم مربوط به اوزان موسیقی را درک کند و بیاموزد
(زادهمحمدی،۱۳۸۴).
گوش دادن به موسیقی در بروز احساس کودکان و برون فکنی تصورات آنها بسیار موثر است. تقویت گوش از راه شنیدن دقت کودکان را به محرک های شنوایی افزایش می دهد و هر چه گوش در تشخیص محرک های شنوایی قوی تر شود توجه و تمرکز نیز افزایش خواهد یافت(رضایی،۱۳۸۸).
۲-۲۶ .آموزش موسیقی و تأثیر آن بر پیشرفت تحصیلی
دانش آموزانی که در دبیرستان دروس موسیقی را گذرانده اند دارای میانگین ارزشی بالاتری از دیگر دانش آموزان بودند در مدرسه میون ویژه(دبیرستان)حد فاصل سالهای ۸۲- ۱۹۸۱ دانش آموزان موسیقی دارای معدل برابر ۵۷/۳ و بقیه دانش آموزان دارای معدلی برابر ۹۱/۲ بوده اند. یادگیری نواختن یکی از آلات موسیقی به دانش آموزان کمک می کند که در زمینه های حسی،روحی،ذهنی و جامعه شناختی،توانائیهای خود را گسترش بخشند(زاده محمدی،۱۳۸۴).
تمرینات موسیقی یاری رسان حافظه،افزایش دهنده،تمرکز و پیشرفت دید و بینائی و تیزی شنوایی است یادگیری نوازندگی یک ساز به طور مستمر باعث توسعه قوای ذهنی،فکر و تأثیر گذاری بر نظام جریان عصبی می شود(مولر[۱۱۹]،۱۹۴۸).
آموزش موسیقی در جریان فرایند تحصیل آموزش را سریع می کند،در گروهی از دانش آموزان بلغاری که دو سال مداوم و در دوره های چهار ماهه،آموزش موسیقی می دیدند مشاهده شد که کلاس اولی ها،خواندن و نوشتن را در عرض چند هفته آموختند و کلاس سومی ها در حدی متوسط به فراگیری جبر پرداختند.(دهی ای هانتی[۱۲۰]،۱۹۸۲ ؛ نقل از فردوسی،۱۳۸۰).
کودکانی که آموزش های موسیقی دریافت می کنند پیشرفت های قابل ملاحظه ای در گوش دادن،صحبت کردن،خواندن و مهارتهای نوشتاری تمرکز و … به نسبت سایر دانش آموزان می یابند و در ریاضیات و تاریخ نیز از دیگر دانش آموزان پیشرفته ترند(مالتستو،۱۹۹۹).
پژوهشهایی در خصوص عملکرد هنر،روشن ساخته که موسیقی و هنرها فعالیت های فکری و ذهنی را افزایش می دهد. وقتی که کودک فعالیت های هنری انجام می دهد ذهن نابالغ او ظرفیت و گنجایش بیشتری می یابد و در واقع بر دانش زیبائی شناسی او افزوده می شود. استدلال گرایی فرضی و قیاسی معمولاً تا سن یازده سالگی برای انسان ناممکن است. تلفیق یکی از هنرها در جهان آموزش،ابزاری برای دانش آموزان در توسعه ادراک خواهد شد(دوستدار،۱۳۸۶).
اثرات بلند مدت موسیقی قادر است ابعاد شناختی را که متوجه مهارتهای زبانی،استدلال و خلاقیت است را با تمرین و گذشت زمان درگیر کند و همچنان نظم اجتماعی را بالا می برد،پس موسیقی تمرینی برای مغز است به طور مثال نواختن یک آلت موسیقی تداعی ها و تعبیرهای چندگانه ای از دیداری،شنیداری،لمسی،حرکتی و احساسی و به طور کلی سیستمی از فعالیت های مختلف مغزی را به وجود می آورد و شاید این دلیل آن باشد که چرا بیماران مبتلا به آلزایمر تا مدتها بعد از آنکه همه چیز را فراموش می کنند موسیقی را به خاطر می آورند. بسیار جای تاسف است که چرا موسیقی از مدارس حذف شده است،بعضی از مردم معتقدند که برنامه های موسیقی گرانقیمت است در حالیکه حذف برنامه های موسیقی یعنی محروم کردن بچه ها از هوش،شخصیت و مزایای اجتماعی(واینبرگر،۲۰۰۰).
