محتوای کتاب های درسی

یافته های پژوهش حاکی از آن است که در کتاب نسبت به حل مساله، مراحل و مهارت های آن کم توجهی شده است، در سازمان دهی محتوا، تنها 3 درس از 11 کتاب چارچوب ارائه محتوا، و فعالیت های آن با مراحل مساله انطباق دارد. لذا زمینه ساز به شیوه حل مساله نیست. مهارت های ضروری حل مساله نیز که در 10 مولفه مهارت های مشاهده، طبقه بندی، اندازه گیری، کاربرد ابزار، جمع آوری اطلاعات، فرضیه سازی و پیش بینی، تفسیر یافته ها و نتیجه گیری، تشخیص متغیرها، برقراری ارتباط، ارزیابی و طراحی تحقیق طبقه بندی شده، مورد کم توجهی است و به طور یکنواخت نیز به کار گرفته نشده اند و تفاوت آنها طیفی از 0 تا 37 فراوانی را شامل می شود. بیشترین توجه به مهارت تفسیر، استنباط و نتیجه گیری و کمترین توجه نسبت به مهارت های تشخیص متغیرها و ارزیابی است. سایر مهارت ها نیز با فراوانی نامتوازن و نامتعادل میان این دو حیطه پراکنده هستند.
8- تحلیل محتوای کتاب های علوم پایه ی چهارم و پنجم ابتدائی براساس اهداف آموزشی به کمک تکنیک ویلیام رومی (فرجی خیاوی، 1387، به نقل از عابدپور، 1392).
هدف از انجام این تحقیق بررسی و تحلیل محتوای کتاب های علوم چهارم و پنجم ابتدایی براساس الگوی ویلیام رومی می باشد. برای رسیدن به این مقصود کتاب های علوم چهارم و پنجم ابتدائی، به همراه کتاب راهنمای معلم هر دو پایه، با توجه به اصول تحلیل محتوای کتابهای درسی الگوی ویلیام رومی و روش بررسی تصاویر مورد تحلیل قرارگرفته است. نتایج تحقیق نشان می دهد، محتوای کتاب های هر دو پایه در الگوی ویلیام رومی به صورت فعال طراحی شده اند، تصاویر کتاب علوم پایه چهارم نسبتاً فعال و تصاویر کتاب علوم پنجم فعال طراحی شده اند.
9- ارزیابی اهداف و محتوای کتاب های علوم تجربی دوره ی ابتدایی از دیدگاه الگوی آموزش خلاقیت پلسک (جهانی، قاسمی، 1387).
این پژوهش به منظور ارزیابی اهداف و محتوای کتاب های علوم تجربی دوره ابتدائی از دیدگاه چرخه آموزش خلاقیت پلسک انجام شد. از آن جا که پژوهش حاضر از نوع ترکیبی است، لذا از روش های کمی (تحلیل محتوا) و کیفی (تحلیلی) استفاده شده است. نتایج تحقیق نشان می دهد حدود 5/6 درصد اهداف در طبقه آفریدن قرار دارند. سپس محتوای کتاب های علوم با توجه به چرخه آموزش خلاقیت هدایت شده پلسک و تکنیک ویلیام رومی ارزیابی شد که نتایج حاکی از ضریب در گیری خلاق کمتر از 25/0 بود.
10- فرا تحلیلی بر مطالعات انجام شده در حوزه برنامه درسی علوم تجربی دوره ابتدایی (ولیزاده، 1386).
نتایج حاصل نشان می دهد که هر چند اهداف جدید برنامه درسی علوم تجربی با محتوای کتاب و راهنمای تدریس مطابقت داشته و اکثر معلمان و مدیران با هدف ها و رویکردهای جدید در آموزش علوم تجربی آشنایی دارند، اما در برخی موارد هنوز معلمان با فلسفه وفرض های اساسی که رویکرد جدید برنامه علوم بر آن مبتنی است آشنایی ندارند.
