منابع و ماخذ پایان نامه رسول خدا (ص)، انسان کامل، عام و خاص

Garmsar Branch
Faculty of Humanities
Arabic literatregroup
M.A.Thesis
Subject:
praise of prophet (peace be upon him) in the poems of poets in Abbasi priod
Thesis Advisor:
Dr: Hamed sedghi
Consulting Advisor:
Dr: Ali maqhsodi
Written By:
Soodeh Ardiani
Autumn 1389
سپاسگزاری
“مَن لَم یَشکُر المخلوق لم یشکُر الخالق”
“الحمدالله رب العالمین و الصلوه و السلام علی سیدنا محمد و آله الطیبین الطاهرین”
واژه ای را برای تقدیر و تشکر از اساتید محترمی که در طول مراحل تحصیل از وجود مبارکشان بهره مند شدم پیدا نمی کنم و بسیار پوزش می طلبم که کلمات و واژها نمی توانند ادای مطلب کنند و حق این عزیزان را به جا بیاورند اما ناگزیر باید جمله ای را برای تشکر پیدا کنم.
صمیمانه و با عشق فراوان از شما عزیزان سپاس گزارم:
از استاد بزرگوار و فرزانه جناب آقای دکتر حامد صدقی که راهنمایی اینجانب را پذیرفتند و صبورانه در تمامی مراحل پژوهش با عشق و علاقه مرا راهمایی کردند.
از استاد معظم و ارجمند جناب آقای دکتر علی اصغر مقصودی که در تمامی مراحل تحقیق از برکات مشورت با ایشان بهره مند شدم.
از استاد عالم و فاضل سرکار خانم کتایون فلاحی که در تمام مراحل تحصیل از برکات علمی و اخلاقی و در پایان نیز از برکت حکمیت و داوری ایشان بهره مند شدم.
و نیز سپاس فراوان دارم از استاد محترم و بزرگوارم سرکار خانم دکتر لیلا قاسمی حاجی آبادی که در تمام مراحل زندگی و تحصیل از مساعدت های ایشان بهره مند شدم.
و در پایان از همسر ارجمند و بزرگوارم که ناملایمات و سختی های ناشی از دوران تحصیل و به خصوص پژوهش را با صبر و متانت فراوان متحمل شد بسیار تشکر و سپاس گزاری می نمایم و بهترین توفیقات الهی را برای ایشان از خداوند منان آرزومندم.
تقدیم به:
حضرت دوست که هر چه داریم از اوست
فهرست مطالب
عنوان
صفحه
چکیده
1
مقدمه
2
فصل اول: کلیات
6
خلاصه فصل اول
7
1-1- بیان مسئله
8
1-2- اهمیت تحقیق
9
1-3- سوالات تحقیق
9
1-4- فرضیه های تحقیق
10
1-5- اهداف تحقیق
11
1-6- پیشینه تحقیق
12
1-7- روش کار تحقیق
12
فصل دوم: بررسی اوضاع سیاسی، اجتماعی، اقتصادی، دینی، فرهنگی، ادبی عصر عباسی
13
خلاصه فصل دوم
14
2-1- اوضاع سیاسی در عصر عباسی
16
2-1-1- بررسی عملکرد خلفا در عصر عباسی
18
2-2- اوضاع اجتماعی در عصر عباسی
21
2-2-1- گروه های مختلف مردم یا طبقات اجتماعی آن عصر
24
2-3- اوضاع اقتصادی در عصر عباسی
25
2-4- اوضاع دینی در عصر عباسی
27
2-5- اوضاع فرهنگی در عصر عباسی
29
2-6- اوضاع ادبی در عصر عباسی
