پایان نامه با کلمات کلیدی ظاهر و باطن، کشف الاسرار، درجه حرارت

درباره اداره نظام اسلامی گفت و گو کردند. آنان نزد رسول اکرم? آمدند و گفتند: اگر برای پیشرفت اسلام و اداره جامعه نیاز اقتصادی و مالی داشته باشید، همه ثروت و امکانات ما در اختیار شما قرار می دهیم.
که فرشته وحی فرود آمد و این آیه شریفه را آورد: “من از شما در برابر تبلیغ رسالت جز مودت قربی اجری نمی‌طلبم”.
پیامبر اکرم? آیه را بر مردم تلاوت کرد و فرمود: “شما پس از این، نزدیکان و خاندانم را دوست بدارید. ”
گروهی از منافقان گفتند: این آیه، وحی نیست، پیامبر خود همان جا نشست و ساخت و تلاوت کرد، هدفش آن است که پس از خود، ما را زیر سلطه خاندان و نزدیکانش درآورد. پس از این دروغ‌پردازهای منافقان بود که این آیه آمد: “آیا مشرکان می‌گویند پیامبر? بر خدا دروغی بسته است؟”197
پیامبر اکرم? بی درنگ به سراغ آنان فرستاد و آیه را بر آنان تلاوت کرد. انصار به گریه افتادند و این رویداد بر آنان بسیار گران آمد. چرا که برخی منافقان چنین اهانتی روا داشته بودند. درست در اینجا بود که آیه سوم فرود آمد:”خدا آن است که توبه بنده خویش را قبول می‌کند. “198
حضرت دوباره به سراغ آنان فرستاد و به ایشان نوید داد که خدا توبه گناهکاران را می‌پذیرد و دعای ایمان آورندگان را به هدف اجابت می‌رساند. 199
3-4-توضیح واژگان
واژگان کلیدی این آیه که نقش مهمی در تعیین دلالت و مصداق آن دارند عبارتند از:
1-3-4- مودّت
لغت‌نویسان بر این نکته تصریح کرده‌اند که مودت از ماده “وُدّ” به معنای محبت داشتن نسبت به چیزی است.
در این میان، راغب اصفهانی افزون بر معنای پیش‌گفته، “آرزو داشتن” را نیز یکی از معانی “ود” دانسته است. وی گفته که این واژه در هر دو معنا به کار می‌رود، زیرا تمنّی آرزو داشتن و دریافت کردن چیزی است یا در برگیرنده معنای دوستی است و خواستن و تمایل شدید به دست آوردن چیزی است که دوستش دارند.
پس “ودّ” یعنی دوست داشتن چیزی و آرزوی بقای آن، و در هر یک از اینها استعمال می‌شود، زیرا آرزو، خود معنای دوست داشتن را بردارد و آرزو، همان میل به دست آوردن چیزی است که آن را دوست می‌دارد. 200
2-3-4-قربی
قربی در اصل مصدر و از ریشه “قرب” است و بنابر تصریح برخی لغت‌نویسان، قرب نقیض “بُعد” می‌باشد، از این رو قرب به معنای نزدیکی و بعد به معنای دوری است. “قرب الشیء” یعنی نزدیکی به آن و “القرابه” و “القربی” نزدیکی در نسب و خویشاوندی رحمی است.201
راغب اصفهانی نیز با پذیرش این معنا تأکید می‌کند که قرب در قرب مکانی، زمانی، نسبی، مقام و منزلت و قرب روحانی به کار می‌رود. 202
4-4-مصداق “قربی”
مهم ترین پرسش در آیه مودت این است که مصداق “القربی” چه کسانی هستند؟ مهمترین اختلافی که بین مفسران اهل سنت و شیعه وجود دارد، پاسخ همین پرسش است که شیعه با ادله متعدد معتقد است که مراد از “القربی” اهل بیت? که مصداق‌های بارز آن حضرت علی?، فاطمه?، حسن? و حسین? و نُه امام پس از امام حسین? هستند که از فرزندان ایشان می‌باشند.