11- تحلیل محتوای کتاب هدیه الهی و کتاب کار بر اساس تکنیک ویلیام رومی (ایمانی، مظفر، 1384).
ایمانی و مظفر (1384) بر این عقیده اند که ارائه نسخه های جدید و بهبود یافته کتاب های درسی، نیاز فوری سیستم آموزشی در هر کشور است. لذا، ما باید اغلب به برنامه ریزی، ویرایش و تغییر محتوای کتاب های درسی به منظور توسعه هماهنگی یادگیری دانش آموزان با روند جهانی و ملی بپردازیم. در امتداد این مسیر ” دفتر ویراستاری از کتاب های درسی دینی و قرآنی ” در هیئت آموزش و پرورش ایران شروع به تدوین دو کتاب جدید به نام هدیه الهی و کتاب کار کرده است. از آنجا که این کتاب ها به تازگی منتشر شده و در مدارس مورد استفاده قرار گرفته اند، با روش تحلیل محتوا و تکنیک ویلیام رومی با این سوال که: آیا کتاب های جدید در ارائه بهتر مفاهیم مذهبی به دانش آموزان موفق عمل کرده اند یا خیر، مورد تحلیل قرار گرفتند. با توجه به مطالعه انجام شده، نتایج به دست آمده از تجزیه و تحلیل محتوا کتاب های مذهبی منتشر شده که در سال 1380 و کتاب کار که در سال 1381 منتشر شده اند نشان می دهد که ضریب درگیری دانش آموزان با مفاهیم و تصاویراز دو کتاب ذکر شده ، نسبتا کم است، اما ضریب درگیری دانش آموزان با سوالات ارائه شده در هدیه الهی و کتاب کار بالا است. هم چنین نتایج این مطالعه نشان داد که ضریب درگیری دانش آموزان با کتاب دینی که قبلا مورد استفاده قرار می گرفت 41/0 بود اما ضریب درگیری دانش آموزان با هدیه الهی و کتاب کار 2/1 بود. که به این معنی است که کتاب های جدید در به انجام رساندن هدف مشارکت دانش آموزان در کتاب بهتر عمل می کنند. به عبارت دیگر، کتاب قبلی ضعیف است و دارای شاخص دخالت کم است اما کتاب جدید باعث می شود دانش آموزان بیشتر با محتوای آن درگیر شوند.
12- تحلیل محتوای کتاب های علوم تجربی پایه چهارم و پنجم ابتدایی با استفاده از روش ویلیام رومی و نظرسنجی معلمان (شاه محمدی، 1381).
در تحلیل محتوا ی کتاب های علوم تجربی پایه های چهارم و پنجم ابتدایی با استفاده از نظر سنجی معلمان و روش ویلیام رومی به این نتیجه رسیده است که بین اهداف درس و اهداف مطرح شده در راهنمای تدریس کتاب های علوم تجربی چهارم و پنجم هماهنگی وجود دارد و محتوای این کتاب ها دانش لازم را در دانش‌آموزان ایجاد می‌کند اما تصویرها و نمودارهای کتاب پنجم به اندازه کافی دانش‌آموزان را با متن درس درگیر نمی‌کند.
13- بررسی پیشنهادهای معلمان مجرب و کارشناسان سازمان و پژوهشگران درباره محتوای آموزشی کتاب های علوم ت
جربی دوره ابتدایی (حج فروش، 1380).
این تحقیق که در مورد کتاب های علوم انجام یافته چنین نتیجه گیری شده است که، وجود پیشنهادهایی مبنی بر طرح مطالبی درباره پرورش مهارت ها، وجود سؤال ها و فعالیت هایی که دانش‌آموزان را در موقعیت های مبهم و خلاقیت برانگیز قرار دهد، وجود سؤال ها یا فعالیت هایی که یافتن پاسخ و حل آنها مستلزم به کارگیری مراحل کاوشگری، پژوهش و حل مسأله، تفکر نقاد، تفکر واگرا و پردازش اطلاعات باشد، نشان دهنده نیاز به مطالبی از این قبیل در کتاب های علوم تجربی دوره ‌ابتدائی است.