32
2-6-1- مهمترین مراکز ادب و تعلیم در عصر عباسی
34
2-6-2- نثر در عصر عباسی
35
2-6-3- شعر در عصر عباسی
36
فصل سوم: سیر تحول مدح پیامبر(ص) از آغاز تا عصر عباسیان
39
عنوان
صفحه
خلاصه فصل سوم
40
3-1- مدح در لغت
42
3-2- مدح در اصطلاح
42
3-3- انواع مدح
44
3-3-1- مدح صادق
44
3-3-2- مدح کاذب
45
3-4- مدح نبوی
45
3-4-1- ظهور و پیدایش مدایح نبوی
45
3-4-2- تعریف شعر مدح نبوی
48
3-4-3- ویژگی های شعر مدح نبوی
49
3-4-4- ارزیابی انگیزه در مدح نبوی
50
3-5- مدح نبوی از صدر اسلام تا عصر عباسیان
52
3-5-1- مدح پیامبر در صدر اسلام
52
3-5-2- مدح پیامبر در دوره اموی
66
3-5-3- مدح پیامبر در دوره عباسی
69
3-5-3-1- مدح در عصر عباسی
69
3-5-3-2- جایگاه مدح نبوی در عصر عباسی
71
3-5-3-2-1- تأثیر ترفندهای سیاسی و مذهبی عباسیان بر سبک مدایح شعرای اهل بیت و پیامبر(ص)
73
فصل چهارم: مدح پیامبر(ص) در شعر شعرای عباسی
75
خلاصه فصل 4
76
4-1- نگاهی به زندگی پیامبر(ص) از ولایت تا رحلت در میان مدایح شعرای عصر عباسی
77
4-1-1- اصل و نسب و خاندان پیامبر (ص)
77
4-1-2- میلاد پیامبر(ص) و حوادث مهم هنگام تولد ایشان
85
4-1-3- بشارت تورات و انجیل و کاهنان عرب از آمدن پیامبر خاتم محمد(ص)
90
4-1-4- داستان هایی از دوران طفولیت پیامبر (ص)
95
4-1-4-1- نامگذاری پیامبر(ص)
95
عنوان
صفحه
4-1-4-2- داستان شق الصدر
98
4-1-4-3- سفر به شام و ملاقات با بحیرا
100
4-1-5- بعثت و دریافت وحی
103
4-1-6- حوادث مهم در دوران نبوت
108
4-1-6-1- معجزه شق القمر
108
4-1-6-2- معراج یا سیر شبانه رسول خدا (ص)
110
4-1-6-3- هجرت به یثرب و اقامت در غار ثور
113
4-1-7- وفات پیامبر(ص)
116
4-2- جلوه صفات پیامبر(ص) در شعر شعرای عصر عباسی
119
4-2-1- سروری پیامبر(ص) بر کل کائنات
119
4-2-2- خاتمیت پیامبر (ص)
125
4-2-3- هدایت
127
4-2-4- شفاعت پیامبر(ص)
130
4-2-5- ملجاء و پناهگاه
133
4-2-6- جود و بخشش
136
4-2-7- علم پیامبر(ص)
138
4-2-8- رحمه للعالمین
140
4-2-9- زیبایی و نورانیت پیامبر(ص)
142
نتیجه گیری
146
چکیده عربی
149
فهرست آیات قرآنی
154
منابع
156
چکیده انگلیسی
161
چکیده
پژوهش حاضر تحت عنوان (مدح پیامبر (ص) در شعر شعرای عصر عباسی) می باشد که به بررسی سیره پیامبر (ص) و صفات پاک ایشان در قالب اشعار می پردازد. و از آن جا که این آثار از نظر اخلاقی و تربیتی بسیار سودمند و آموزنده هستند و با توجه به ارادت قلبی اینجانب به پیامبر (ص) این موضوع را برای کار پژوهشی خود برگزیدم تا شاید خدمتی ناچیز به آستان مقدس پیامبر (ص) کرده باشم.
