پایان نامه با موضوع نقش برجسته

و در اکثر موارد شکسته شدن آنها ، موجب شده تا درون گورخمره ها مملو از خاک شود. خمره سفالی این تدفین به رنگ آجری بوده و ماده چسبانندگی آن را ماسه تشکیل داده است. خمیره این خمره از نوع نیمه ظریف بوده و میزان پخت آن به صورت کامل بوده است. اندازه قطر این خمره 28 سانتی متر می باشد(کاتالوگ1).
تدفین شماره1، به یک مرد بالغ، با میانگین سنی 20 سال و قد حدود160 سانتیمتر تعلق داشت(شکل5-1و 5-2)(تصویر9-5). گور خمره تدفین شماره1، از نوع گورخمره های ویژه تدفین بود. در انتهای بدنه گورخمره، نزدیک کف، یک منفذ مدور جهت خروج خون آبه میت تعبیه شده بود(تصویر5-10) (سرلک، 1387).
5-2-1-2-2- تدفین شماره 2
تدفین شماره2 در همین گروه قرار دارد(شکل5-3)(تصویر5-11 و 5-12). این گور در عمق حدود 5 سانتیمتری سطح زمین قرار داشت و اثری از درپوش آن بر جای نمانده بود. گور شماره 2 درنفشه توپوگرافی گورستان، در مربع H.7 واقع شده است (نقشه5-4). خمره این تدفین از نوع نیمه ظریف است و ماده چسبانندگی آن را ماسه تشکیل می دهد. رنگ خمیره آن آجری و خمره این تدفین چرخ ساز است. میزان پخت آن کامل و اندازه قطر دهانه آن 45 سانتی متر می باشد(کاتالوگ2). با توجه به ابعاد کوچک گورخمره و بقایای اندک و پراکنده استخوان های تدفین، این گور متعلق به یک نوزاد بوده است. کف گورخمره دارای منفذی است که در همان دوره ایجاد شده است (تصویر5-13)(سرلک، 1387).
5-2-1-2-3- تدفین شماره 3
تدفین شماره 3 درنقشه توپوگرافی و پراکندگی قبور نخل ابراهیمی در مربع N.9 واقع شده است (نقشه5-4)(تصویر5-14). از درپوش این گور خمره نیز اثری بدست نیامد و به همین دلیل داخل گورخمره مملو از خاک بود. تدفین شماره 3 در عمق حدود 5 سانتیمتری نسبت به سطح دشت، درون چاله تدفینی، بر روی کف و به شکل ایستاده قرار داشت(تصویر5-15). بقایای کمی از اسکلت تدفین شماره3 باقی مانده بود (تصویر5-16). خمره سفالی این تدفین به رنگ آجری- نخودی بوده و دارای تزئینی به صورت افزوده می باشد. ماده چسبانندگی آن را ماسه و کاه تشکیل داده است. خمیره این خمره از نوع نیمه ظریف بوده و میزان آن به صورت ناقص بوده است. اندازه قطر دهانه این خمره 65 سانتی متر می باشد(کاتالوگ3).
به دلیل از بین رفتن جمجمه و لگن خاصره، و همچنین استخوان های شاخص، تشخیص جنسیت، سن و قد دقیق متوفی میسر نشد.
همراه با متوفی، تعدادی اشیای تزئینی شامل مهره های آویز از جنس سنگ صابون و سنگ آهن بدست آمد(کاتالوگ4-6) (شکل5-4)(تصویر17-5). همچنین بقایای تعدادی مهره های تزئینی از جنس کهربا همراه با تدفین شماره 3 بدست آمد که به دلیل جنس مهره ها و تخریب سریع کهربا در محیط مرطوب، اکثراً از بین رفته و پودر و خمیر شده بودند. یک عدد ابزار سنگی، احتمالاً سنگ ساب، از جنس چرت سیاه رنگ درون گورخمره و همراه با متوفی بدست آمد(تصویر5-18).
