پایان نامه با موضوع نقش برجسته، استاندارد

ابراهیمی با نمونه های شناسایی شده مثل گرمی مغان، کنگاور، سنگ شیر همدان، مریوان و شهر شاهی شوش می توان به شاخصه های تدفین بومی- محلی و وجوه اشتراک با سایر تدفین های گورخمره ای دوره پارتی پی برد.
در تدفین گور خمره ای در گورستان نخل ابراهیمی یک تفاوت مشهود با سنت های مشابه در دیگر مناطق ایران دیده
می شود. در سنت تدفینی نخل ابراهیمی، به جزء در یک مورد استثنائی، تمامی گورخمره ها از روی کف درون چاله تدفینی به شکل ایستاده قرار داده شده اند(تصویر5-27)، به همین دلیل مرده را به شکل نشسته بر روی لگن خاصره درون گورخمره قرار
می دادند. همین شیوه در مقایسه با تدفین های گورخمره ای دوره پارتی در دیگر نقاط ایران، که عموماً گورخمره ها به شکل مایل و خوابیده درون خاک قرار داده شده اند(شکل4-13)، سنت تدفینی نخل ابراهیمی را یک سنت شاخص و احتمالاً
بومی- منطقه ای معرفی و مطرح می کند.
شواهد و مدارک مبین آن است که در فرهنگ تدفینی نخل ابراهیمی، گورخمره های استاندارد فرم و تزئینات ویژه ای دارند لیکن در بسیاری موارد و به دلایل احتمالاً اقتصادی یا کمبود زمان لازم جهت انجام کامل مراسم و آئین های تدفینی از
خمره های ویژه ذخیره مواد غذایی(غلات و مایعات) جهت دفن مردگان استفاده شده است. این تغییر کاربری یا استفاده بهینه از ضایعات خمره های سفالی ذخیره غلات و مایعات که در همان دوره شکسته و از چرخه معیشت خارج شده است و به کارگیری آن در آئین های تدفین به عنوان گورخمره بویژه برای دفن نوزادان یکی از شاخصه های فرهنگ تدفینی جامعه نخل ابراهیمی می باشد.
گورخمره شماره 1 و 2 فصل دوم و همچنین گورخمره های شماره 2 و 5 فصل سوم در انتهای بدنه، نزدیک کف، یک منفذ مدور جهت خروج خون آبه جسد تعبیه شده است که در همان دوره ایجاد شده است(تصویر5-10 و5-13). با بررسی گورخمره های دیگر مناطق دوره پارتی که دارای تدفین گورخمره ای هستند، در هیچ کدام از این خمره ها منفذی که در همان دوره ایجاد شده باشد، دیده نمی شود.
در تدفین شماره 4 کاوش شده در فصل نخست گورستان نخل ابراهیمی یک شیوه منحصر به فرد در تدفین گورخمره ای دوران پارت دیده می شود که در این روش پس از قرار دادن متوفی درون یک گورخمره دهانه باز، یک بره(گوسفند یا بز) را قربانی نموده و درون گورخمره بر روی جسد متوفی قرار داده بودند. در رابطه با سنت دفن توأمان حیوان قربانی و انسان در یک گورخمره واحد در دوره پارتی، تا کنون نمونه نخل ابراهیمی منحصر به فرد می باشد.
از جمله وجوه مشترک بین تدفین گورخمره ای این گورستان با سایر تدفین های گورخمره ای دوره پارتی این است که در بخش پائین گورخمره ای در گورستان نخل ابراهیمی، نزدیک کف، نقش مایه شناخته شده چلیپا به شکل نقش برجسته تزئین شده بود(تصویر 5-25). کاربرد نقش مایه چلیپا را بر روی گورخمره یا درپوش گورخمره های دوره پارتی به ویژه در منطقه شمال غرب(کامبخش فرد،1377) می توان دید. نمونه نخل ابراهیمی در نوع خود بسیار مهم و قابل توجه است بخصوص محل ایجاد نقش و موقعیت جغرافیای آن که مؤید وجود عقاید و باورهای مذهبی و آئینی مشترک و فراگیر عمومی در سنت های تدفینی دوره پارتی است.
استفاده از نقش چلیپا از قدیمی ترین ایام باستانی در این سرزمین رایج بود و برای اولین بار بر روی بعضی از پاره سفال های شوش اول مربوط به 6000 سال پیش دیده شده است. سپس در روی سفالینه های تپه باکون و نقاط باستانی دیگر ایران مشاهده گردید(اکبری و الیکای دهنو، 1385: 13). پارتیان این نقش را مظهر مهر می دانستند و نقش را بر پاره ای از خمره های متوفی نقش کرده اند(کامبخش فرد، 1344: 27).
