مشکلات اجتماعی کودکان

برای اطلاع از تأثیر داشتن یا نداشتن کتابدرمانی بر رفتارهای درونیسازی کودکان ناشنوای مقطع ابتدایی مدرسهی استثنایی وصال بیرجند، بر اساس سیاههی رفتاری کودکان از نظر والدین، و نیز معلمان آنها از آزمونt وابسته استفاده شد. یافتههای حاصل از اجرای آزمون نشان داد که در سطح 05/0 کتابدرمانی بر رفتارهای درونیسازی کودکان ناشنوای مقطع ابتدایی دبستان استثنایی وصال بیرجند از نظر والدین آنها (با 005/0p-value =؛ 2/4 = t) و معلمان (با 043/0p-value= ؛ 5/2 = t) و از جمع نظر والدین و معلم (با 004/0p-value =؛ 41/4 = t) تأثیر داشت.
5-4-10. فرضیهی دهم
برای اطلاع از تأثیر داشتن یا نداشتن کتابدرمانی بر رفتارهای برونیسازی کودکان ناشنوای مقطع ابتدایی مدرسهی استثنایی وصال بیرجند، بر اساس سیاههی رفتاری کودکان از نظر والدین، و نیز معلمان آنها از آزمونt وابسته استفاده شد. یافتههای حاصل از اجرای آزمون نشان داد که در سطح 05/0 کتابدرمانی بر رفتارهای برونیسازی کودکان ناشنوای مقطع ابتدایی دبستان استثنایی وصال بیرجند از نظر والدین (با017/0p-value =؛ 2/3 = t) و معلمان (با 001/0p-value =؛ 12/6 = t) و از جمع نظر والدین و معلم (با 002/0p-value =؛ 24/5 = t) آنها تأثیر داشت.
5-4-11. فرضیهی یازدهم
برای اطلاع از تأثیر داشتن یا نداشتن کتابدرمانی بر تغییر کلی طرز رفتار کودکان کودکان ناشنوای مقطع ابتدایی مدرسهی استثنایی وصال بیرجند، بر اساس سیاههی رفتاری کودکان از نظر والدین، و نیز معلمان آنها از آزمونt وابسته استفاده شد. یافتههای حاصل از اجرای آزمون نشان داد که در سطح 05/0 کتابدرمانی بر تغییر کلی طرز رفتار کودکان ناشنوای مقطع ابتدایی دبستان استثنایی وصال بیرجند از نظر والدین (با 015/0p-value =؛ 36/3 = t) و معلمان (با 0001/0p-value =؛ 29/7 = t) و از جمع نظر والدین و معلم (با 004/0p-value =؛ 63/4 = t) آنها تأثیر داشت.
5-5. بحث و بررسی
5-5-1.فرضیهی اول
کتابدرمانی، بر اضطراب/افسردگی کودکان ناشنوای مقطع ابتدایی مدرسهی استثنایی وصال بیرجند تأثیر دارد.
یافتهها نشان داد که کتابدرمانی بر اضطراب/افسردگی کودکان از نظر والدین و معلم در سطح 05/0 تأثیر دارد (به ترتیب با 01/0= p-value و 003/0 p-value=و جمع نظرات هر دو گروه 004/0 p-value=). بنابراین میتوان چنین تحلیل کرد که مطابق گزارش والدین و معلم، کتابدرمانی یکی از عوامل مؤثر بر کاهش اضطراب/افسردگی کودکان ناشنوا میباشد. نمرات آزمودنیها هم در گزارش والدین و هم معلم و همچنین در جمع نظر والدین و معلم در پسآزمون نسبت به پیشآزمون کاهش یافت. مقدار t در هر کدام از آزمونهای والدین و معلم منفی بود، این به معنای کاهش نمرات ناهنجاری اضطراب/افسردگی و مؤید آن است که کتابدرمانی بر کاهش این ناهنجاری در آنها تأثیر داشته است. به نظر میرسد این کاهش اضطراب/افسردگی ناشی از کتاب داستانهایی باشد که دراختیار دانشآموزان ناشنوا قرار گرفت و یا برای آنها قرائت شد.