گورخمره تدفین شماره3، از نوع خمره های ویژه تدفین در فرهنگ نخل ابراهیمی به شماره می آید(شکل5-5)(تصویر5-19). در بخش پائین گور خمره، نزدیک کف، نقش مایه شناخته شده چلیپا به شکل نقش برجسته ایجاد شده بود(تصویر5-20) (سرلک، 1387).
5-2-1-2-4- تدفین شماره 4
تدفین شماره 4 در نقشه توپوگرافی محوطه نخل ابراهیمی در مربع H.6 قرار داشت(نقشه5-4). این گور در عمق حدود
5 سانتیمتری زیر سطح دشت قرار داشت. بر روی دهانه گور خمره، بقایای درپوش سفالی گورخمره به شکل قطعات شکسته
بر جای مانده بود ( تصویر5-21و5-22).
خمره به کار رفته در تدفین شماره 4 از نوع خمره های شبیه به خمره های ذخیره مواد غذایی بود که جهت استفاده در تدفین تغییر کاربری داده شده و با شکستن بخشی از لبه داخلی دهانه ظرف سفالی که به شکل لبه تخت افقی ساخته شده بود، دهانه خمره را جهت ورود متوفی وسعت داده بودند ( تصویر5-23).
بقایای ماده ای شبیه به قیر در دیواره داخلی گورخمره، در محلی که ظرف سفالی دچار ترک خورده گی شده بود، استفاده شده بود( تصویر5-24).
خمره سفالی تدفین شماره 4 به رنگ نخودی- آجری و دارای تزئین برجسته بر روی بدنه به شکل سه باند افقی موازی بود که هر باند با نوار پهن برجسته از هم مجزا شده و درهر باند زیگزاگ های سه گانه موازی به شکل برجسته تزئین شده بود (شکل5-6)(تصویر5-25). ماده چسباننده آن را ماسه تشکیل می داد و خمیره این خمره از نوع نیمه ظریف بوده و میزان پخت آن به صورت کامل بوده است. اندازه قطر این خمره 36 سانتی متر می باشد(کاتالوگ7).
تدفین شماره 4 به یک مرد با میانگین سنی حدود 18 سال و میانگین قد حدود 165 سانتیمتر تعلق داشت(شکل5-7)
(تصویر5-26)(سرلک، 1387).
5-2-1-2-5- تدفین شماره 5
تدفین شماره 5 در نقشه توپوگرافی گورستان نخل ابراهیمی در مربع F.4 قرار داشت(نقشه5-4). این تدفین از دیدگاه
سنت های تدفینی در فرهنگ نخل ابراهیمی بسیار حائز اهمیت و در نوع خود یک نمونه استثنائی است زیرا با توجه به مدارک و شواهد بدست آمده از دو فصل کاوش در این گورستان و همچنین حجم عظیم گور های تخریب شده توسط سوداگران
اموال فرهنگی در گورستان نخل ابراهیمی، گور خمره کلیه تدفین ها، به جزء تدفین شماره 5، تماماً به شکل عمودی و بر روی کف و ایستاده درون چاله تدفینی قرار داده شده اند. در عین حال تدفین شماره 5، تنها مورد استثنایی است که گورخمره، به شکل مایل و خوابیده درون خاک قرار داده شده است(تصویر27-5).
خمره سفالی این تدفین از نوع نیمه ظریف است. میزان پخت آن کامل بوده و ماده چسبانندگی آن را ماسه و کاه تشکیل داده است. رنگ خمیره و رنگ پوشش درونی این خمره آجری و رنگ پوشش بیرونی آن اخرایی است و خمره این تدفین چرخ ساز است. اندازه قطر دهانه خمره 18 سانتی متر می باشد(کاتالوگ8)(شکل5-8).
دهانه گورخمره در جهت شمال قرار داشت. به نظر می رسد بر اثر عوامل تخریبی، بخشی از بدنه گورخمره تدفین شماره 5، شکسته و از بین رفته است. این احتمال نیز مطرح است که شکستگی بدنه در همان دوره و با هدف تسهیل در ورود جسد به درون گورخمره بطور عمدی ایجاد شده باشد.
بقایای بسیار اندکی از استخوان تدفین شماره 5 برجای مانده بود(تصویر5-28) و به همین دلیل تشخیص سن و قد و جنسیت متوفی امکان پذیر نبود لیکن با توجه به ابعاد کوچک گورخمره و شدت تخریب استخوان ها می توان گفت که این تدفین به یک نوزاد تعلق داشته است(سرلک، 1387).
5-2-1-2-6- تدفین شماره 6
تدفین شماره 6 در نقشه توپوگرافی گورستان نخل ابراهیمی در مربع I.14 واقع شده بود (نقشه5-4)(تصویر5-29). گورخمره این تدفین، بخش زیرین یک خمره بزرگ سفالی شبیه خمره های ذخیره غلات یا مایعات را تشکیل می داد بدین گونه که با جدا کردن بخش زیرین خمره سفالی، از آن به عنوان گور خمره، جهت تدفین استفاده شده بود(تصویر30-5). خمره سفالی تدفین شماره 6 از نوع نیمه خشن و رنگ خمیره آن آجری- خاکستری می باشد. ماده چسباننده این خمره ماسه و کاه بوده و میزان پخت آن به صورت ناقص می باشد. خمره این تدفین چرخ ساز و اندازه قطر دهانه آن 30 سانتی متر است(کاتالوگ9) (شکل 5-9).
تدفین شماره6 در عمق حدود 5 سانتیمتری زیر سطح دشت بدست آمد. از بقایای اسکلت تدفین مقادیر بسیار کمی استخوان بدست آمد(تصویر31-5) و همین عامل و نبود استخوان های شاخص، تعیین سن و جنسیت و قد متوفی را مقدور نکرد، لیکن ابعاد کوچک گورخمره و شدت فرسایش و تحلیل استخوان ها نشان می داد که تدفین شماره 6 مربوط به یک نوزاد بوده است(سرلک، 1387).
5-2-1-2-7- تدفین شماره 7
تدفین شماره7 در نقشه توپوگرافی گورستان نخل ابراهیمی در مربع N.11 واقع شده بود(نقشه5-4). این تدفین در حاشیه جنوبی جاده ارتباطی بین روستایی با جهت شرقی – غربی از درون عرصه مرکزی گورستان عبور می کرد و به تبع آن موجب تخریب تعدادی از تدفین ها و گورخمره ها شده بود، قرار داشت به نحوی که جاده مزبور از روی بخش شمالی گورخمره عبور می کرد(تصویر5-32) و همین عامل و همچنین سطحی بودن و عمق اندک تدفین ها، موجب وارد شدن صدمات شدیدتر به تدفین مزبور شده بود. تدفین شماره 7 در عمق حدود 5 سانتیمتری زیر سطح دشت شناسایی شد.
خمره تدفین مزبور از بخش زیرین یک خمره سفالی شبیه خمره های ذخیره تشکیل شده بود(شکل5-10)(تصویر5-33) خمره سفالی این تدفین به رنگ آجری و از نوع نیمه خشن می باشد. ماده چسباننده این خمره ماسه و کاه و میزان پخت آن به صورت متوسط بوده است. خمره این تدفین چرخ ساز و اندازه قطر دهانه آن 24 سانتی متر است(کاتالوگ10). ابعاد کوچک خمره و اندک بقایای برجای مانده استخوان تدفین شماره 7 (تصویر5-34)، تعلق آن را به یک نوزاد مطرح می کرد
(سرلک، 1387).
5-2-1-2-8- تدفین شماره 8
تدفین شماره 8 در نقشه توپوگرافی گورستان نخل ابراهیمی، در مربع L.7 قرار داشت(نقشه5-4). این تدفین در عمق حدود
5 سانتیمتری زیر سطح دشت شناسایی شد(تصویر5-35). گورخمره تدفین شماره 8 نیز همچون تدفین قبلی از بخش زیرین یک خمره سفالی شبیه خمره های ذخیره مواد غذایی تشکیل شده بود. خمره سفالی تدفین شماره 8 چرخ ساز بوده و میزان پخت آن به صورت کامل می باشد. نوع خمیره آن نیمه ظریف و رنگ آن آجری است. ماده چسباننده این خمره ماسه بوده و اندازه قطر دهانه آن 88 سانتی متر می باشد(کاتالوگ11)(شکل5-11). ابعاد کوچک گورخمره و اندک بقایای استخوان تدفین
(تصویر5-36)، تعلق تدفین شماره 8 را به یک نوزاد مطرح می کرد(سرلک، 1387).
5-2-1-2-9- تدفین شماره 9
تدفین شماره 9 در نقشه توپوگرافی گورستان نخل ابراهیمی، در مربع M.10 واقع شده بود(نقشه5-4).در طول 5 سال کاوش در محوطه نخل ابراهیمی(دژ و گورستان)، به جزء یک مورد، تمامی تدفین های شناخته شده، با یکی از سنت های شناخته شده فرهنگ تدفینی دوره پارتی، یعنی تدفین گورخمره ای انجام شده بودند. در فصل دوم کاوش در این گورستان، به یک گور برخورد شد که سنتی کاملاً متمایز با سنت رایج تدفینی نخل ابراهیمی را نشان می داد. تدفین مذبور با یکی از سنت های رایج پیش از تاریخی و به شکل چاله تدفینی انجام شده بود(سرلک، 1392: 354). جهت تدفین شمالی- جنوبی، سر به سمت شمال و پاها به سمت جنوب، بدن به شکل تاق باز، جمجمه یا صورت به سمت شرق ، با زانو های جمع شده به سمت بالا، دست چپ به موازات بدن و بر روی لگن خاصره و دست راست در مقابل صورت قرار داشت(تصویر5-37). پنجه پای چپ در زیر پنجه پای راست قرار داشت(شکل5-12)(تصویر38-5). در سمت چپ تدفین به فاصله حدود 10 سانتیمتری نسبت به استخوان بازوی دست چپ، بقایای اندکی از استخوان های یک تدفین دیگر برجای مانده بود (تصویر39-5).
همراه با تدفین، در زیر استخوان زند زیرین دست چپ ، یک ظرف سفالی به شکل جام با دو دسته عمودی و کف تخت، به شکل برعکس و کف ظرف به سمت بالا و دهانه بر روی زمین، قرار داده شده بود(کاتالوگ12)(شکل5-13)(تصویر5-40). این ظرف از نوع نیمه ظریف و به رنگ آجری- اخرایی می باشد. ماده چسباننده این ظرف ماسه و میزان پخت آن به صورت کامل بوده است. ظرف این تدفین چرخ ساز می باشد. طول تدفین در حالت جمع شده 145 و پهنای آن 45 سانتیمتر اندازه گیری شد. تدفین به یک زن با میانگین سن حدود 18 سال و قد حدود 165 سانتیمتر تعلق داشت.
تدفین شماره 9 در شرایط فعلی محوطه، تقریباً بر روی سطح زمین شناسایی شد. به تعبیر دیگر، به دلیل شرایط اقلیمی منطقه و فرسایش شدید خاک، بر اثر عوامل طبیعی بویژه بارش باران و وزش بادهای موسمی، بقایای این تدفین نیز کاملاً سطحی شناسایی شد. به همین دلیل، یعنی فرسایش شدید خاک و از آنجایی که زانو های تدفین به سمت بالا جمع شده بود(تصویر5-41) و جمجمه نیز نسبت

دیدگاهتان را بنویسید