تحقیق دانشگاهی – بینامتنیت قرآن و دفتر اول، دوم و سوم مثنوی از دیدگاه ژرار ژنت- قسمت …

(۳/۱۹۷۹)
الهام از آیه «ثُمَّ خَلَقْنَا النُّطْفَهَ عَلَقَهً فَخَلَقْنَا الْعَلَقَهَ مُضْغَهً فَخَلَقْنَا الْمُضْغَهَ عِظاماً فَکَسَوْنَا الْعِظامَ لَحْماً ثُمَّ أَنْشَأْناهُ خَلْقاً آخَرَ فَتَبارَکَ اللَّهُ أَحْسَنُ الْخالِقینَ»، (آنگاه نطفه را به صورت خون بسته و سپس خون بسته را به صورت گوشت پاره درآوردیم، و سپس گوشت پاره را استخواندار کردیم و آنگاه بر استخوان‌ها پرده‌ای گوشت پوشاندیم، آنگاه آن را به صورت آفرینشی دیگر پدید آوریم؛ بزرگا خداوندا که بهترین آفرینندگان است.)، (مؤمنون، ۱۴). در آیه مراحل تکاملى انسان از نطفه تا مرحله‌ی تجرید روحى و عقلى بیان شده است که این مفهوم را در بیت نیز می‌توان یافت.

کـه نـبـیـنــد مـــاه را بـیـنــد سهــا
خـتــم کـرده قهـر حـق بـر دیــده‌هـا
(۳/۲۰۱۲)
اقتباس از آیه «خَتَمَ اللَّهُ عَلى‏ قُلُوبِهِمْ وَ عَلى‏ سَمْعِهِمْ وَ عَلى‏ أَبْصارِهِمْ غِشاوَهٌ وَ لَهُمْ عَذابٌ عَظیمٌ»، (خداوند بر دل‌ها و بر گوش‌هایشان مُهر نهاده است، و بر دیدگانشان پرده‌ای است و آنان عذابی بزرگ [در پیش] دارند.)، (بقره، ۷). مولانا از مفهوم آیه بهره می‌گیرد و از آن تفسیری نو و متناسب با مضمون مورد نظر خود ارائه می‌دهد.

آن نجاست نـیـسـت بــر ظـاهـر روا
چون نجس خواندست کافـر را خـدا
(۳/۲۰۹۴)
اقتباس از عبارت قرآنی «یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا إِنَّمَا الْمُشْرِکُونَ نَجَسٌ…»، (ای مؤمنان همانا مشرکان پلیدند…)، (توبه، ۲۸). مولانا از مفهوم آیه استفاده کرده و آن‌را تفسیر کرده است.

اوّل و آخـــر تــویــی و مـنــتـهــا
کـز همـه نـومیــد گشتــم ای خــدا
(۳/۲۱۷۳)
مصرع دوم اقتباس از آیات «هُوَ الْأَوَّلُ وَ الْآخِرُ وَ الظَّاهِرُ وَ الْباطِنُ وَ هُوَ بِکُلِّ شَیْ‏ءٍ عَلیمٌ»، (اوست اول و آخر و ظاهر و باطن و او به همه چیز داناست‏‏.)، (حدید، ۳) و «وَ أَنَّ إِلى‏ رَبِّکَ الْمُنْتَهى»، (و اینکه سرانجام [همه کار و همه چیز] با پروردگار توست.)، (نجم، ۴۲). مفهوم آیات مذکور را در مصرع دوم بیت می‌توان یافت.

