مشکلات اجتماعی

فصل 3
روششناسی
پژوهش
3-1. مقدمه
در این فصل، دادههای گردآوری شده مربوط به تأثیر کتابدرمانی بر نشانگانهای درونسازی شده و برونسازی شدهی کودکان ناشنوای دبستان استثنایی وصال بیرجند بر اساس تست آشنباخ پرداخته میشود. نظام سنجش آشنباخ شامل مجموعهای از فرمها برای ارزیابی صلاحیّتها و مشکلات عاطفیــ رفتاری بر اساس دادههای هنجاری است. در این نظام سنجش، برای بهدست آوردن اطّلاعات از سه منبع والدین، معلمان و خود (نوجوانان) در تکمیل سؤالات باز پاسخ و درجه بندی مقیاسهای رفتاری، استفاده میشود.
در این پژوهش، تنها از سیاههی رفتاری کودک و فرم گزارش معلم این تست استفاده شده است. در این دو هر دسته از سؤالات مربوط به هریک از ناهنجاریهای زیر است: اضطراب/افسردگی، گوشهگیری/افسردگی، شکایات جسمانی، مشکلات اجتماعی، مشکلات تفکر، مشکلات توجه، رفتارهای قانونشکنی و پرخاشگرانه و سایر مشکلات.
نمرهی تی مشکلاتِ درونیسازی شده از مجموع نمرات اضطراب/ افسردگی، گوشهگیری/ افسردگی، شکایات جسمانی و نمرهی تی مشکلاتِ برونیسازی شده از مجموع نمرات رفتارهای
قانونشکنی و پرخاشگرانه کودک به دست آمده است (در پیوست4 این نمرات آورده شده است).
در این بخش به بررسی نتایج بهدست آمده از پاسخ سؤالاتی که دربارهی هریک از رفتارهای نابهنجار کودکان، با استفاده از مقایسهی نتایج پیشآزمونها و پسآزمونهای تکمیل شده توسط والدین و معلمان میباشد، پرداخته میشود. به این صورت که پاسخ هر سؤال در پرسشنامه شامل سه قسمت است (اصلاً درست نیست، تا حدی درست است، کاملاً درست است) که از 0 تا 2 شمارهگذاری شدند. سپس مجموع نمرات سؤالاتی که مربوط به نابهنجاری خاصی بود، به دست آمد، نمرهی استاندارد آن براساس همان نمرهی کلِّ حاصل از جداول تست آشنباخ محاسبه و در تحلیل دادهها از آن استفاده شد. سپس به بررسی وجود یا عدم وجود تأثیر کتابدرمانی بر هریک از ناهنجاریها در کودکان پرداخته شد.
در این فصل، پیرامون روش پژوهش، جامعهی آماری، روش و ابزار گردآوری اطلاعات، سنجش میزان روایی و پایایی ابزار و روشهای تجزیه و تحلیل دادهها و نیز محدودیتهای پژوهش، مطالبی ارائه شده است.
3-2. روش پژوهش
پژوهش حاضر، به روش شبه آزمایشی یا نیمه تجربی انجام شده و از نوع کاربردی است. در این نوع پژوهش، محقق به نحوی در پدیدهها و وقایع مداخله میکند تا از طریق مداخله به رابطهی علت و معلولی بین دو متغیر پی ببرد. این نوع پژوهش در 5 طرح ارایه میشود:
طرح تک گروهی و تک نوبتی
طرح تک گروهی با پیشآزمون و پسآزمون
طرح گروهی ایستا یا دو گروه و پسآزمون
طرح گروه گواه با مداخله در یک گروه با پیشآزمون و پسآزمون
طرح گروه گواه با پیشآزمون و پسآزمون
طرح چهار گروه (دو گروه آزمودنی دو گروه گواه) برگزیده‌شده به روش تصادفی، یک پیش‌آزمون به یک گروه آزمودنی، یک مداخله (به هر دو گروه آزمودنی) پس‌آزمون (از هر دو گروه آزمودنی)، پیش‌آزمون از یک گروه گواه، پس‌آزمون (از هر دو گروه گواه) (دیانی، 1384).
پژوهش با استفاده از روش تک گروهی با پیش آزمون و پسآزمون اجرا شده است. به این صورت که پس از دریافت پیشآزمون، بر روی آزمودنیها کتابدرمانی اجرا شده است، سپس پسآزمون انجام شده و نتایج پیشآزمون و پسآزمون مقایسه میشود.
3-3. جامعه و نمونهی آماری پژوهش
جامعهی آماری این پژوهش دانشآموزان ناشنوای مقطع ابتدایی دبستان وصال بیرجند بودند، که پژوهشگر با توجه به محدودیت انتخاب کتابهای مناسب در فرایند کتابدرمانی، نمونهی گروه سنی ب (سالهای ابتدایی) این دبستان را برگزید.
نمونهی انتخاب شده در این پژوهش، دانشآموزان دختر و پسر ناشنوای گروه سنی ب (سالهای ابتدایی) دبستان استثنایی وصال بیرجند که شامل 5 دانشآموز پسر و 2 دانشآموز دختر بودند که در سه مقطع اول مقدماتی و تکمیلی، دوم و سوم ابتدایی، تحصیل میکردند. این دانشآموزان با توجه به اینکه دو پایهی اول را میگذراندند، در محدودهی سنی 6 تا 9 سال قرار داشتند.
3-4. شیوه و ابزار گردآوری دادهها
دادههای پژوهش حاضر که شامل پیشآزمون و پسآزمون با استفاده از سیاههی رفتاری کودک و فرم گزارش معلم بوده است، در فاصلهی زمانی دو ماه در نیمسال تحصیلی دوم 89-1388 اجرا شد. از یک سو، با توجه به اهمیت سنجش اختلالات عاطفی – رفتاری کودکان، و از سوی دیگر، با توجه به نبود ابزاری استاندارد و معتبر به زبان فارسی، و نظر به اینکه فرمهای سن مدرسه نظام سنجش مبتنی بر تجربهی آشنباخ، شامل فرمهای سیاههی رفتاری کودک، تست خودسنجی و فرم گزارش معلم است، در این پژوهش از سیاههی رفتاری کودک و فرم گزارش معلم به صورت پیشآزمون و پسآزمون استفاده شد.