14- تحلیل محتوای کتاب علوم پایه سوم راهنمائی به روش ویلیام رومی (رستگاران، بی تا).
این پژوهش درصدد آن بود که محتوای کتاب علوم سوم راهنمایی را به روش ویلیام رومی تحلیل نماید. تدوین و تألیف کتاب های درسی باید به شیوه ای تنظیم و سازماندهی شود که به جای انتقال دانش و معلومات به ذهن دانش آموزان، آنها را در جریان یادگیری فعال کند. هدف کلی این تحقیق تحلیل محتوای کتاب علوم تجربی سوم راهنمایی براساس میزان به کارگیری شیوه ارائه فعال در محتوای کتاب به روش ویلیام رومی و فراهم آوردن اطلاعات و ارائه پیشنهادهایی برای برنامه ریزان به منظور بهبود و اصلاح این کتاب بوده است. دراین پژوهش با توجه به ماهیت اهداف و سوال های تحقیق از روش تحلیل محتوا که به نوعی روش تحقیق توصیفی است استفاده شده و این نتایج حاصل گردیده است: متن کتاب علوم تجربی سوم راهنمایی از ضریب درگیر مطلوبی برخوردار می باشد که نشانگر ارائه فعال می باشد همچنین متن کتاب دانش آموزان را با فرآیند یادگیری و تفکر درگیر می نماید. تصاویر کتاب بیشتر یک موضوع را تشریح می کند و دانش آموزان را به فعالیت درگیر نمی کند. پرسش های مطرح شده در کتاب از نوع پرسش های فعال می باشد و با روش ارائه فعال در یادگیری هماهنگ می باشد بر این اساس بازنگری و تجدیدنظر در چگونگی ارائه تصاویر ضروری به نظر می رسد.

فصل سوم
روش پژوهش
3-1 روش پژوهش
بعد از تعیین و تنظیم موضوع تحقیق، پژوهشگر باید روش خود را انتخاب کند روش تحقیق بستگی به هدف ها، ماهیت موضوع و امکانات اجرایی آن دارد و عواملی مانند ماهیت موضوع تحقیق، اهداف و سوال های تحقیق جزء عواملی هستند که بر انتخاب روش تحقیق موثر می باشند (نادری، سیف نراقی، 1388).
این تحقیق، از نوع توصیفی و روش مورد استفاده، روشِ تحلیل محتوا و روش پیمایشی است. تحقیق توصیفی نوعی تحقیق کمی‌شامل توصیف دقیق پدیده‌های تربیتی است و اساساً با مشخص کردن جواب سؤال چه هست سر و کار دارد (دلاور، 1390). تحلیل محتوا یک روش پژوهش منظم برای توصیف عینی و کمی محتوای کتاب ها و متون برنامه درسی و یا مقایسه پیام ها و ساختار محتوا با اهداف برنامه درسی بیان شده است (یارمحمدیان، 1391). پیمایش، روشی است که در آن پژوهشگر به منظور کشف عقاید، افکار، ادراکات و ترجیحات افراد مورد نظر از پرسشنامه استفاده می نماید (سلیمی، 1370). در این پژوهش، از آنجا که تلاش می شود به کمک الگوی ویلیام رومی متن، تصاویر ، فعالیت ها، کاردرکلاس ها و تمرین های کتاب از نظر میزان دعوت به پژوهش را تشریح و توصیف نماید، از نوع توصیفی و با روش تحلیل محتوا است. همچنین به دلیل این که به بررسی نظرات دبیران می پردازد، از نوع پیمایشی است. همچنین، این پژوهش از نظر هدف و نتایج بدست آمده در گروه تحقیقات کاربردی و از نظر جمع آوری و کنترل متغیرها در گروه تحقیقات غیرآزمایشی قرار دارد. در ضمن این پژوهش حال نگر است.