مجلس شورای ملی

 2-38-1-2- اولین بانک خارجی در ایران
هشت سال بعد در سال 1266 شمسی، “بانک جدید شرق”بدون اخذ مجوز از دولت درعمارت شرق میدان توپخانه شعبه مرکزی خود را دایر کرد و بلافاصله شعب دیگری در شهرهای تبریز، اصفهان، مشهد، شیراز، رشت و بوشهر تأسیس نمود و به فعالیت‌های بانکی- اقتصادی پرداخت. مرکز این بانک در لندن بود و برای نخستین بار در ایران حساب جاری را که بهره به آن تعلق می‌گرفت ارائه نمود. اگر چه این بانک بیشتر از سه سال فعالیت نکرد و با تاسیس بانک شاهنشاهی کلیه اموال و امتیازات خود را یکجا به این بانک واگذار کرد. ولی این حرکت پایه بانکداری نوین را در ایران بنا نهاد.
 2-38-1-3- اولین بانک دولتی ایران
“بانک شاهنشاهی ایران” در سال 1267 هجری شمسی (برابر با 1889 میلادی) توسط بارون جولیوس دو رویتر موسس خبرگزاری رویتر تاسیس شد. وی اجازه انحصاری تاسیس بانک شاهنشاهی را به مدت شصت سال از ناصرالدین شاه گرفت. مهمتر از همه حق انحصاری نشر اسکناس نیز به رویتر اعطا گردید. این بانک معاف از مالیات بود و تنها سالیانه شش درصد از سود خالص بانک (حداقل سیزده هزار تومان) به دولت ایران تعلق می گرفت. بانک شاهنشاهی برای افتتاح شعبه مرکزی خود در تهران عمارت شرق میدان توپخانه را که بانک جدید شرق درآن مستقر بود خریداری کرد. این عمارت عظیم بعدها به بانک بازرگانی فروخته شد که هم اکنون شعبه میدان امام خمینی (ره) بانک تجارت می‌باشد .
بدین ترتیب ، اولین بانک دولتی ایران با تابعیت خارجی، سرمایه‌های خصوصی خارجی و با مدیران خارجی درخارج از کشور تشکیل شد. به عبارت دیگر موسسه‌ای واحد اما با هدفها و منظورهای متضاد (حفظ منافع مادی و ملی صاحبان سهام و همچنین تامین منافع عمومی ملت ایران ) بوجود آمد.
2-38-1-4- نشر اولین اسکناس در ایران
یکی از امتیازات قرارداد استعماری رویتر اجازه نشر اسکناس توسط بانک شاهی بود. به این بانک اجازه داده شده بود تا هشتصد هزار لیره انگلیسی (تقریباً معادل دو میلیون و هشتصد هزار تومان) اسکناس منتشر نماید و انتشار بیش از مبلغ مزبور منوط به اجازه دولت گردید. بعداً به تدریج اجازه ازدیاد میزان اسکناس در جریان، از طرف دولت‌های وقت داده شد. ابتدا برای بانک نشر بلیط‌های (اسکناس) کمتر از دو تومان ممنوع بود، لیکن در تاریخ 23 اسفند 1268 (14 مارس 1890) اجازه انتشار اسکناس یک تومانی نیز تحصیل شد و بانک از همان اولین شروع بکار اسکناس با قطعات : 1-2-3- 5 -10-20-50-100-500 و1000 تومانی را به جریان گذاشت
2-38-1-5- اولین بانک ایرانی
بطوری که اشاره شد، بانک شاهنشاهی به صورت بانک دولتی ایران با تابعیت خارجی و سرمای‌های خصوصی خارجی به وجود آمد که علاوه بر اجازه نشر اسکناس، که امروزه می‌توان آن را از حقوق حاکمه ملتها محسوب داشت، سایر اموری که ضمن امتیاز نامه ای به عهده آن واگذار شد، این موسسه را تقریباٌ به صورت یک اداره دولتی درآورد .
بنابراین ، پس از تشکیل بانک، وجوه متعلق به خزانه در حسابهای مخصوصی تمرکز یافت و انتقال وجوه دولتی به ولایات، که سابقاً توسط صرافان ایرانی صورت می گرفت، به بانک محول گردید. عواید ادارات و مال الاجاره گمرکات و درآمدهای مالیاتی نیز از همین طریق به مرکز فرستاده می شد .
