تحقیق – بینامتنیت قرآن و دفتر اول، دوم و سوم مثنوی از دیدگاه ژرار ژنت- …

(۲/۳۰۱۴)
اقتباس از آیه «مَثَلُ الَّذینَ یُنْفِقُونَ أَمْوالَهُمْ فی‏ سَبیلِ اللَّهِ کَمَثَلِ حَبَّهٍ أَنْبَتَتْ سَبْعَ سَنابِلَ فی‏ کُلِّ سُنْبُلَهٍ مِائَهُ حَبَّهٍ وَ اللَّهُ یُضاعِفُ لِمَنْ یَشاءُ وَ اللَّهُ واسِعٌ عَلیمٌ»، (داستان کسانی که اموالشان را در راه خدا می‌بخشند همچون داستان دانه‌ای است که هفت خوشه برویاند و در هر خوشه‌ای یکصد دانه؛ و خداوند برای هرکس که بخواهد [پاداشش را] چند برابر می‌کند و خداوند بخشایشگر داناست.)، (بقره، ۲۶۱). مولانا از تمثیل قرآنی در این بیت استفاده می‌کند.

آنک در اندیشـه نایـد آن خــداسـت
هـر چه اندیشـی پـذیـرای فنـاســت
(۲/۳۱۱۲)
الهام از آیات «کُلُّ مَنْ عَلَیْها فانٍ. وَ یَبْقى‏ وَجْهُ رَبِّکَ ذُو الْجَلالِ وَ الْإِکْرامِ»، (هر کس که بر روی آن [زمین] است فنا پذیر است. و [سرانجام] ذات پروردگارت که شکوهمند و گرامی است، باقی می‌ماند.)، (الرحمن، ۲۶-۲۷). بیت فوق در وصف ذات کبریایى خداوند است و مفهومی مشابه با آیه مذکور را بیان می‌کند.
۴-۲-۳ بینامتنیت غیرصریح قرآن کریم و دفتر سوم مثنوی معنوی
نــه از طـنـاب و استـنـی قـایـم بـود
سقـف گـردون کـو چنیـن دایـم بـود
(۳/۵)
الهام از عبارات قرآنی «اللَّهُ الَّذی رَفَعَ السَّماواتِ بِغَیْرِ عَمَدٍ تَرَوْنَها…»، (خداوند است که آسمان‌ها را بدون ستون‌هایی که آن‌ها را ببینند برافراشت…)، (رعد، ۲) و «خَلَقَ السَّماواتِ بِغَیْرِ عَمَدٍ تَرَوْنَها وَ أَلْقى‏ فِی الْأَرْضِ رَواسِیَ أَنْ تَمیدَ بِکُمْ…»، (آسمان‌ها را بدون ستون‌هایی که آن‌ها را ببینند پدید آورد؛ و در زمین کوه‌هایی بیفکند تا شمارا نجنباند…)، (لقمان، ۱۰). مولانا آیه مذکور را در این بیت تداعی می‌کند.

بـــود از دیـــدار خـــلّاق وجـــود
قـوّت جـبــریــل از مـطبــخ نبــود
(۳/۶)
الهام از آیات «عَلَّمَهُ شَدیدُ الْقُوى»، ([فرشته] نیرومند او را آموخته است.)، (نجم، ۵) و «ذی قُوَّهٍ عِنْدَ ذِی الْعَرْشِ مَکینٍ»، (نیرومندی که نزد [خداوند] صاحب عرش، صاحب مقام است.)، (تکویر، ۲۰). مولانا در این بیت به نیرومند جبرئیل که در آیات مذکور آمده است اشاره کرده و آن‌را تفسیر می‌کند و می‌گوید نیروى جبرئیل از غذاهاى آشپزخانه‌اى و مادّى ناشى نمى‌شود؛ بلکه این همه قدرت روحانى از دیدار و شهود آفرینشگر هستى حاصل شده است.

غیـبـت ایشــان کـنـی کیـفــر بَــری
گوشـت‌هـای بندگـان حــق خــوری
(۳/۱۰۷)
اقتباس از عبارت قرآنی «…وَ لا یَغْتَبْ بَعْضُکُمْ بَعْضاً أَ یُحِبُّ أَحَدُکُمْ أَنْ یَأْکُلَ لَحْمَ أَخیهِ مَیْتاً فَکَرِهْتُمُوهُ وَ اتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ تَوَّابٌ رَحیمٌ»، (… و کسی از شما از دیگری غیبت نکند؛ آیا هیچ کدام از شما خوش دارد که گوشت برادر مرده‌اش را بخورد، که از آن تنفّر دارید؛ و از خداوند پروا کنید که بی‌گمان خداوند توبه‌پذیر مهربان است.)، (حجرات، ۱۲). مولانا از مفهوم آیه و تمثیل قرآنی استفاده می‌کند و می‌گوید تو گوشت بندگان خدا را مى‌خورى؛ پشت سر آنان بد مى‌گویى؛ بدان که کیفر این کار ناپسند را خواهى دید.

تـا ننــالـد بـا خــدا وقـت گــزنـــد
بـر دهـان و بـر دلــش قفلست و بنـد
(۳/۱۹۹)
اشاره به آیه «خَتَمَ اللَّهُ عَلى‏ قُلُوبِهِمْ وَ عَلى‏ سَمْعِهِمْ وَ عَلى‏ أَبْصارِهِمْ غِشاوَهٌ وَ لَهُمْ عَذابٌ عَظیمٌ»، (خداوند بر دل‌ها و بر گوش‌هایشان مُهر نهاده است، و بر دیدگانشان پرده‌ای است و آنان عذابی بزرگ [در پیش] دارند.)، (بقره، ۷). مولانا تفسیری نو از بیت ارائه می‌دهد و می‌گوید بر دهان و قلب انسان نادان، قفل و زنجیرى از هوى و حماقت نهاده شده تا به هنگام اضطرار و گزند به درگاه ما ناله سر ندهد.

اسـتـخـوانـشـان را بـپـرس از مامضی
چــون به گـورستـان روی ای مرتضی
(۳/۲۷۴)
اشاره به آیات «قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِکُمْ سُنَنٌ فَسیرُوا فِی الْأَرْضِ فَانْظُروا کَیْفَ کانَ عاقِبَهُ الْمُکَذِّبینَ»، (پیش از شما سنّت‌هایی بوده و گذشته است؛ در زمین سیر و سفر کنید و سرانجام منکران را بنگرید که چگونه است.)، (آل عمران، ۱۳۷) و «قُلْ سیرُوا فِی الْأَرْضِ فَانْظُرُوا کَیْفَ کانَ عاقِبَهُ الْمُجْرِمینَ»، (بگو در زمین سیر و سفر کنید و بنگرید که سرانجام گناهکاران چگونه بوده است.)، (نمل، ۶۹). مولانا از مفهوم بیت در منطق تعلیمی استفاده می‌کند.

زانــک حــقّ مــن نمـی‌گـردد کهن
تـو بفـرمــودی که حـق را یــاد کن
(۳/۳۳۲)
اقتباس از عبارت قرآنی «فَاذْکُرُونی‏ أَذْکُرْکُمْ وَ اشْکُرُوا لی‏ وَ لا تَکْفُرُونِ»، (پس مرا یاد کنید تا شما را یاد کنم و مرا سپاس بگزارید و با من ناسپاسی نکنید.)، (بقره، ۱۵۲). مفهوم آیه مذکور را در بیت می‌توان یافت.

منبع فایل کامل این پایان نامه این سایت pipaf.ir است

کامنت‌ها بسته شده‌اند.