ولی اهل سنت تأویلات متعددی به میان آورده‌اند که هیچ کدام دلیل قانع‌کننده‌ای ندارد. مفسران مکتب اهل بیت?، از شیخ طوسی203 و امین الاسلام طبرسی204 و… همه اتفاق نظر دارند که مصداق آیه ی مودت، اهل بیت? هستند.
علامه حلی در کتاب شریف “نهج الحق” آیه ی مودت و آن را چهارمین آیه ی دال بر امامت حضرت علی? قرار داده و در ذیل آن از ابن عباس نقل کرده‌اند که فرمود: وقتی آیه مودت نازل شد، گفتند: ای رسول خدا، خویشانی که مودتشان بر ما واجب است چه کسانی هستند؟ فرمود: علی و فاطمه و حسن و حسین? است. 205
1-4-4- روایات شیعه درباره آیه مودّت
دانشمندان شیعه به بسیاری از روایات اهل بیت استدلال کرده‌اند و روایات زیادی را نیز از منابع تفسیری و حدیثی اهل سنت گرد آورده‌اند. 206 که همه آنها آیه مودت را در شأن اهل بیت دانسته‌اند از امام سجاد? راجع به آیه مودت سؤال شد، حضرت در این باره فرمود: “این آیه در شأن ما اهل بیت اصحاب کساء نازل شد. ” از امام صادق? نیز چنین حدیثی روایت شده است . 207
در دیگر روایات تمام ائمه اطهار? به عنوان مصادیق این آیه به شمار آمده‌اند، چنانکه امام باقر? به این مطلب تصریح کرده‌اند. 208
2-4-4- روایات اهل سنت در تفسیر آیه مودّت
روایات فراوانی از طریق اندیشمندان سنی در فضای این آیه کریمه و بیان مقصود از “القربی” در بسیاری از کتاب‌های حدیث و تفسیر وجود دارد که توجه به آن روایات هرگونه شبهه و تردیدی را نسبت به مفاد آیه کریمه برطرف می‌کند. مرحوم آیت الله مرعشی نجفی (ره) در تعلیقه بر کتاب احقاق الحق از 46 نفر از بزرگان اهل سنت که روایات مربوط به این آیه کریمه با اسنادهای مختلف در کتاب‌های خود نام برده است.
عالم بزرگ اهل تسنن، ابوالقاسم حاکم حسکانی در کتاب شواهد التنزیل 22 روایت را در ذیل این آیه کریمه گرد آورده است که 16 حدیث آن مناسب با معنای اوّل است که ذکر شده، زیرا “القربی” را به خویشاوندان نبی اکرم? معنا و بر آن‌ها تطبیق داده است و در 7 حدیث به نام علی و فاطمه و حسن و حسین? تصریح شده209 که همه آن‌ها با مضامین گوناگون دلالت می‌کند.
5-آیه لؤلؤ و مرجان
مَرَجَ الْبَحْرَینِ یلْتَقِیانِ بَینَهُما بَرْزَخٌ لا یبْغِیانِ فَبِأَی آلاءِ رَبِّکما تُکذِّبانِ یخْرُجُ مِنْهُمَا اللُّؤْلُؤُ وَ الْمَرْجانُ. 210
1-5-تفسیر آیه در کشف الاسرار
یکی از آیات فضیلت اهل بیت ? آیه ی مذکور که میبدی در ذیل این آیه ی شریفه می گوید: که اهل اشاره از سفیان ثوری گفته اند: “مَرَجَ الْبَحْرَینِ یلْتَقِیانِ” که فاطمه و علی? می باشند و “بینَهُما بَرْزَخٌ” یعنی پیغمبر اکرم? است ، و “یخْرُجُ مِنْهُمَا اللُّؤْلُؤُ وَ الْمَرْجانُ ” یعنی حسن و حسین? هستند.211
2-5-تفسیر آیه در تفاسیر اهل سنت
در تفسیر این آیه، سخن بسیار گفته‏اند، گاه گفته شده است: منظور از دو دریا، دو دریای آب شیرین و شور است، که در بسیاری از مناطق در کنار هم هستند بی آنکه با هم مخلوط گردند، و این منظره در تمام مناطقی که رودخانه‏های آب شیرین به دریا می‏ریزد به خوبی دیده می‏شود. تفسیر جالب دیگری که برای این دو دریا شده است، چریان “گلف استریم” و رودهای عظیم دریایی است، که در بسیاری از اقیانوسهای جهان در حرکت است، و آب‏های گرم مناطق استوایی را به سوی مناطق قطبی می‏برد، و گاه حتی رنگ آن با رنگ آب‏های اطراف، مختلف است، و عجب اینکه: عرض آن گاه به یکصد و پنجاه کیلومتر و عمق آن به چند صدمتر، گاه سرعت آن در یک روز به 160 کیلومتر می‏رسد! و تفاوت درجه حرارت آن با آب‏های مجاور 10تا15 درجه است!این جریان آب‏های گرم بادهای گرمی به وجود می‏آورد و حرارت خود را به اطراف می‏دهد و هوای کشورهای مناطق شمالی زمین را که در مسیر آن هستند مطبوع و قابل تحمل می‏کند و اگر این جریان‏های دریایی نبود، زندگی در آن کشورها، بسیار سخت وشاید غیر قابل تحمل بود.
از آنجا که آیات قرآن ظاهر و باطنی دارد، گاه هم تفسیر مادی برای آن وجود دارد و هم تفسیرمعنوی در روایات اسلامی تفسیر معنوی این دو دریا به علی? و فاطمه زهرا?، و تفسیر معنوی لؤلؤ مرجان به حسن و حسین? شده است. در”شواهدالتنزیل” از”سلمان فارسی” در تفسیر آیه مرج البحرین یلتقیان چنین نقل شده است که “منظور علی? و فاطمه زهرا? است” سپس می‏افزاید: پیامبر اکرم? فرمود: منظور از یخرج منهما اللولو و المرحان حسن وحسین? است”. 212
همین معنی از”ابن عباس” و از”ضحاک” در طریق دیگری نقل شده است. 213
در حدیث دیگری از “سعید بن جبیر” از “ابن عباس” باز همین مطلب ذکر شده است و اضافه می کند که منظور از “بینَهُما بَرْزَخٌ لایبغیان” “محبت دائمی است که قطع نمی‏شودو پایان نمی‏گیرد”.214
در حدیث دیگری از “ابن عباس”تعبیر روشنتری درباره بینهما برزخ لایبغیان آمده است وآن اینکه منظور”ود لا یتباغضان”یعنی “در میان آن دو بزرگوار آن چنان محبت و دوستی است که هر گونه بغض و کینه‏ای را دور می‏کند”.215 در واقع “برزخ” به معنی مانع میان دو چیز است، در اینجا همان محبت و دوستی است که مانع از هر گونه بغی و تعدی و تجاوز می‌شود.
“سیوطی”نیز درتفسیر روایی”الدرالمنثور”بعد از آنکه روایات مربوط به تفسیرظاهری آیه را بیان می‏کند، محتوای احادیث پیشین را از “ابن عباس” و از “پیامبر اسلام? نقل می کند. 216
جالب اینکه: “آلوسی”مفسرمعروف، در تفسیر “روح المعانی” بعد از آنکه روایات فوق را از “ابن عباس” و “ایاس بن مالک” و همچنین از طریق طبرسی از “سلمان فارسی” و “سعید بن جبیر”و “سفیان ثوری” نقل می‏کند: چنین می‏افزاید: “آنچه که من فکر می‏کنم این است که اگر این روایات، صحیح باشد، ارتباطی به تفسیر ندارد، بلکه تأویلی است همانند تاویلات صوفیان! نسبت به بسیاری از آیات، البته هر کدام از علی و فاطمه در نزد من از اقیانوس کبیر از نظر علم و فضل، بزرگترند و همچنین هر کدام از حسنین بی نهایت زیباتر و جالبتر از لؤلؤ و مرجانند. 217
اعتراف صادقانه او نسبت به مقام این بزرگواران در خور تحسین است، مشروط بر اینکه هدفش از میان بردن ارزش روایات فوق نباشد!آلوسی گویا فراموش کرده است که این حدیث با طرق متعدد از پیامبر? نقل شده است و پیغمبر? حق دارد تاویل آیات را بیان فرماید، و مقایسه آن با تاویلهای بی مدرک و ساخته افکار منحرف صویان مقایسه بسیار ظالمانه‏ای است که دور از شان یک عالم است. به هر حال این آیه از آیاتی که دلالت بر فضیلت فوق العاده و جلالت عظیم برای علی? و همسرش و فرزندانش حسن وحسین? می‏کند، چرا که علی? و فاطمه? را تشبیه به دو اقیانوس عظیم نموده، اقیانوسی که نشانه عظمت خداوند و منبع برکات، و مبدا علوم و دانشهای بسیار و نشانه بارز اخلاق کریمه وجود و سخاوت و پاکی و عصمت است، و فرزندانشان را به جواهرات گرانبها و بی مانندی تشبیه می‏کند که در دل اقیانوس پرورش یافته و به خارج می‏رسند، حسن و زیبائی و جمال ظاهر و باطن و علم وتقوا و فضیلت و پاکی و عصمت همه در آن درج است. درباره چه کسی در اسلام این همه فضائل دیده می‏شود و چه کسی شایسته‏تر برای جانشینی پیامبر? از علی? و فرزندان او است، و چه ساده از کنار این همه فضائل گذشته‏اند.
فصل سوم: فضایل امیرالمؤمنین? واهل بیت? در أحادیث کشف الأسرار
گفتار اول: فضایل امیرالمؤمنین? در أحادیث کشف الأسرار
1-حدیث رد الشمس
1-1-حدیث رد الشمس در کشف الاسرار
در این گفتار احادیثی که میبدی در تفسیر خود بر فضایل امیرالمؤمنین? دلالت می کند را می آوریم. که این احادیث زیادند لذا به بخشی از آنها اشاره می کنیم. از مهمترین احادیث در فصیلت امیرالمؤمنین? وجود دارد حدیث رد الشمس است، که جناب میبدی آنرا در تفسیر خود آورده است:
در خبر است که مصطفی? سر بر کنار علی نهاد و بخفت، علی? نماز دیگر نکرده بود، نخواست که خواب بر رسول قطع کند، مرد عالم بود گفت: نماز طاعت حقّ و حرمت داشت رسول طاعت حق، هم چنان می‏بود تا قرص آفتاب بمغرب فرو شد. مصطفی? از خواب در آمد، علی گفت: یا رسول الله وقت نماز دیگر فوت شد و من نماز نکردم، رسول گفت: ای علی چرا نماز نکردی؟ گفت: نخواستم که لذّت خواب بر تو قطع کنم، جبرئیل آمد که یا محمد حق تعالی مرا فرمود تا قرص آفتاب را از مغرب باز آرم تا علی نماز دیگر بوقت بگزارد.
بعضی یاران گفتند: قرص آفتاب را چندان باز آورد که شعاع آفتاب دیدیم که بر دیوارهای مدینه میتافت”. 218
از چیزهایی که در اخبار مستفیضه و روایات علما و سیرهنگاران و اشعار شعرا آشکار و بارز است، بازگشت خورشید برای علی? است این واقعه دو بار برای حضرت اتفاق افتاد، یکبار

دیدگاهتان را بنویسید