کـافـر و ملـحـد همـه مخلص شدند
دسـت‌هـا در نـوحـه بر سر مـی‌زدند
عهـدهـا و نـذرها کــرده بـه جــان
بـا خــدا بـا صـد تضـرّع آن زمــان
(۳/۲۱۸۳-۲۱۸۴)
الهام از آیه «فَإِذا رَکِبُوا فِی الْفُلْکِ دَعَوُا اللَّهَ مُخْلِصینَ لَهُ الدِّینَ فَلَمَّا نَجَّاهُمْ إِلَى الْبَرِّ إِذا هُمْ یُشْرِکُونَ»، (و چون سوار برکشتی شوند خداوند را، در حالی که دین خود را برای او پاک و پیراسته می‌دارند، بخوانند ولی آنگاه که آنان را رهانید و به خشکی رسانید آن وقت است که ایشان شرک می‌ورزند.)، (عنکبوت، ۶۵) و «…وَ ظَنُّوا أَنَّهُمْ أُحیطَ بِهِمْ دَعَوُا اللَّهَ مُخْلِصینَ لَهُ الدِّینَ لَئِنْ أَنْجَیْتَنا مِنْ هذِهِ لَنَکُونَنَّ مِنَ الشَّاکِرینَ»، (… و دانند که خود از هر سو گرفتار شده‌اند، [آن وقت است که] خداوند را، در حالیکه دین خود را برای او پاک و پیراسته دارند، به دعا خوانند [وگویند] اگر از این نجاتمان دهی بی‌شک از شاکران خواهیم بود.)، (یونس، ۲۲). مولانا به طور غیر صریح از مفهوم آیات برای سرودن این ابیات الهام گرفته است.

ویـن دعـا را هـم ز تـو آمـوخـتـیــم
مـا ز آز و حـرص خود را سـوختـیم
(۳/۲۲۱۵)
اشاره به عبارت قرآنی «…أُجیبُ دَعْوَهَ الدَّاعِ إِذا دَعانِ فَلْیَسْتَجیبُوا لی‏ وَ لْیُؤْمِنُوا بی‏ لَعَلَّهُمْ یَرْشُدُونَ»، (و چون بندگانم درباره‌ی من از تو پرسش کنند [بگو] من نزدیک و دعای دعاکننده را وقتی که مرا بخواند اجابت می‌کنم، پس به فرمان من گردن نهند و به آن ایمان آورند، باشد که راه یابند.)، (بقره، ۱۸۶). مولانا آیه را تفسیر کرده و مفهوم آن‌را در مصرع دوم آورده است.

آن دعــا زو نیـسـت گفـت داورست
آن دعــای بی خودان خود دیگرست
آن دعـا و آن اجـابـت از خــداسـت
آن دعا حــق می‌کنـد چون او فناست
(۳/۲۲۲۰)
اشاره به عبارت قرآنی «وَ ما رَمَیْتَ إِذْ رَمَیْتَ وَ لکِنَّ اللَّهَ رَمى‏…»، (…و چون تیر انداختی، به حقیقت تو نبودی که تیر می‌انداختی بلکه خداوند بود که می‌انداخت…)، (انفال،۱۷) و «إِنَّ الَّذینَ یُبایِعُونَکَ إِنَّما یُبایِعُونَ اللَّهَ و یدُ اللَّهِ فوقَ ایدیهم…»، (بی‌گمان کسانی که با تو بیعت می‌کنند، در واقع با خدا بیعت می‌کنند. دست خداوند برفراز دست ایشان است…)، (فتح، ۱۰) و«خُذْ مِنْ أَمْوالِهِمْ صَدَقَهً تُطَهِّرُهُمْ وَ تُزَکِّیهِمْ بِها وَ صَلِّ عَلَیْهِمْ إِنَّ صَلاتَکَ سَکَنٌ لَهُمْ وَ اللَّهُ سَمیعٌ عَلیمٌ. أَ لَمْ یَعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ هُوَ یَقْبَلُ التَّوْبَهَ عَنْ عِبادِهِ وَ یَأْخُذُ الصَّدَقاتِ وَ أَنَّ اللَّهَ هُوَ التَّوَّابُ الرَّحیمُ»، (از اموال ایشان کفاره‏اى بگیر که بدان پاکیزه‏شان کنى و در حق آنان دعا کن که دعاى تو مایه آرامش آنان است و خداوند شنواى داناست‏. آیا ندانسته‏اند که خداوند است که توبه بندگانش و نیز صدقات را مى‏پذیرد، و اینکه خداوند توبه‏پذیر مهربان است‏.)، (توبه، ۱۰۳-۱۰۴). اشاره‌ی غیرصریح آیات مذکور را در ابیات می‌توان یافت.

برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت zusa.ir مراجعه نمایید.

کامنت‌ها بسته شده‌اند.