علل عدم حضور نظامی ناتو در خاورمیانه و شرایط تسهیل کننده حضور این اتحادیه در آینده- قسمت ۵

و ۱۴ ماده به تصویب رسید (ثمودی، ۱۳۸۰: ۲۵).
هدف از تشکیل این سازمان دفاع دسته‌جمعی عنوان شد و در حال حاضر ۲۸ کشور عضو این اتحادیه هستند. نیاز به دفاع به دین شکل و گستردگی در مقابل تهدید شوروی ایجاد می‌شدکه در طول دوران جنگ سرد همواره خطری بالقوه برای آمریکا و اروپای غربی محسوب می‌شد.همچنین با نگاهی به اهداف ناتو درمیابیم که اهداف منشور ملل متحد یعنی برقراری صلح و امنیت منطقه ای و بین المللی از جمله اهداف ناتو نیز می باشد. گرچه در دوران جنگ سرد ناتو مایل نبود این اهداف را در خارج از مناطق خود پی گیری نماید.(عسگرخانی،۱۳۸۳ : ۱۴۱)از طرفی نیاز به همگرایی اروپای غربی به لحاظ سیاسی، اقتصادی و دفاعی مشهود بود، هر چند ناتو درآوریل ۱۹۴۹ شکل گرفت اما بحث بر سر ایجاد ایجاد آن به سال ۱۹۴۷ برمی‌گردد، دلیل اصلی این تأخیر ۲ ساله نگرانی و هراس آمریکا عنوان می‌شود که از درگیری در منازعات آینده اروپا بیم داشت. این نگرانی به ویژه در وزارت امورخارجه و دفاع آمریکا شدید بود که با شکل‌گیری یک اتحاد نظامی رسمی در زمان صلح مخالفت داشتند (مد‌کالف، ۱۳۸۸: ۱۲- ۱۱) .
شاخص‌های بحث درباره ناتو طی سال ۱۹۴۸ به دلیل اشغال چکسلواکی توسط اتحاد جماهیر شوروی در ۲۵ فوریه و تهدید آشکار نروژ از سوی شوروی و نیز آغاز محاصره برلین در ژوئن تغییر یافت، از این گذشته ضعف‌های مشاهده شده و آشکار اتحادیه اروپای غربی (EU)– که متشکل از فقط قدرت‌های غربی بود – در دفاع از اروپای غرب باعث شد استدلال‌ها در مورد مشارکت کامل ایالات متحده قانع کننده‌تر باشد. این عوامل مؤثر توأم با فشار اعمال شده از سوی بریتانیا و کانادا بر ایالات متحده راه را برای تشکیل یک اتحاد نظامی میان آمریکای شمالی و متحدان غربی هموار کرد، سرانجام این مذاکرات منجر به امضای پیمان آتلانتیک شمالی در۴ آوریل ۱۹۴۹ شد (مدکالف،۱۳۸۸:ص ۱۲)
فلسفه وجودی این پیمان نظامی، ایجاد کمربند امنیتی به دور دموکراسیهای غربی و نیز محاصره کمونیسم و اقمار آن بود (دارمی، ۱۳۸۶: ۲۴) در تابستان ۱۹۵۰ همزمان با وقوع جنگ کره، پیمان ناتو کاملاً به صورت یک سازمان دفاعی درآمد، به عبارت دیگر ناتو تحت تأثیر جنگ کره رونق گرفت. در تابستان ۱۹۵۴ آلمان غربی به این پیمان پیوست. به نظر میرسد در چارچوب تشکیل پیمان اتلانتیک شمالی که اقدامی به منظور جلوگیری از گسترش خطر کمونیسم به اروپای غربی بود، کشورهای اروپای غربی به منظور ایجاد توازن در برابر بلوک شرق، مجموعه ناتو به رهبری آمریکا را پذیرفتند، ناتو نخستین پیمانی به شمار میرود که در زمان صلح نیروهای متحد دائمی را، تحت فرماندهی مشترک قرار میدهد (دارمی، ۱۳۸۶: ۲۶)
هدف و کار ویژه اصلی ناتو دفاع دسته‌جمعی بود که در ماده ۵ این پیمان به صراحت بیان شده است:
دولت‌ها توافق دارند که حمله‌ای مسلحانه علیه یک یا چندی از آنهاحمله به همه آ‌نها تلقی خواهد شد و در نتیجه آنها موافقت می‌نمایند در صورتی که این چنین حمله‌ای اتفاق افتد هر یک از آنها در راستای عمل به حق دفاع انفرادی یا دسته‌جمعی خود بر اساس ماده ۵۱ منشور سازمان ملل، دولت‌ یا دولتهای مورد حمله قرار گرفته شده از طریق اقدامات آنی، و آنچه که ضروری می‌نماید، به صورت انفرادی یا به اتفاق دیگر دولت‌ها، مساعدت نمایند تا امنیت را به منطقه آتلانتیک شمالی بازگردانده و برقرار نمایند که می‌تواند شامل توسل به نیروهای مسلحانه نیز باشد.
پیمان ناتو یک پیمان دفاعی و امنیتی صرف نیست، بلکه با توجه به ماده دوم آن برای ایجاد همکاری نزدیک، به ویژه در روابط اقتصادی میان اعضا نیز تلاش میکند. همچنین این پیمان برخلاف پیمانهای دفاعی قدیم، در برابر کشور یا کشورهای ویژهای منعقد نشده است. (دارمی، ۱۳۸۶: ۲۷)
هرگونه حمله مسلحانه و اقدامات اتخاذ شده در نتیجه آن فوراً به شورای امنیت گزارش خواهد شد. این اقدامات زمانی که شورای امنیت اقدامات لازم را در جهت بازگرداندن و برقراری صلح و امنیت بین‌المللی اتخاذ نماید، متوقف می‌شود.
برای ناتو بسیار اهمیت داشت که بتواند رابطه‌ای را با آمریکای شمالی نهادینه کند و از طریق این رابطه آلمان غربی را بازسازی کرده و به اروپا جانی دوباره ببخشد اولین دبیرکل ناتو «لرد اسمای» بود، وی نقش این سازمان را در طی جنگ سرد «نگهداری روس‌ها در بیرون گود، آمریکاییان در درون و آلمان‌ها در پایین گود» می‌دانست. (مدکالف، ۱۳۸۸ :۱۳).
می‌‌توان تاریخچه و عملکرد ناتو را به سه دوران مهم تقسیم کرد:

 

برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت tinoz.ir مراجعه کنید.

عکس مرتبط با اقتصاد

 

 

    • دوران جنگ سرد ۱۹۹۰ – ۱۹۴۹

 

    • دوران پس از جنگ سرد تا ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱- ۱۹۹۰

 

  • دوران پس از ۱۱ سپتامبر.

 

دوران جنگ سرد
آزمایش موفقیت‌آمیز بمب اتمی توسط شوروی در سپتامبر ۱۹۴۹ و وقوع جنگ کره در ژوئن ۱۹۵۰ منجر به همکاری نزدیک‌تر میان ایالات متحده و هم‌پیمانانش در ناتو در سالهای آغازین جنگ سرد شد (منوری، ۱۳۸۸: ۶۳). در آغاز تعداد اعضای ناتو ۱۲ عضو بود که ایالات متحده، بریتانیا، فرانسه، بلژیک، لوکزامبورگ، نروژ، دانمارک، ایسلند، پرتغال، کانادا، هلند و ایتالیا مؤسس آن بودند (رنجبر، ۱۳۸۴: ۸۹).
ناتو در سالهای اولیه شکلگیری و ابتدای جنگ سرد، با بحرانهایی روبرو شد. در سال ۱۹۵۸ همزمان با روی کار آمدن ژنرال دوگل در فرانسه وحدت ناتو خدشهدار گردید و نقش هژمونیک آمریکا در ناتو و روابط ویژه واشنگتن و لندن از سوی دوگل مورد اعتراض قرار گرفت و فرانسه در ۱۹۵۹ شروع به جدا شدن بخش نظامی ناتو جدا شد و در ۱۹۶۶ تمام نیروهای مسلح فرانسه از فرماندهی نظامی یکپارچه ناتو خارج شدند و تمام نیروهای نظامی خارجی خاک فرانسه را ترک کردند. فرانسه مجدداً در ۱۹۹۵ به کمیته نظامی ناتو پیوست. (دارمی، ۱۳۸۶: ۲۸)
در سال ۱۹۵۵ آلمان غربی نیز به عضویت این سازمان درآمد، در همین راستا یونان و ترکیه در ۱۹۵۳ و اسپانیا در ۱۹۸۲ به جمع این اتحادیه پیوستند (منوری، ۱۳۸۸: ۶۴) . در سال ۱۹۶۷ دکترین مک نامارا به عنوان دکترین نظامی ناتو به تصویب رسید (نقیب‌زاده، ۱۳۸۵: ۲۶۹).
دوران پس از جنگ سرد تا ۱۱ سپتامبر
با پایان جنگ سرد از نظر گروهی از نظریه‌پردازان و سیاستمداران مانند واقع گرایان‌ ، انتظار می‌رفت ناتو به سرعت فرو پاشد. اما از طرفی گروهی مانند نئولیبرال‌ها دوام آن را به دلایلی چون کمک ناتو به صلح دراروپا پس از ۱۹۴۵ محتمل می‌دانستند (منوری، ۱۳: ۶۹). در عمل نیز چنین شد و ناتو پس از پایان جنگ سرد در ۱۹۹۹ به گسترش اعضا پرداخت . از ۱۹۹۹ تا ۲۰۰۴ میلادی ده کشور کمونیستی سابق به عضویت ناتو درآمدند که عبارت بودند از: چک، مجارستان، لهستان، بلغارستان، استونی، لیتوانی، لتونی، رومانی، اسلواکی. ( مد کالف،۱۳۸۸ : ۹)