مدایح نبوی مثل سایر پدیده های ادبی از زمان پیدایش تا زمان شکوفایی ادوار و شرایط تاریخی متفاوتی را پشت سر گذاشته است. این فن در عهد نبوت به دنیای شعر و هنر پا نهاد و گام های اولیه اش را به سمت رشد و کمال برداشت. تحقیقاتی که در این زمینه صورت گرفت نشان می دهد که مدیحه سرایی برای پیامبر (ص) نه تنها در زمان صدر اسلام بلکه از زمان تولد ایشان وجود داشته است و در زمان ظهور اسلام به اوج رسیده است. اما در عهد امویان به دلیل شرایط سیاسی گرد نسیان بر چهره مدایح نبوی نشست در عهد عباسیان نیز شعر نبوی مورد کم مهری واقع گردید زیرا این عصر از نظر سیاسی و اجتماعی اوضاع نابسامانی داشت. ترفندهای سیاسی و مذهبی عباسیان در رسیدن به قدرت و تبلیغ مبانی مشروعیت حاکمیت خود به خاطر خویشاوندی با پیامبر (ص) موجب شده بود که مدایح شعری در موضوع و اهداف متأثر از فضای سیاسی و مذهبی باشند و اینجانب برای اینکه اندکی از حقوق معنوی این شاعران را به جا آورده باشم بر آن شدم تا مدایح آن بزرگوار را بررسی و تحلیل نمایم.
مقدمه
سپاس خدا را ـ جَلَّت أسماؤهُ ـ که با خاصه مشیّت، نقش هستی بر صحیفه خلقت کشیده و جهان را از سراپرده عدم به سرمنزل وجود و ظهور درآورد؛ هر چیزی را به جای خویش فرو نهاد و برای این که در این بستان سرای خلقت، میوه و نوباوه آفرینش را جلوه گر سازد، انوار تابناک انبیاء عظام و اولیاء و اوصیای کرام را دستور بروز و ظهور دارد و تاج “کرّمنا” بر سر بنی آدم نهاد و بحر و برّ را مسخر وی ساخت که گوهر وجود خود را دریابد و به کمال خلقت که معرفت و عبودیت ذات بی مثال حق است برسدکه هدف از این خلقت جز معرفت و بندگی نیست. “ما خَلَقَتُ الجنَّ و الانسَ الاّ لِیَعبُدُون” شکوفه ممتاز این درختان وجود و میوه شایسته و گل سر سبد آفرینش را وجود مقدس پیامبر خاتم (ص) قرار داد که حاصل همه خلقت و نتیجه همه هستی است. “لولاک لمّا خَلقتُ الافلاک” پیامبر (ص) شاهکار خلقت و انسان کامل به معنای حقیقتی است و اینجانب با توجه به ارادت قلبی که به ایشان دارم برآن شدم تا به ذکر مناقب و اوصاف پاکشان بپردازم و از آن جا که شعر یکی از کلیدی ترین و رساترین و شیواترین زبان ها برای بازگو کردن موضوعات متفاوت می باشد موضوع پژوهش خود را “مدح پیامبر(ص) در شعر شعرای عصر عباسی” برگزیدم.
مدح پیامبر(ص) به معنای واقعی در ادبیات عرب با(حسان بن ثابت انصاری)، شاعر رسول الله آغاز می شود و بعد از او شاعران بسیاری از زمان صدر اسلام تا عصر حاضر به مدح پیامبر(ص) پرداخته اند اینجانب در کار تحقیقاتی خود سعی کرده ام که سیر تحول مدح پیامبر (ص) را از صدر اسلام و عصر نبوت تا عصر عباسیان به تصویر بکشم و به ذکر اشعاری از شعرای این دوران ها بپردازم بنابراین، این پژوهش در برگیرنده اشعاری است از شعرای عصر نبوت تا عصر عباسیان که در مدح و ذکر مناقب پیامبر اکرم (ص) سروده شده است. اشعاری از شعرای عرب که در حوزه دین و شریعت اسلام گام نهاده اند، اشعاری از شعرای عرب که ورقی زرین به کتب تاریخ ادبیات عرب زدند ورقی که گویای عظمت وجودی و شخصیت بی همتای پیامبر (ص) می باشد ورقی که عطر خوش آن همیشه ایجاد طرب و انبساط خاطر می کند. در مورد جایگاه مدایح این شعرا در تاریخ ادبیات عرب می توان به صراحت اذعان داشت که شعر این شعرا چه بسا والاتر از اسم و نام خود آفریننده اثر باشد و این حالت زیاد اتفاق می افتد مثلاً “بانت سعاد” کعب بدون توجه به آفریننده آن در بین عام و خاص جاری و شناخته شده است.
