سیاست گذاری فرهنگی

دولتها در عصر امروز با توجه به امکانات مادی و انسانی و جایگاه خویش در نظامهای سیاسی حاضر، توانایی بسیار بالایی جهت سرمایه گذاری در بخش فرهنگ، سیاستگذاری و برنامه ریزی فرهنگی دارند. از طرفی سیاستگذاری و برنامه ریزی فرهنگی در جمهوری اسلامی ایران به شدت تحت تأثیر ماهیت اسلامی حکومت قرار گرفته است. نوع نظام سیاسی ، نفوذ علمای دینی، رهبران سیاسی و همچنین مطالبات دینی مردم از حکومت همه از عواملی هستند که بر سیاست گذاری فرهنگی می توانند بسیار تأثیرگذار باشند.
هدف اصلی:
هدف اصلی در این پژوهش بررسی جایگاه تبلیغ دین در برنامه ریزی ها و سیاستگذاری های فرهنگی کشور (پنج برنامه توسعه جمهوری اسلامی ایران و سند چشم انداز بیست ساله) می باشد.
اهداف فرعی:
در این تحقیق ضمن بررسی هدف اصلی، اهداف فرعی نیز دنبال می شودکه عبارتند از:
1) بررسی میزان توجه به حوزه فرهنگ در پنج برنامه توسعه جمهوری اسلامی ایران
2)بررسی میزان توجه به حوزه فرهنگ در سند چشم انداز بیست ساله جمهوری اسلامی ایران
3)بررسی میزان توجه به تبلیغ دینی در پنج برنامه توسعه جمهوری اسلامی ایران
4) بررسی میزان توجه به تبلیغ دینی در سند چشم انداز بیست ساله جمهوری اسلامی ایران
5) بررسی تطبیقی پنج برنامه توسعه جمهوری اسلامی ایران در بخش فرهنگی و تبلیغ دینی باسند چشم انداز بیست ساله جمهوری اسلامی ایران
پیشینه تحقیق :
سیاست گذاری فرهنگی مقوله ای جدید در ایران است. در چند سال اخیر تلاشهایی برای عملی کردن فرآیند سیاستگذاری صورت گرفته و کتب، پایان نامه هاو مقالات معدودی در این زمینه به رشته تحریر درآمده است. همایش های چندی نیز برگزار شده که در این زمینه کارشناسان به بحث و تبادل نظر پرداخته اند.
پایان نامه ها :
ازجمله پایان نامه هایی که به بررسی ساختار برنامه ریزی در ایران پرداخته است می توان به پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد خانم مرجان ذکایی در دانشگاه تهران باعنوان ارزیابی ساختار برنامه ریزی در ایران: با نگاهی به برنامه دوم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی اشاره نمود. این تحقیق در 4 فصل تهیه شده است . پس از مقدمه، در فصل اول چارچوب نظری برنامه ریزی ارائه شده است . در این فصل به جایگاه اقتصاد فرمان در نظامهای اقتصادی و ضرورت برنامه ریزی پرداخته شده است . پس از دریافت ضرورت برنامه ریزی، در همین فصل تعریف برنامه ریزی، انواع برنامه و مراحل برنامه ریزی در چارچوب نظری عنوان شده است . فصل دوم به تاریخچه برنامه ریزی در ایران اختصاص دارد. در این فصل ضمن بیان زمینه های ظهور برنامه ریزی در ایران به بررسی 5 برنامه عمرانی پیش از انقلاب و برنامه اول توسعه پس از انقلاب پرداخته شده است . تلقی برنامه ریزان از توسعه نیز در این فصل مورد بررسی قرار گرفته است . فصل سوم به ارزیابی برنامه دوم توسعه اختصاص دارد. این ارزیابی در سه سطح ارزیابی نظام برنامه ریزی، ارزیابی ساختار برنامه ریزی و ارزیابی عملکرد برنامه صورت گرفته است . ارزیابی عملکرد برنامه شامل دو بخش ارزیابی عملکرد اهداف کیفی و ارزیابی عملکرد اهداف کمی است . فصل چهارم، شامل خلاصه، نتیجه گیری و پیشنهادهاست .