از طرف دیگر ناتو گسترش مسئولیت‌ها و عملیات‌های خود را نیز در دستور کار قرار داد و درصدد یافتن اهداف جدیدتر و متناسب با مقتضیات نوین جهانی برآمد (منوری،۱۳۸۸: ۷۰)
استمرار وجود تهدید برای متحدین با تغییر نوع تهدید و فقدان جایگزین مطمئن برای ناتو در قبال این تهدیدات دو دلیل اصلی تداوم حیات ناتو محسوب می‌شد (سیف‌زاده، ۱۳۸۳: ۲۶۶)
دوران پس از ۱۱ سپتامبر
ناتو طی سال‌های گذشته و به دنبال تحولات بین‌المللی و منطقه‌ای از جمله حادثه یازده سپتامبر دچار دگرگونی‌های اساسی شده و با ارائه تعریف جدیدی از مأموریت‌ها، حوزه اقدام و منابع تهدید برای اعضای خود از نظر جغرافیایی و کارکردی گسترش یافته است. ناتو براساس این تعاریف جدید با کنار گذاشتن رویکرد صرف نظامی در مواجهه با بحث امنیت، به این مقوله از جنبه‌های مختلف نگریسته و می‌توان گفت در حال تبدیل شدن به یک سازمان نظامی – سیاسی و امنیتی است. پرداختن به موضوعات جدیدی چون امنیت انرژی، مبارزه با مواد مخدر، دزدی دریایی، حفظ محیط زیست همه ناشی از همین رویکرد سازمان در مواجهه با مشکلات و معضلات بین‌المللی و منطقه‌ای است. ناتو به عنوان یک سازمان کارآمد منطقه‌ای تلاش دارد تا در برابر کلیه موضوعات و چالش‌های مهم بین‌المللی سریع‌ترین و کامل‌ترین واکنش‌ها را ارائه نماید. هر چند این روند باعث گردیده تا با مشکلات عدیده‌ای نیز روبه‌رو شده و روند اختلاف‌نظرها در درون مجموعه این سازمان گسترش یابد. ناتو در راستای تحولات بنیادین یاد شده مناطق جدیدی چون خاورمیانه و آسیای مرکزی و قفقاز را به عنوان کانون‌های عمده بی‌ثباتی در سال‌های آتی معرفی و بر همین مبنا در ابعاد و اشکال مختلف در این منطقه حضور قوی و مؤثر دارد. در این عمده کشورهای منطقه نیز که از نظر امنیت داخلی و وضعیت اقتصادی با شرایط دشواری مواجه هستند، حضور نیروهای ناتو و کمک‌های مالی و فنی آن‌ها را عاملی برای ثبات و کلیدی برای حل مشکلات سیاسی، امنیتی و اقتصادی خود دانسته و از آ‌ن استقبال کرده‌اند. با توجه به این تحولات و روندهای جاری در منطقه، به نظر می‌رسد سیاست‌گزاران ناتو به این جمع‌بندی رسیده‌اند که ناگزیر از تعریف نوعی تعامل و سازوکارهای مشخص برای حضور در منطقه و به نوعی مدیریت محیط امنیتی منطقه خاورمیانه، مدیترانه و خلیج فارس که عمده آن‌ها را در کشورهای اسلامی تشکیل می‌دهند خواهند بود. (میرزاخانی، ۱۳۸۹: ۲۰۰)