نتایج این پژوهش با نتایج پژوهش بلوچ زراعتکار (1383) مطابقت دارد. وی به این نتیجه دست یافت که کتابدرمانی بر کاهش افسردگی خفیف دانشجویان دختر دانشکدهی توانبخشی دانشگاه علوم پزشکی ایران مؤثر است. همچنین نتایج این پژوهش با نتایج پژوهش شیبانی و همکاران (1385) نیز مطابقت داشت. آنها از قصهدرمانی، برای کاهش نشانههای افسردگی کودکان افسرده استفاده کردند و قصهدرمانی را نه تنها موجب کاهش نشانههای افسردگی در کودکان افسرده، بلکه درکاهش نشانههای اختلالهای اضطرابی و لجبازی و نافرمانی مؤثر دانستند.
مارس (1995) در پژوهشی در مورد اثر کتابدرمانی بر برخی مشکلات مانند اضطراب، نیز به نتایجی مشابه با این پژوهش دست یافت. او نشان داد کتابدرمانی برای مشکلاتی مانند اضطراب، سوء استفادههای جنسی در مقایسه با کاهش وزن، کنترل نبض و مشکلات یادگیری مؤثرتر است. لیدرن و همکاران (1994) در بخشی از پژوهشی، اثر کتابدرمانی را بر کاهش افسردگی مؤثر یافتند و نتایج آنها در آن بخش مؤید نتایج به دست آمده در این جاست.
با توجه به نتایج تمامی پژوهشهای مذکور و نتایج این پژوهش، به نظر میرسد کتابدرمانی عامل تعیینکننده مهمی در درمان افسردگی به شمار میآید و لازم است بیشتر در این مورد برای درمان افسردگی به کار گرفته شود. بیشک، کتابدرمانی برخلاف هر گونه داروی شیمیایی مورد استفاده در درمان افسردگی، بسیار مناسبتر است، چون هیچ گونه عارضه پس از استفاده ندارد بلکه فواید دیگری نیز دارد که در بخشهای بعدی به آن اشاره میشود.
5-5-2. فرضیهی دوم
کتابدرمانی، بر گوشهگیری/افسردگی کودکان ناشنوای مقطع ابتدایی مدرسهی استثنایی وصال بیرجند، تأثیر دارد.
یافتهها نشان داد که کتابدرمانی بر گوشهگیری/افسردگی کودکان از نظر والدین و معلم در سطح 05/0 تأثیر دارد. (به ترتیب با 01/0= p-value و 01/0 p-value=و جمع نظرات هر دو گروه 002/0 p-value=). بنابراین، میتوان اینگونه تحلیل کرد که مطابق والدین و معلم، کتابدرمانی نیز یکی از عوامل مؤثر بر کاهش گوشهگیری/افسردگی کودکان ناشنواست. نمرات آزمودنیها هم در گزارش والدین و هم معلم و همچنین جمع نظر والدین و معلم، در پسآزمون نسبت به پیشآزمون کاهش یافت، و مقدار t در هرکدام از آزمونهای والدین و معلم منفی بود. این به معنای کاهش نمرات ناهنجاری گوشهگیری/افسردگی است و این گونه به نظر میرسد که کتابدرمانی بر کاهش ناهنجاری گوشهگیری/افسردگی تأثیر داشت و کتابهایی که در اختیار کودکان ناشنوا قرار داده شد یا برای آنها قرائت شد، باعث شده تا حدی معنادار گوشهگیری آنها کاهش یابد.
نتایج این پ
ژوهش با نتایج پژوهش جِلدِرد و جلدِرد (1997) مطابقت داشت. آنها از قصهها در مشاورهی کودکان استفاده کردند که در کاهش یأس، درماندگی کودکان مؤثر بود. همچنین نتایج این پژوهش با نتایج پژوهش لیدرن و دیگران (1994) نیز مطابقت داشت. آنها در پژوهشی کتابدرمانی را درکاهش وقوع حملات ترس، علایم جسمانی ترس، ترس از مکانهای باز و افزایش خودباوری و کاهش افسردگی آزمودنیها مؤثر دانستند.
5-5-3. فرضیهی سوم
کتابدرمانی، بر شکایات جسمانی کودکان ناشنوای مقطع ابتدایی مدرسهی استثنایی وصال بیرجند، تأثیر دارد.
یافتهها نشان داد که کتابدرمانی بر کاهش شکایات جسمانی کودکان از نظر والدین و معلم در سطح 05/0تأثیری ندارد (والدین 35/0= p-value و معلم 07/0 p-value=) به بیانی دیگر،
میتوان اینگونه بیان کرد که از مطابق گزارش هر یک از والدین و معلم، کتابدرمانی از عوامل مؤثر بر کاهش شکایات جسمانی کودکان ناشنوا نیست. هر چند در هر دو مورد، تفاوت اندکی بین نمرات پیشآزمون و پسآزمون ایشان وجود داشت، اما این تفاوت از نظر آماری معنادار نیست ولی پس از جمع نمرات دو پیشآزمون و پسآزمون والدین و معلم و آزمون تفاوت آنها، مشخص شد کتابدرمانی برکاهش شکایات جسمانی کودکان از جمع نظر والدین و معلم در سطح 05/0 تأثیر دارد (03/0 p-value= )، در نتیجه به نظر میرسد کتابدرمانی تأثیری هر چند اندک ولی معنادار بر کاهش شکایات جسمانی دارد. در این زمینه و برای اطلاع دقیق از تأثیر این عامل بر کاهش شکایات جسمانی نیاز به پژوهشهای بیشتر و به ویژه روی گروهی بزرگتر ضروری به نظر میرسد.البته میتوان گفت شاید محتوای این کتاب داستانها، متناسب با این نوع مشکل نبوده، ولی اصل فرایند کتابدرمانی بر کاهش شکایات جسمانی مؤثر میباشد. چنانچه تأثیر این عامل در پژوهشهای بیشتر تأیید شود، روش بسیار مناسب و ارزشمندی برای تسکین دردهای جسمانی به شمار خواهد آمد که هیچ گونه عواقب سوئی بر آن مترتب نیست.
5-5-4. فرضیهی چهارم
کتابدرمانی، بر مشکلات اجتماعی کودکان ناشنوای مقطع ابتدایی مدرسهی استثنایی وصال بیرجند، تأثیر دارد.
یافتهها نشان داد که کتابدرمانی بر مشکلات اجتماعی کودکان از نظر والدین و معلم در سطح 05/0 تأثیر دارد (به ترتیب با 007/0= p-value و 006/0 p-value=و جمع نظرات هر دو گروه 001/0 p-value=). این گونه به نظر میرسد که مطابق گزارش والدین و معلم کتابدرمانی یکی از عوامل مؤثر بر کاهش مشکلات اجتماعی کودکان ناشنوا است. نمرات آزمودنیها هم در گزارش والدین و هم معلم و نیز در جمع نظر والدین و معلم در پسآزمون در مقایسه با پیشآزمون کاهش یافت. مقدارt در هر کدام از آزمونهای والدین و معلم منفی بود، و این نشاندهندهی کاهش نمرات ناهنجاری مشکلات اجتماعی و در نتیجهی تأثیر کتابدرمانی است. با توجه به کتابهای داستانی که دانشآموزان مطالعه کردند، در این زمینه انتخاب کتابهای مناسب برای ایجاد این تأثیر و وجود ملاکها و استاندارهای مشخص و دقیق به منظور تعیین زمینه موضوعی کتابها بسیار ارزشمند به نظر میرسد.
نتایج این پژوهش با نتایج شرنک (1982) مطابقت داشت. او نتیجه گرفت کتابدرمانی برای تغییر نگرش، سلامت ذهن، رشد خودپنداره و کاهش ترس تأثیر مثبتی بر توانایی حل مشکلات دانشآموزان، رفتار اجتماعی، شکلگیری ارزشها، روابط بینفردی، پذیرش افراد مختلف و موفقیت در خواندن و مطالعه داشت. از آنجا که مشکلات اجتماعی کودکان ناشنوا به خصوص در زمینه ارتباطسازی بسیار بیشتر نمود مییابد، این روش ممکن است برخی از مشکلات ایشان در این زمینه را برطرف سازد.