بررسی برنامه ریزی بخش فرهنگ وهنردربرنامه پنجساله اول توسعه اقتصادی، اجتماعی وفرهنگی جمهوری اسلامی ایران، عنوان پایان نامه دیگری است که به بررسی نقش هنر و فرهنگ در برنامه اول توسعه پرداخته است. این پایان نامه که توسط ظهور عباسیان در مقطع کارشناسی ارشد و در رشته مدیریت فرهنگی دانشگاه تهران به رشته تحریر در آمده ، استاد حسین عظیمی مسولیت راهنمایی آن را به عهده گرفته است.
این رساله در 4 فصل تنظیم گردیده است.در فصل اول نگرش در ارزش های کلی حاکم برنظام وبرنامه ریزی فرهنگی وعملکرداین برنامه قبل از پیروزی انقلاب اسلامی دارد. در فصل دوم بخش های حاکم بر نظام فرهنگی کشور پس از انقلاب اسلامی ایران مورد بررسی قرارگرفته وفصل سوم پایان نامه به چگونگی شکل گیری برنامه اول توسه اقتصادی، اجتماعی وفرهنگی جمهوری اسلامی ایران اختصاص یافته است. درنهایت فصل چهارم این پایان نامه اختصاص به بخش فرهنگ وهنر در برنامه اول توسعه اقتصادی، اجتماعی وفرهنگی جمهوری اسلامی ایران دارد.
کتاب ها :
در زمینه سیاستگذاری فرهنگی می توان به کتاب «سیاستگذاری و برنامه ریزی فرهنگی در ایران» به قلم دکتر پرویز اجلالی (1379) اشاره کرد وی در این کتاب با بررسی مفهوم فرهنگ از دیدگاه خرد و کلان کار خویش را آغاز نموده و سپس بصورتی مختصر به بحث درباره توسعه و فرهنگ و توسعه فرهنگی پرداخته است. سلسله مباحثی درباره سیاستگذاری فرهنگی و برنامه ریزی فرهنگی و همچنین روش تدوین برنامه توسعه بخش و یک سری پیوست مطالب بعدی کتاب را شکل می دهند.
کتاب«اصول و مبانی سیاست فرهنگی در جمهوری اسلامی ایران» که به کوشش رسول حسین لی (1379) به زیور طبع آراسته شد در همین زمینه است. این کتاب با بحث روش مطالعه سیاستهای فرهنگی یک کشور آغاز می شود و سپس آقای حسین لی پیش نویس پیشنهادی اهداف، اصول و سیاستهای فرهنگی جمهوری اسلامی ایران را آورده و در ادامه اصول سیاست فرهنگی جمهوری اسلامی ایران را می آورد. در ادامه پنج مقاله از پنج نفر از کارشناسان در این زمینه درباره ضرورت برنامه ریزی و سیاست گذاری بخش فرهنگ، امکان پذیری برنامه ریزی فرهنگی، بررسی تطبیقی شاخص های فرهنگی ایران با سایر کشورهای جهان، باورهای فرهنگی مناسب توسعه ایران
و روند مسائل فرهنگی کشور آورده شده است.
کتاب «فرهنگ، سیاست و توسعه در ایران امروز» (1379) مجموعه مقالاتی است که در گردهمایی ساماندهی فرهنگی کشور ارائه گردیده اند. این کتاب مجموعه سی مقاله از سی نویسنده مختلف و در زمینه های مختلفی با موضوعاتی چون توسعه و فرهنگ، قانونمندی فعالیتهای فرهنگی، مساله شناسی در حوزه فرهنگ، فرهنگ ما و تجربیاتی از برنامه ریزی، اقتصاد فرهنگ، فرهنگ مصرف، دین و برنامه ریزی، دین و ساماندهی فرهنگی، منهیات فرهنگی و … می باشد.
در سال 1382 توسط انتشارات مرکز بازشناسی اسلام و ایران به اهتمام دکتر مجید وحید نیز کتابی با عنوان«سیاستگذاری و فرهنگ در ایران امروز» به زیور طبع آراسته گردید. در این کتاب که متشکل از مجموعه مقالاتی است که موضوعات متعددی در زمینه فرهنگ پرداخته شده است مانند، سیاستگذاری فرهنگی، سیاستگذاری اقتدارگرایانه و دموکراتیک فرهنگی، سیاست پذیری فرهنگ، چالشهای سیاستگذاری فرهنگی، آسیب شناسی فرهنگ و …