در یکی از تدفین های گورخمره ای گورستان نخل ابراهیمی استفاده از دو خمره جهت تدفین دیده می شود که استفاده از دو خمره جهت تدفین در تدفین های گورخمره ای دوره پارتی در دیگر نقاط ایران مانند کنگاور(کامبخش فرد، 1374)،
سنگ شیر همدان (آذرنوش، 1354)، گرمی(کامبخش فرد، 1344) و مریوان(محمدی فر و صراف، 1383) در کنار شیوه تدفین تک خمره ای نیز دیده می شود.
مدارک موجود مبین آن است که در سنت تدفینی نخل ابراهیمی، گورخمره ها دارای درپوش سفالی بوده اند ولی فرسایش شدید خاک موجب ظاهر شدن درپوش گورخمره ها در سطح زمین و در اکثر موارد شکسته شدن آنها شده است(تصویر5-21)
(سرلک،1387). با بررسی گورخمره های سایر مناطق دوره پارتی از جمله گرمی(کامبخش فرد، 1377)، مریوان(محمدی فر و صراف، 1383)، آکروپل و شهر شاهی شوش(دیولافوا، 1371)، تاق بستان(کامبخش فرد، 1374) و کنگاور(کامبخش فرد، 1377) می توان مشاهده کرد که در این گورستان ها دهانه خمره ها را مانند گورخمره های نخل ابراهیمی با درپوش بسته اند، با این تفاوت که درپوش گورخمره های نخل ابراهیمی سفالی می باشد ولی دهانه خمره های سایر مناطق دوره پارتی را با
درپوش های سنگی یا سفالی بسته و با استفاده از قیر یا گچ مسدود کرده اند.
کاتالوگ شماره 1
محل کشف: گورستان نخل ابراهیمی
(سرلک، 1389)
اسم: خمره
تدفین: شماره 1 فصل دوم
شماره مربع: N.10
رنگ خمیره: آجری
نوع خمیره:
نیمه ظریف
نوع شاموت: ماسه
تکنیک ساخت: چرخ ساز
میزان پخت: کامل
تزئینات: –
قطر: 28cm
توضیحات: این خمره سفالی به رنگ آجری بوده و ماده چسبانندگی آن را ماسه تشکیل داده است. خمیره این خمره از نوع نیمه ظریف بوده و میزان پخت آن به صورت کامل بوده است. اندازه قطر این خمره 28 سانتی متر می باشد.
5-6- کاتالوگها:
کاتالوگ شماره 2
محل کشف: گورستان نخل ابراهیمی
(سرلک، 1389)
اسم: خمره
تدفین: شماره 2 فصل دوم
شماره مربع: H.7
رنگ خمیره: آجری- نخودی
نوع خمیره:
نیمه ظریف
نوع شاموت: ماسه
تکنیک ساخت: چرخ ساز
میزان پخت: کامل
تزئینات: –
قطر: 45 cm
توضیحات: خمیره این خمره از نوع نیمه ظریف است و ماده چسبانندگی آن را ماسه تشکیل می دهد. رنگ خمیره آن آجری-نخودی و چرخ ساز است. میزان پخت آن کامل و اندازه قطر آن 45 سانتی متر می باشد.
کاتالوگ شماره 3
محل کشف: گورستان نخل ابراهیمی
(سرلک، 1389)
اسم: خمره
تدفین: شماره 3 فصل دوم
شماره مربع: N.9
رنگ خمیره: آجری
نوع خمیره:
نیمه ظریف
نوع شاموت: ماسه و کاه
تکنیک ساخت: چرخ ساز
میزان پخت: ناقص
تزئینات: –
قطر: 65 cm
توضیحات: این خمره به رنگ آجری- نخودی بوده و دارای تزئینی به صورت افزوده می باشد. ماده چسبانندگی آن را ماسه و کاه تشکیل داده است. خمیره این خمره از نوع نیمه ظریف بوده و میزان آن به صورت ناقص بوده است. اندازه این خمره 65 سانتی متر می باشد.
کاتالوگ شماره 4
محل کشف: گورستان نخل ابراهیمی
(سرلک، 1389)
اسم: مهره
تدفین: شماره3 فصل دوم
شماره مربع: A.23
جنس:
سنگ صابون
وضعیت: سالم
تکنیک ساخت: تراش سنگ
تزئینات: –
رنگ:
سیاه
قطر:
2 cm
توضیحات: مهره سنگ صابونی سیاه رنگ ساخته شده به روش تراش سنگ که به صورت سالم بدست آمده و قطر آن 2 cm
می باشد.
کاتالوگ شماره 5
محل کشف: گورستان نخل ابراهیمی
(سرلک، 1389)
اسم: مهره
تدفین: شماره3 فصل دوم
شماره مربع: A.23
جنس:
سنگ صابون
وضعیت: سالم
تکنیک ساخت: تراش سنگ
تزئینات: –
رنگ:
سیاه
قطر:
7/1 cm
توضیحات: مهره سنگ صابونی سیاه رنگ ساخته شده به روش تراش سنگ که به صورت سالم بدست آمده و قطر آن 7/1 cm
می باشد.