دلایل مستند بر ضرورت وجود موسیقی در برنامه درسی:
* موسیقی آموختگان میانگین “درجه دقت”[۱۲۱] بالاتری را نسبت به موسیقی نیاموخته ها در مدرسه نشان می دهند.
* دانش آموزان موسیقی آموخته ACT بالاتری را در آزمون ورودی کالج به دست می آورند.
* در مطالعات اخیر مشخص شده که ۶۶ درصد از کسانی که در رشته های مختلف دانشگاه پزشکی قبول شده اند از موسیقی کارکرده ها بوده اند و فقط ۴۴ درصد از رشته های بیوشیمیایی پذیرفته شده اند(ریگز[۱۲۲]،۲۰۰۰).
یک راه مطمئن برای افزایش سرعت یادگیری انسان استفاده از موسیقی است،انسان به واسطه موسیقی یاد می گیرد و ذهنش را سریعاً رشد می دهد،برخی از انواع موسیقی احتمالاً
می تواند اثرات مثبتی بر روی یادگیری داشته باشد. هنگامی که موسیقی در برنامه درسی قرار گیرد نه تنها موسیقی آموخته می شود بلکه این آموزش خود دارای ارزش ذاتی نیز می باشد چرا که دانش آموزان را در معرض شنیدن – حساس بودن – دیدن- لمس کردن و حرکت کردن قرار می دهد،آموزش مهارتهای موسیقایی،ارزش گزاری و پژوهش ها نظری در این باره راهبردهایی برای یادگیری بهتر جهت رشد مهارتهای تجزیه،ترکیب و ارزشیابی دانش آموزان فراهم می آورد و آنان می آموزند که چگونه در خلال جنبش و حرکت و تجربیات شناختی اطلاعات را پردازش کرده و دانش کسب شده را چگونه انتقال دهند(ماری جین کالت[۱۲۳]،۱۹۹۲).
۲-۲۷ .موسیقی،مهارت خواندن و رشد زبان:
لمپ و گریگوری[۱۲۴] (۱۹۹۳)از بخش روانشناسی دانشگاه منچستر نتایج مطالعاتشان را بر روی ارتباط بین توانایی تمایز صداهای موسیقی و نقش خواندن ارائه دادند. آنها بیان کردند که دانش آموزان موسیقی آموخته موفق به کسب نمرات بالایی در تشخیص زیر و رو بمی صدا شدند،آنان ادعا کردند که آشنایی به واج شناسی منجر به صحیح خوانی می شود. همچنین آموزش موسیقی که منحصر به شناخت زیر و بمی صداها شده باشد،نسبت به دیگر توانائیهای موسیقی ضروری تر است و بایستی برای مهارت خواندن این مقوله را از سایر توانائیهای موسیقی جدا کرد و تنها در یک چنین شرایط مناسب می توان قطعاً درباره ارتباط آموزش موسیقی و مهارت خواندن نظر داد(چی پنگیان[۱۲۵]،۲۰۰۰؛ نقل از دولت آبادی،۱۳۸۴).
موسیقی و زبان عملکرد مشابه ای دارند که از یک ریشه مشترک رشد یافته اند و خصایص مشترکی را مجسم می نمایند و این چیزی است که آن را نظام زبان موسیقی نامیده اند،طبق این الگو خصایص مشترک و موازی موسیقی و زبان قبل از خصایص متمایز و متفاوت آن رشد کرده اند(زاتور[۱۲۶]،۲۰۰۳ ؛ نقل از براون[۱۲۷]،۲۰۰۱).
موسیقی سبب تسهیل فراگیری زبان،سهولت خواندن و به طور کلی رشد هوشی می شود. موسیقی بر روی نگرش ها اثر مثبت داشته و در دبیرستان و مدارس راهنمایی موجب کاهش مدرسه گریزی شده و خلاقیت را رشد می دهد و سبب رشد فعالیت های اجتماعی و تعدیل شخصیت و سبب احترام به خود در دانش آموز می شود(دولت آبادی،۱۳۸۲؛ نقل از هان شوماخر،۱۹۸۰)
۲-۲۸ .آموزش موسیقی و استدلال فضایی[۱۲۸]
پژوهشگران طبق نظریه اثر “موتزارت”[۱۲۹] معتقدند که آموزش موسیقی کارکردهای مغز را بهتر می کند و ایندو در بعضی موارد همبستگی های طولی سطح بالایی دارند. در مطالعه ای که به وسیله گردون ال شاو و فرانسیس اچ راشر(۱۹۹۳)انجام شد،مشخص گشت که دانش آموزان بعد از ۱۵-۱۰ دقیقه گوش کردن به سنفونی موتزارت از دو پیانو استدلال فضایی بهتری انجام می دهند،مثلاً برش یک قطعه کاغذ به شکل ذهنی و تا کردن آن با تصور چرخاندن و مقایسه اشیاء در فضا گرچه این اثر مدت کمی دوام داشت ولی همانند فرمولی برای به سرعت باهوش شدن بود….. به نظر می رسد گوش کردن به موسیقی کلاسیک مانند یک ویتامین بزرگ است که برای بلعیدن سخت ولی بسیار مفید است(میربها،۱۳۸۲ به نقل از از راشر[۱۳۰] و زوپان[۱۳۱]،۲۰۰۰).
در پروژه صفر یک روانشناس شناختی و یک پژوهشگر به همکاری یکدیگر تحت نظر هاوارد گاردنر بر روی بچه های دبیرستانی دریافتند هنگامی که بچه ها درس موسیقی کلیدی[۱۳۲] می گیرند برای چندین ماه یا سال عمل آنها در تست های استدلال فضایی رو به رشد می رود در حالیکه این تعلیمات تا دو سال ادامه یابد. دکتر هتلند[۱۳۳] برای تأیید در دو مرحله بر روی پروژه صفر کارکرد در مرحله اول بیشتر از دو هزار دانش آموز در ۳۱ مطالعه شرکت کردند،عده ای فقط به انواع موسیقی گوش می کردند،عده ای در سکوت بودند و عده ای در تمرینات آرام بخش کلامی به سر می بردند . بعد از گرفتن تست های استدلال فضایی از آنها،بهترین نتیجه مربوط به آنانی بود که به موسیقی گوش داده بودند و آن هم از نوع کلاسیک نه راک و یا انواع دیگر و نتیجه گرفته شد که ساختار ترکیبی موسیقی در این امر بسیار موثر است . در مرحله دوم که بر روی ۷۰۰ بچه پیش دبستانی و ابتدایی کار شده بود ۱۵ مطالعه روی آنها انجام گرفت،عده ای در هفته ۱۵ دقیقه درس موسیقی
می گرفتند و به حالت فعال گروهی و فردی نیز در حین گوش دادن به موسیقی با ریتم آنان نیز حرکت می کردند و یا سازهای ضربی مثل سنج – طبل و ضرب می نواختند و یا آواز می خوانند و درس پیانو می گرفتند ولی گروه کنترل درس موسیقی به شکل منفعل و غیرفعال دریافت می کرد و هم دروس ریاضی کامپیوتری داشت و یا اصلاً هیچ نوع آموزش خاصی دریافت نمی کرد. اختلاف بین تست های قبلی و بعدی این گروهها در استدلال فضائی بیانگر امتیاز بیشتر در بچه های فعال بود
(تست انجام شده مربوط به تصور و جایابی اشیاء دو بعدی و سه بعدی در فضا بود)(میربها،۱۳۸۲ ؛ نقل از از راشر و زوپان،۲۰۰۰).
جراحان،مهندسین و آرشیتکتها،احتیاج به مهارت فضایی دارند،همان کاری که هنرمندان و یا شطرنج بازها انجام می دهند،آموزش فضایی یک راه بزرگی برای آموزش ریاضی است ما دقیقاً مطمئن نیستیم که چرا ولی می دانیم که بیشتر بچه ها از برنامه آموزش موسیقی سود می برند. من فکر می کنم نادیده گرفتن این یافته ها واقعاً به معنای خدمت نکردن به بچه هایی است که می توانند بیشتر از اینها سود ببرند و مخصوصاً به بچه های بدون پیشرفت(میربها،۱۳۸۲ ؛ نقل از از راشرو زوپان،۲۰۰۰).
مطالعه ای در دانشگاه ایالتی آپالاچق توسط استیل – بال ورانک[۱۳۴] انجام شد تا تأثیر موسیقی موتسارت را بر عملکرد فراخنای حافظه در اعداد وارونه بسنجد . فرد به مجموعه ای از اعداد گوش کرده و سپس آنها را به صورت معکوس یادآوری و بازگو می کند این تکلیف شامل تبادلات فضایی مرتبط با لب گیجگاهی است که از موسیقی تأثیر می پذیرد(ویلسون و براون[۱۳۵]،۱۹۹۷).
چندین مطالعه وجود دارد که تفاوت عدم تقارن در نیمکره های مغز را در غیر موسیقی دانان و موسیقی دانان گزارش می کند،تأثیر موسیقی موتسارت در دانشجویان موسیقی دادن و غیر موسیقی دان در کالج ساسکاچ وان بررسی شد در این تحقیق یک تکلیف فضایی(مبتنی بر نیمکره راست)و یک تکلیف ریاضی مبتنی بر نیمکره چپ اجرا شد و نتایج نشان داد که دانشجویان موسیقی به صورت مشخص بهتر از دانشجویان غیر موسیقی در تکلیف ریاضی و فضایی عمل کردند(زاتور،۲۰۰۰).
۲-۲۹ .نظام های نمادی و موسیقی
یک رویکرد بررسی نمادها رویکرد نشانه شناختی[۱۳۶] است و بیشتر بر تفاوتها و خویشاوندیهای خاص اقسام نظام های نماد منطقی – ریاضی،نموداری،تصویری موسیقیایی و نظایر آن که به شیوه های گوناگون استفاده از یک چیز برای دلالت بر چیز دیگر تعبیر می شوند تاکید می گذارد
(عشایری،۱۳۷۳ ؛ نقل از السون،۱۹۹۷).
طرح نمادی[۱۳۷] از علائم یک نظام نمادی قطع نظر از دلالت آنها یا چیزی که به جایش نشسته اند تشکیل شده است.
لذا علائمa،b،c … طرح نمادی زبان انگلیسی را تشکیل می دهند و خطوط حامل و نتها و کلیدهای مختلف طرح نمادی موسیقی را به وجود می آورند(عشایری،۱۳۷۳ ؛ نقل از السون،۱۹۹۷).
به نظر گاردنر کودکان خردسال بیشتر به موضوع یا پیکره یک اثر هنری توجه دارند .رویکرد این کودکان به اثر هنری،رویکردی دقیقاً پیکره بین یا موضوعی است . تنها در سنین بالاتر در آستانه نوجوانی است که کودک به جنبه های فشرده اثر هنری دقت و توجه می کند. پژوهش هایی که با استفاده از ادبیات و موسیقی انجام گرفته در واقع نشان می دهند که کودکان در سنین پیش از نوجوانی ممکن است خصوصاً نسبت به برخی از جنبه های ریز و باریک یک اثر حساسیت نشان دهند. حال آنکه نوجوانان با وجود رویکرد انتزاعی و مقوله ای خود در این آزمایش ها نشان می دهند که درک ضعیفی نسبت به غنا و انباشتگی آثار هنری دارند. مثلاً دانش آموزان سال ششم دبستان از ادراک سبک موسیقی نسبت به کودکان بزرگتر از خود برتری نشان دادند. قضاوت آزمودنیهایی که سن بیشتری داشتند ظاهراً بر پایه شناخت آنها از مقولات تحلیل موسیقی بود حال آنکه آزمودنی های کم سال تر بیشتر بر احساس یا حس غیر زبانی و غیر مقوله ای خود نسبت به اثر متکی بودند(عشایری،۱۳۷۳ ؛ نقل از السون،۱۹۹۷).