حضور تاریخی قدرت‌های عضو ناتو در خاورمیانه
پرتغال:
اولین گروهی که دست به ماجراجویی و اکتشاف راههای دریایی جدید زدند، پرتغالیها بودند. آنها گروههای متعددی را به اقیانوس هند و منطقه خلیج فارس و نیز هیئتهایی را از راه خشکی به مصر و هندوستان اعزام کردند (الهی، ۱۳۶۸: ۲۸) پرتغالیها «گوا» را مرکز خویش در خلیج فارس قرار دادند، از این مرکز بود که پرتغالیها تهاجم خود را برای تسلط بر منطقه خلیج فارس آغاز کردند. محرک اصلی آنها برای تسلط بر منطقه خلیج فارس را میتوان تجارت دریایی مشرق، موقعیت استراتژیک و بازرگانی مسقط، ثروت هرمز، منابع دریایی خلیج فارس نظیر مروارید و وجود اقسام مختلف فراوردههای ایران و بین النهرین از جمله ابریشم دانست. (وادالا، ۱۳۵۶: ۳۹) فرماندهی نیروهای پرتغالی در منطقه بر عهده آلبوکرک بود، وی جزیره هرمز را تصرف کرد و از ۱۵۰۷ میلادی پادشاه هرمز که تا آن زمان تابع دولت مرکزی ایران بود خراجگزار پادشاه پرتغال شد. (الهی، ۱۳۶۸: ۳۴).

در اوایل قرن ۱۷ میلادی به تدریج ناوگانهای نظامی – تجاری سایر دول اروپایی نیز راه خلیج فارس و اقیانوس هند را پیش گرفتند. حضور ناوگانهای رقیب دیگر به پرتغال اجازه نمیداد که به عنوان تنها قدرت منطقه حضور داشته باشد. از طرفی با شروع سلطنت شاه عباس اول صفوی انسجام بیشتری در ایران به وجود آمد و دولت ایران با کمک انگلیسیها به حاکمیت ۱۱۹ سالهی پرتغالیها بر هرمز خاتمه داد، حدود ۳۰ سال بعد دز ۱۶۶۹ میلادی پرتغال از عمان و مسقط و به طور کلی منطقه خلیج فارس برای همیشه اخراج شد. (وادالا، ۱۳۵۶: ۴۳ – ۴۲)
هلند
ورود هلندیها به هندوستان و منطقه خلیج فارس به سالهای اواخر قرن ۱۶ بازمیگردد هلندیها در ۱۶۲۵ میلادی توانستند تجارتخانهای در بندرعباس تأسیس نمایند و با انگلیسها رقابت کنند و حتی بر آنها برتری یابند و طبق قرارداد با دولت ایران کلیه اتباع هلند اجازه تجارت در ایران را بدون پرداخت عوارض و حقوق گمرکی یافتند(الهی، ۱۳۶۸: ۴۵).
در زمان شاه عباس دوم هلندیها اجازه یافتند در هر نقطه از ایران هر قدر ابریشم بخواهند بخرند و کالاهای خود را بدون پرداخت حقوق گمرکی به ایران وارد نمایند. آنها بر جاوه، سوماترا و سایر مناطق اندونزی امروز نیز تسلط پیدا کردند، در این دوران هلندیها از ضعف انگلیس به دلیل مسایل داخلی بسیار استفاده کردند. هرچند با تثبیت اوضاع انگلستان و آغاز جنگ با هلند، هلند شکست خورد اما ناوگان هلندی چندی بعد به سواحل ایران حمله برد و قشم را به مدت ۳ سال تصرف کرد. (الهی، ۱۳۶۸: ۴۸) هلندیها در بصره نیز تجارتخانه تأسیس نمودند و به فعالیت تجاری از جمله تجارت مروارید پرداختند، آنها در ۱۷۵۳ میلادی این تأسیسات تجاری را به جزیره خارک انتقال دادند. میرمهنا حاکم خارک در ۱۷۶۵ آنها را از جزیره بیرون کرد، هلندیها که مرکز تجاری خود را در سال ۱۷۵۹ از بندرعباس نیز برچیده بودند عملاً از خلیج فارس اخراج شدند. (جناب، ۱۳۷۱ : ۱۵-۱۴)

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *