محصولات کشاورزی

4-22 متوسط درآمد و هزینه نهادههای قابل مبادله و غیر قابل مبادله گندم بر حسب قیمتهای بازاری و سایهای در شهرستان ساری 92
4-23 متوسط درآمد و هزینه نهادههای قابل مبادله و غیر قابل مبادله جو بر حسب قیمتهای بازاری و سایهای در شهرستان ساری 93
4-24 انواع شاخصهای مزیتنسبی تولید برای پنج محصول شهرستان ساری 94
4-25 ارزش ریال نرخ ارز برای تعیین مرز شاخص مزیتنسبی محصولات مورد بررسی در شهرستان ساری 94
4-26 نتایج حاصل از مدل برنامهریزی خطی برای تعیین الگوی بهینه کشت بر اساس قیمتهای سایه‏ای در شهرستان ساری در سال زراعی 88-1387 98
4-27 کمترین و بیشترین مقادیر قابل اخذ برای سودهای اجتماعی محصولات برای عدم تغییر الگوی برآورد شده 99
4-28 انواع شاخصهای مزیتنسبی تولید برای پنج محصول شهرستان ساری 101
4-29 نتایج حاصل از مدل برنامهریزی خطی برای تعیین الگوی بهینه کشت بر اساس قیمتهای سایه‏ای (ارزش نرخ ارز معادل 15000 ریال) در شهرستان ساری در سال زراعی 88-1387 104
4-30 نتایج حاصل از مدل برنامهریزی خطی برای تعیین الگوی بهینه کشت بر اساس قیمتهای سایه‏ای (ارزش نرخ ارز معادل 17000 ریال) در شهرستان ساری در سال زراعی 88-1387 107
4-31 درصد تغییرات سطح زیرکشت محصولات مورد بررسی در مدلهای اجرا شده نسبت به وضع موجود 108

فصل اول:
کلیات

1- 1مقدمه:
توسعه فعالیتهای کشاورزی از شاخصهای اساسی توسعه در کشورهایی همچون ایران محسوب میگردد. بیشک رشد درآمد زارع و افزایش سطح رفاه خانوار روستائی از اساسیترین اهداف توسعه زیر بخش زراعت است. در بدو امر به نظر میرسد بایستی سیاستهائی در جهت متعادل ساختن قیمت محصولات زراعی به سود تولید کنندگان اعمال گردد. اما از آنجایی که حساسیت تقاضای اغلب این محصولات ناچیز است، لذا افزایش قیمت آنها بار سنگینی بر دوش مصرف‏کنندگان تحمیل خواهد نمود (اکبری و بخشوده، 1375). بدین جهت باید با افزایش میزان کل محصول، میتوان بدون افزایش چشمگیر در قیمت محصولات، درآمد روستائیان را افزایش داد. از طرفی در سمت تقاضای محصولات کشاورزی ما با دو عامل افزایش جمعیت و بالارفتن تدریجی سطح درآمد سرانه مواجه هستیم و بدلیل آنکه کشورمان در مراحل میانی توسعه قرار دارد، این رشد همچنان ادامه خواهد یافت که حتی با فرض کنترل ضایعات (حین تولید و مصرف) و تعیین الگوی مصرف تولیدات کشاورزی باز هم تاثیر دوعامل فوقالذکر مستمر، چشمگیر و فزاینده خواهد بود (آل محمد، 1380). بهناچار عرضه مواد غذایی باید افزایش یابد یا به عبارتی رشد زراعت باید بیش از پیش افزایش یابد (انویه تکیه، 1374). بدین ترتیب نه تنها به جدیترین مسئله کشاورزی ایران یعنی کمبود عرضه پاسخ گفته میشود، بلکه با جلوگیری از خروج ارز(جهت واردات) امکان سرمایهگذاریهای جدید سودآور فراهم شده و وضع کشاورزان بهبود مییابد. لازم به ذکر است که افزایش تولید در حالت کلی از دو طریق امکانپذبر است (سلطانی و همکاران، 1378):
1- افزایش سطح زیر کشت
2- افزایش عملکرد محصولات
اما همانگونه که همه صاحبنظران معتقدند با وجود آنکه اراضی کشاورزی قابل ملاحظهای در کشور ما وجود دارد، چون به زیرکشت بردن آنها مستلزم هزینههای زیادی است و همینطور به دلیل کمبود آبرسانی یا عدم امکان آبرسانی به برخی اراضی، استفاده مفید از آنها غیر ممکن است. لذا افزایش اراضی کشاورزی چندان اقتصادی بهنظر نمیرسد (باقری، 1379). افزایش عملکرد محصولات نیز با کاربرد شیوههای تولید بهتر و مدرن، بکارگیری تکنولوژی مناسب در مزارع، بکارگیری بذر اصلاح شده، توسعه فعالیتهای مکمل و متمم…در نهایت میتوانند موجب افزایش تولید کل محصولات گردد (سلطانی و همکاران، 1378). پس از آنکه مسلم شد چه سطحی از تکنیک و تکنولوژی برای هر واحد زیر کشت، محصول و یا درآمد را حداکثر میکند، باید مطمئن شویم که عوامل اقتصادی در سطح خرد، منابع خود را به نحو مطلوبی بین فعالیتهای گوناگون تخصیص میدهند (آل محمد، 1380). بنابراین با تشخیص بهینه نبودن الگوی کشاورزی مناطق مختلف در ایران، باید نسبت به تخصیص مجدد منابع در بین فعالیتهای مختلف جهت بهینه کردن الگوی کشت تا رسیدن به هدف اصلی، خواه افزایش درآمد زارع یا سطح رفاه روستائیان و یا…، اقدام کرد. برنامهریزی کل مزرعه میتواند به صورتی کارا به تطبیق کشاورزان با یک اقتصاد در حال تحول و شرایط تکنولوژیکی جدید کمک کند که این امکان از طریق برنامهریزی خطی امکانپذیر است (هیزل و همکاران، 1986). در سادهترین شکل، برنامهریزی خطی روش تعیین یک ترکیب ایجادکنده حداکثر سود با توجه به گزینههای تولیدی موجود در مزرعه است که دسترسی به این ترکیب با توجه به مجموعهای از محدودیتهای ثابت درون مزرعه ممکن میباشد (دانتزیگ ، 2002). دانههای روغنی از محصولات با ارزش بخش کشاورزی به شمار میروند که به عنوان ماده اولیه صنایع روغنکشی و تامینکننده نیازهای چربی، پروتئین و ویتامین در حیات موجودات زنده نقش اساسی را ایفا میکنند. دانههای روغنی به عنوان گیاهان صنعتی، به دلیل کاربردهای فراوان در تغذیه انسان و کنجاله آن در تغذیه دام و طیور و مصارف متعدد صنعتی، از جایگاه ویژهای در بین محصولات کشاورزی برخوردارند. این دانهها بعد از غلات بعنوان دومین منبع تولید انرژی در تغذیه انسان مطرح میباشند.