بین پردازش شناختی نمادهای زبان گونه و نمادهای غیرزبانی گونه قدری تفاوت هست. کلرز تاکید می کند که فرد باید نحوه برخورد با هر نظام نمادی یعنی نحوه درک و فهم هر نظام نمادی را یاد بگیرد،همان طور که شیوه درک و فهم موسیقی،ریاضی،نقشه یا الگو را یاد می گیرد. پژوهشهایی که درباره نخستین برخوردهای کودک با یک اثر موسیقی انجام شده،شواهد مقتضی بدست می دهد،دال بر اینکه کودک یک قطعه موسیقی را نخست به صورت مجموعه ای واحد و یکپارچه درک
می کند و بعدهاست که می تواند موضوع ها و بخش ها را در این کل واحد از هم تمیز دهد اگر چه این رویکرد کل نگر یا بافت نگر نیست به جزء این ممکن است موجب بی توجهی کودک به زیر جزئیات شود. اما همین شیوه او را نسبت به قرابت ها و وجوه اختلاف آثار احساس می کند،حساسیتی که رویکرد جز نگر ممکن است فاقد آن باشد. واضح این است که کودکان خردسال ممکن است حساسیت شدیدتری نسبت به سبک موسیقی داشته باشد تا کودکان بزرگ تر و کودکان خردسال ظاهراً ساختار ضمنی موزونی را در موسیقی تشخیص می دهند که از عهده افراد تعلیم دیده خارج است(عشایری ۱۳۷۳؛ نقل از السون،۱۹۹۷).
یک کمک عمده نظریه نمادها اثبات این مطلب است که برخی هنرها وجوه اشتراک بسیاری با پاره ای از علوم دارند. ما محققان را به بررسی و تحقیق منتظم درباره نظام های غیر نشانمند دعوت می کنیم و می خواهیم که نظام های نمادی فشرده و انباشته نیز در مواد درسی گنجانده شوند،چه تحقیق نشان داده است که هم نمادهای زبانی و هم نمادهای غیر زبانی سهم فراوانی در معرفت آدمی دارند و برگردان سهل و ساده این یک بر دیگری غیر قابل تصور است(عشایری،۱۳۷۳؛ نقل از السون،۱۹۹۷).
۲-۳۰٫گرایش ذاتی انسان به موسیقی
صدا به مثابه پدیده ای روانی،دارای بار عاطفی یا هیجانی است و برحسب موزون یا ناموزون بودن،حالتهای عاطفی متفاوتی در انسان ایجاد می کند و در فرایند رشد کودکان اهمیت فراوان دارد. کودک حتی پیش از تولد نیز به موسیقی واکنش نشان می دهد،صداهای موزون به او آرامش و صداهای ناهنجار ترس و اضطراب را ایجاد می کند. از آنجا که تمام فرهنگ های قدیمی دارای موسیقی خاص خودشان بوده اند پس احتمالاً انسان ها ذاتاً موسیقیایی هستند. این موضوع نه تنها از روی فرهنگ ها درک می شود بلکه دریافت های اخیر بیانگر آن است که انسان با توانایی درک و فهم موسیقی متولد می شود.(فخاری زاده،۱۳۸۳).

برای دانلود متن کامل این پایان نامه به سایت  fumi.ir  مراجعه نمایید.

کامنت‌ها بسته شده‌اند.