پرداخت وجوه ارتش و قشون نظامی نیز تا سال 1304 توسط این بانک صورت می گرفت. در این سال اولین بانک ایرانی بنام بانک پهلوی قشون گشایش یافت. سرمایه اولیه بانک 388.395 تومان بود و فعالیت آن بر محور احتیاجات پولی ارتش بود و از وجوه صندوق بازنشستگان و درجه داران استفاده می‌کرد .
این بانک در سال 1333 بانک سپه نامیده شد. یک سال بعد یعنی سال 1305 بانک روس و ایران که تمام سهام آن به دولت اتحاد جماهیر شوروی تعلق داشت و به منظور تسهیل مبادلات بازرگانی بین ایران و دولت روس تاسیس شده بود فعالیت خود را در تهران و شهرهای شمالی کشور آغاز کرد و تا زمان پیروزی انقلاب و ادغام بانک‌ها به فعالیت خود ادامه داد .
2-39- عصر بانکداری ملی در ایران
27 سال پس از پیشنهاد امین دار الضرب یعنی سال 1285 دولت از مجلس اجازه خواست تا طبق روال گذشته از خارجیان قرض بگیرد. مجلس مشروطه با این پیشنهاد مخالفت کرد و خواستار تاسیس بانک ملی شد اما این بانک با وجود استقبال گسترده مردم که حتی به فروش زیور آلات زنان نیز منجر شد بدلیل عدم تامین سرمایه لازم که 15 میلیون تومان بود تاسیس نگردید و با آغاز جنگ جهانی اول عملاً به تعویض افتاد تا اینکه در 14 اردیبهشت سال 1306 لایجه اجازه تاسیس بانک ملی ایران به تصویب مجلس ششم رسیده و در آبان همان سال با تصویب قانون به دولت اجازه داده شد تا متخصص بانکی از اتباع سوئیس یا آلمان جهت راه اندازی بانک ملی استخدام کند .
به این ترتیب بانک ملی ایران در شهریور 1307 در محل فعلی ادارات مرکزی این بانک با سرمایه بیست میلیون ریال که تنها هشت میلیون ریال آن پرداخت شد، آغاز به کار نمود .
در این سال بانک شاهنشاهی همچنان استیلای خود برابر تمامی امور مالی و پولی کشور حفظ نموده بود. سپرده های این بانک در سال تاسیس بانک ملی بیش از سی و هفت میلیون تومان بالغ می‌گشت.
در خرداد ماه سال 1311 با تصویب مجلس شورای ملی پس از 48 سال امتیاز نشر اسکناس از بانک شاهی سلب و به بانک ملی ایران واگذار گردید .
سرانجام در سال 1327 و پس از 60 سال امتیاز بانک شاهنشاهی ایران به پایان رسید و این بانک تا سال 1321 با نام “بانک انگلیس در ایران و خاورمیانه” به فعالیت ادامه داد .
2-40- دهه طلایی بانک های خصوصی
دهه 30 را باید دهه طلایی بانکهای خصوصی دانست چرا که با توسعه فعالیت‌های اقتصادی کشور و ایجاد صنایع مختلف از یک سو و حجم عظیم واردات از سویی دیگر نیاز به بانک‌هایی که قابلیت ارائه خدمات بانکی در سطح بین المللی را داشته باشند کاملاً محسوس بود. این شرایط بانکهایی را ایجاد نمود که تعاملات بین المللی نظام پولی کشور را تقویت و توسعه دهند .
بانکهایی چون ایرانشهر، کار، ایران و هلند، ایرانیان، ایران و ژاپن، ایران و انگلیس، اعتبارات ایران، ایران و خاورمیانه و … محصول این دوران بوده اند. اکثر این بانکها که دارای سهامداران خارجی بوده از کاملترین سیستم های نظام بانکی در سطح  بین المللی سود می‌بردند و بانک‌هایی مانند ایران و هلند و ایرانیان کاملترین تجهیزات انفورماتیکی آن زمان را در اختیار داشتند. به طوری که بانک ایرانیان در محدوده شعب خود از جدید‌ترین خدمات مکانیزه بهره می‌برد و یا صندوق پرداخت شبانه دایر کرده بودکه این سرویس‌ها از توانمندی بانک‌های خصوصی در آن دوره حکایت داشته است .