اشعاری که در این مجموعه جمع آوری شده است اشعاری هستند که از لحاظ ترکیب و قدرت بیان و اعتبار موضوع، اعتبار کسب کرده اند و بنده حقیر به شرح برخی از مفردات و ترجمه ابیات پرداخته ام.
اینجانب در ابتدای کار تحقیقاتی خود برای بررسی دقیق تر مدایح پیامبر (ص) در عصر عباسی و انگیزه شعرا از سرودن این مدایح گذری به اوضاع سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و دینی فرهنگی این عصر زدم و خلاصه ای از حالات کلی جامعه آن عصر را بیان کردم و در فصل بعد سیر تحول مدح پیامبر(ص) از آغاز تا پایان عصر عباسی را مورد بررسی قرار دادم که در این بخش به معنای مدح و انواع آن و همچنین مدح نبوی و ویژگی های آن اشاره کرده ام و سپس به ذکر شعر مشهورترین مداحان نبوی از آغاز تا پایان عصر اموی پرداخته ام و با توجه به موضوع پژوهشی اینجانب فصلی را برای بررسی مدایح نبوی شعرای عصر عباسی اختصاص دادم که در آن فصل به خلاصه ای از زندگی پیامبر(ص) و معجزات و همچنین صفات پاک ایشان اشاره کرده ام و شعر شعرای عصر عباسی را به صورت موضوعی مورد بررسی قرار داده ام تا شاید ان شاء الله این پژوهش مقدمه و راهنمایی برای ادامه این نوع بررسی ها و پژوهش ها در سطح بسیار وسیع تر و گسترده تر باشد.
مهمترین منابعی که در این پژوهش به کار گرفته شد عبارت است از “السیره النبویه” (ابن هشام) و (ابن کثیر) و معجم های مدایح نبوی از جمله (معجم اعلام شعرا المدح النبوی) و (من اروع ماقیل فی مدیح الرسول) و کتاب های تاریخ مثل (تاریخ یعقوبی) و (تاریخ طبری) و کتاب (تاریخ ادبیات شوقی ضیف) و (تاریخ ادبیات حناالفاخوری) و (مروج الذهب) و دیوان شاعران بوده است.
در پایان بر خود فرض می دانم که از تمام کسانی که چراغ دانش و معرفت را فرا رویم نهادند کمال سپاسگذاری و امتنان را داشته باشم.
از اساتید بزرگوار و فرزانه جناب آقای دکتر صدقی و جناب آقای دکتر مقصودی و سرکار خانم دکتر قاسمی که صبورانه مرا در این راه همراهی کردند تشکر و قدردانی می کنم و از خداوند برایشان عمر با عزت را خواستارم. و شایان به ذکر است که از تایپیست محترم، خواهر بزرگوار سرکار خانم آزادواری که ساعت ها وقت ارزشمند خود را صرف مساعدت با اینجانب نموده اند کمال تشکر و قدردانی را داشته باشم و همچنین از مسئولین کتابخانه دانشگاه آزاد گرمسار و کتابخانه ملی سپاسگذارم.
و نیز سعی و کوشش همسرم را ارج می نهم که مقدمات و تمهیدات مطالعه و تألیف را در منزل با کمال صبر و حوصله برایم فراهم آوردند.
همچنین از تمامی کسانی که به عین الرضا نگریسته و همت خویش را بدرقه راهم کردند سپاسگذاری کرده و

دیدگاهتان را بنویسید