پایان نامه با موضوع شرق باستان، استاندارد

پارتیان در انتخاب مناسب ترین نقاط استراتژیکی جهت اعمال مدیریت سیاسی، نظامی و بازرگانی بر یک منطقه وسیع و گذرگاه بین المللی است.
گورستان نخل ابراهیمی نیز به شکل پراکنده و غیر متمرکز در محدوده ای بالغ بر 6 هکتار در ضلع شرق ، شمال شرق و
شمال غرب دژ گسترش دارد. اگر چه به نظر می رسد که گورستان نخل ابراهیمی حداقل دارای سه هسته مرکزی بوده که در این سه هسته(گورستان نخل ابراهیمی واقع در حدود 800 متری شرق دژ، گورستان کهور لنگر چینی واقع در حدود 1000 متری شمال دژ و گورستان تُم سرخ حاجی آباد واقع در حدود 3 کیلومتری شمال غرب دژ نخل ابراهیمی)، بالنسبه، تراکم بیشتری در تدفین ها دیده می شود(سرلک، 1387).
موقعیت محوطه نخل ابراهیمی بر مبنای اطلاعات GPS به شرح زیر است:
1- موقعیت دژ نخل ابراهیمی:
N:56/53/51
E:27/09/19
2- موقعیت مرکزگورستان نخل ابراهیمی:
N:56/54/07.5
E:27/09/18
5-2-1- گورستان نخل ابراهیمی
بخش گورستان محوطه نخل ابراهیمی از منظر فرهنگی و باستان شناختی کاملاً با بخش استقراری مرتبط و در تحلیل
شاخصه های فرهنگی این محوطه، مکمل هم می باشند. از این رو می توان این گورستان را نیز 2100 سال پیش تاریخگذاری نمود. پراکندگی تدفین ها در محدوده ای وسیع قابل مشاهده و بررسی است لیکن هسته مرکزی گورستان و محدودی تراکم تدفین ها در فاصله حدود 800 متری شرق دژ قرار دارد(سرلک،1392).
متأسفانه شدت حفریات غیرمجاز علاوه بر انهدام بخش اعظم گورستان و از بین رفتن مدارک مهم تاریخی- فرهنگی، چهره طبیعی و توپوگرافی اصلی گورستان را نیز کاملاً مخدوش نموده و آثار اشیای آن غارت شده است. با مطالعه گورهای تخریب شده توسط حفاران غیرمجاز و بررسی عرصه و حریم گورستان و شواهد سطح العرضی، مشخص شد که عمق تدفین های گورخمره ای در گورستان نخل ابراهیمی به دلیل تأثیر مستقیم و شدید عوامل فرسایش طبیعی منطقه، به ویژه بادهای موسمی و باران های سیل آسای فصلی، حداکثر 10 سانتی متر است، همین عامل در تحریک افراد سودجو و ناآگاه به انجام حفریات با هدف دست یابی به آثار تأثیر مشهودی داشته است(سرلک، 1392: 394).
در گورستان نخل ابراهیمی در مجموع سه فصل حفاری 23 تدفین خمره ای و یک تدفین گودالی بدست آمده است. گورخمره کلیه تدفین ها در این گورستان، به جزء یک تدفین(تصویر5-27)، تماماً به شکل عمودی و بر روی کف و ایستاده درون چاله تدفینی قرار داده شده اند(تصویر5-15). در فرهنگ تدفینی دوره پارتی نخل ابراهیمی مردگان را به شکل
چمباتمه ای(نشسته بر روی لگن خاصره و زانو ها و پاهای جمع شده روی سینه) درون گورخمره قرار می دادند. مسلماً با گذر زمان و تحلیل رفتن غضروف ها، استخوان های اسکلت از هم جدا شده و به کف گورخمره سقوط می کرد به همین دلیل در این شیوه دفن کف گور خمره ها انباشته از استخوان های قسمت های مختلف اسکلت تدفین است که عموماً در جای اصلی خود قرار نداشته و بر روی هم انباشته شده اند. ابعاد گور خمره ها در فرهنگ تدفینی این دوره از جمله در گورستان نخل ابراهیمی متناسب با سن و سال متوفی و اندازه و ابعاد جسد انتخاب می شد. با توجه به مدارک موجود، تابوت ها و گورخمره های دوره پارتی غالباً دارای درپوش سفالی یا گلی می باشند.
در گورستان پارتی نخل ابراهیمی برخی گورخمره ها مشخصاً دارای درپوش سفالی بودند اما برخی دیگر اثری از درپوش سفالی نداشتند لذا این احتمال مطرح است که علاوه بر درپوش های سفالی، از درپوش های ساخته شده از گل یا مواد آلی
(مثل چوب، برگ نخل، الیاف گیاهی و پارچه ای) برای پوشش در گورخمره ها در فرهنگ تدفینی نخل ابراهیمی استفاده
می شده که به دلیل شرایط زیست محیطی منطقه و بالا بودن رطوبت هوا و سطحی بودن تدفین ها، اثری از این نوع درپوش ها
بر جای نمانده است. طبق یک سنت کهن که ریشه آن به دوره پیش از تاریخ ایران و شرق باستان باز می گردد عموماً همراه با مردگان و درون گور متوفی، اشیاء ولوازم و مواد خوراکی و آشامیدنی قرار می دادند که این سنت به نوعی اعتقاد به دنیای پس از مرگ و استمرار حیات را نشان می دهد.