کاتالوگ شماره 6
محل کشف: گورستان نخل ابراهیمی
(سرلک، 1389)
اسم: مهره
تدفین: شماره3 فصل دوم
شماره مربع: A.23
جنس:
سنگ صابون
وضعیت: سالم
تکنیک ساخت: تراش سنگ
تزئینات: –
رنگ:
سیاه
قطر:
6/1 cm
توضیحات: مهره سنگ صابونی سیاه رنگ ساخته شده به روش تراش سنگ که به صورت سالم بدست آمده و قطر آن 6/1 cm
می باشد.
کاتالوگ شماره 7
محل کشف: گورستان نخل ابراهیمی
(سرلک، 1389)
اسم: خمره
تدفین: شماره 4 فصل دوم
شماره مربع: H.6
رنگ خمیره: آجری- نخودی
نوع خمیره:
نیمه ظریف
نوع شاموت: ماسه
تکنیک ساخت: چرخ ساز
میزان پخت: کامل
تزئینات: برجسته
قطر: 36 cm
توضیحات: این خمره به رنگ نخودی – آجری و دارای تزئین برجسته بر روی بدنه به شکل سه باند افقی موازی بود که هر باند با نوار پهن برجسته از هم مجزا شده و درهر باند زیگزاگ های سه گانه موازی به شکل برجسته تزئین شده بود. ماده چسباننده آن را ماسه تشکیل می داد و خمیره این خمره از نوع نیمه ظریف بوده و میزان پخت آن به صورت کامل بوده است. اندازه قطر این خمره 36 سانتی متر می باشد..
کاتالوگ شماره 8
محل کشف: گورستان نخل ابراهیمی
(سرلک، 1389)
اسم: خمره
تدفین: شماره 5 فصل دوم
شماره مربع: F.4
رنگ خمیره: آجری
نوع خمیره:
نیمه ظریف
نوع شاموت: ماسه و کاه
تکنیک ساخت: چرخ ساز
میزان پخت: کامل
تزئینات: –
قطر: 18cm
توضیحات: این خمره از نوع نیمه ظریف است. میزان پخت آن کامل بوده و ماده چسبانندگی آن را ماسه و کاه تشکیل داده است. رنگ خمیره و رنگ پوشش درونی این خمره آجری و رنگ پوشش بیرونی آن اخرایی است و خمره این تدفین چرخ ساز است. اندازه قطر خمره 18 سانتی متر می باشد.
کاتالوگ شماره 9
محل کشف: گورستان نخل ابراهیمی
(سرلک، 1389)
اسم: خمره
تدفین: شماره 6 فصل دوم
شماره مربع: I.14
رنگ خمیره: آجری-خاکستری
نوع خمیره:
نیمه خشن
نوع شاموت: ماسه و کاه
تکنیک ساخت: چرخ ساز
میزان پخت: ناقص
تزئینات: –
قطر: 30 cm
توضیحات: این خمره از نوع نیمه خشن و رنگ خمیره آن آجری- خاکستری می باشد. ماده چسباننده این خمره ماسه و کاه بوده و میزان پخت آن به صورت ناقص می باشد. خمره این تدفین چرخ ساز و اندازه قطر آن 30 سانتی متر است.
کاتالوگ شماره 10
محل کشف: گورستان نخل ابراهیمی
(سرلک، 1389)
اسم: خمره
تدفین: شماره 7 فصل دوم
شماره مربع: N.11
رنگ خمیره: آجری
نوع خمیره:
نیمه خشن
نوع شاموت: ماسه و کاه
تکنیک ساخت: چرخ ساز
میزان پخت: متوسط
تزئینات: –
قطر: 24 cm
توضیحات: این خمره به رنگ آجری و از نوع نیمه خشن می باشد. ماده چسباننده این خمره ماسه و کاه و میزان پخت آن به صورت متوسط بوده است. خمره این تدفین چرخ ساز و اندازه قطر آن 24 سانتی متر است.
کاتالوگ شماره 11
محل کشف: گورستان نخل ابراهیمی
(سرلک، 1389)
اسم: خمره
تدفین: شماره 8 فصل دوم
شماره مربع: L.7
رنگ خمیره: آجری
نوع خمیره:
نیمه ظریف
نوع شاموت: ماسه
تکنیک ساخت: چرخ ساز
میزان پخت: کامل
تزئینات: –
قطر: 88cm
توضیحات: این خمره چرخ ساز بوده و میزان پخت آن به صورت کامل می باشد. نوع خمیره آن نیمه ظریف و رنگ آن آجری است. ماده چسباننده این خمره ماسه بوده و اندازه قطر آن 88 سانتی متر می باشد .
کاتالوگ شماره 12
محل کشف: گورستان نخل ابراهیمی
(سرلک، 1389)
اسم: جام
تدفین: شماره 9 فصل دوم
شماره مربع:

دیدگاهتان را بنویسید