اکثر خمره های تدفین گورستان نخل ابراهیمی در فصل دوم آجری رنگ هستند. سفال اکثر آنها خوب و به اندازه پخته شد و دارای خمیره آجری رنگ می باشند. شاموت این خمره ها را ماسه و کاه تشکیل داده است(تصویر5-13). بزرگترین قطر این خمره ها 88 سانتی متر و کوچکترین آنها 18 سانتی متر می باشد.
اکثر نوزادان در فرهنگ تدفینی نخل ابراهیمی درون گورخمره های ویژه تدفین دفن نشده و اکثراً درون بخش زیرین
خمره های سفالی شبیه خمره های ذخیره غلات یا مایعات که در بدو امر به شکل یک قدح بزرگ دهانه باز به نظر می رسند، دفن شده اند. به دلیل آنکه استخوان نوزادان هنوز مراحل رشد خود را طی نکرده اند و فاقد استحکام می باشند، به سرعت تهلیل رفته و در معرض فرسایش بیشتری قرار می گیرند و به همین دلیل، در حین کاوش، به بقایای اندکی از اسکلت نوزادان برخورد
می شود.
5-2-1-1- قبور کاوش شده در فصل اول(1386)
در فصل اول مجموعاً سه گور پارتی حفاری شد که تمام آن ها به صورت خمره ای بوده است. در این فصل تدفین شماره 1 تنها نمونه کاربرد خمره شبیه خمره های ذخیره مواد غذایی به عنوان گورخمره می باشد و در سایر قبور از گورخمره های استاندارد ویژه تدفین استفاده شده بود.
5-2-1-1-1- تدفین شماره 1
این تدفین قبلاً توسط حفاران غیرمجاز تخریب شده است. برخلاف سایر تدفین های شناخته شده در فصل اول، خمره تدفینی این گور، یک خمره شبیه خمره ذخیره غلات و مایعات بود که کاربری آن به عنوان گورخمره، تغییر کرده بود، به این شکل که لبه خمره را، که از نوع لبه های پهن افقی مایل به درون ظرف بود، با ابزاری شبیه به تیشه، با دقت تراشیده و دهانه خمره را برای قرار دادن جسد یک کودک، بزرگ تر کرده بودند(سرلک، 1392: 353).
5-2-1-1-2-تدفین شماره 2
این تدفین به خوبی سنت دفن گور خمره ای را در گورستان پارتی نخل ابراهیمی نشان می دهد. این گور در نقشه توپوگرافی گورستان نخل ابراهیمی، در مربعH.5 قرار داشت. گورخمره این تدفین به شکل عمودی و بر روی کف و ایستاده درون چاله تدفینی قرار داده شده است(تصویر5-3). این تدفین مربوط به یک دختر حدود 5 تا 7 ساله بوده که درون یک گور خمره دهانه باز دفن شده بود. از بقایای این تدفین یک جمجمه و مقداری استخوان بدست آمده است(تصویر5-4). این گورخمره یا فاقد درپوش بود و یا درپوش آن احتمالاً از نوع درپوش های گلی یا مواد آلی بوده که اثری از آن برجای نمانده بود. از بین رفتن درپوش گورخمره ها موجب انباشت خاک درون گورخمره شده است. همراه با این تدفین هیچ نوع اشیای تدفینی و هدایای گور وجود نداشت(سرلک، 1386) خمره این تدفین دارای بدنه بسیار گشاد و دهانه گشاد با پایه باریک تر است. ارتفاع این خمره تدفینی حدود 80 سانتیمتر است.
5-2-1-1-3- تدفین شماره 3
این تدفین در نقشه توپوگرافی گورستان نخل ابراهیمی، در مربعE.17 قرار داشت و یکی از تدفین های شاخص این دوره است. فاصله این تدفین نسبت به تدفین شماره 2 حدود 120 متر می باشد. گورخمره این تدفین به شکل عمودی و بر روی کف ایستاده درون چاله تدفینی قرار داده شده است. این تدفین متعلق به یک مرد بالغ حدود 20 ساله بود که در یک گورخمره بسیار بزرگ دهانه باز دفن شده بود. همراه با متوفی یک ظرف سفالی و دو مهره آویز تزئینی از جنس سنگ صابون (کلرایت) و استخوان قرار داده بودند(سرلک، 1386). گورخمره این تدفین سالم نبوده و حدود یک سوم لبه آن شکسته و ترک خوردگی هایی در بدنه آن مشاهده می گردد. قطر دهانه گور خمره حدود 100 سانتیمتر بود و برای پوشش گورخمره، یک خمره بزرگ سفالی را با دقت بسیار زیاد از وسط بریده و بخش فوقانی آن را بر روی گور خمره قرار داده بودند(تصویر5-5). این خمره به صورت مورب در داخل گورخمره قرار گرفته است. دو نوار تزئینی کمربندی روی شانه این خمره دیده می شود. ارتفاع این خمره با توجه به دهانه گورخمره حدود 100 سانتی متر می باشد.
شاید بتوان نمونه های کمابیش مشابه با این سنت تدفینی را در گورستان های سنگ شیر همدان(آذرنوش،1354)، کنگاور(کامبخش فرد،1374)، گرمی(کامبخش فرد، 1344) و مریوان( محمدی فر و دیگران، 1383) مشاهده نمود که در بعضی از تدفین ها، چند خمره تشکیل یک تابوت را داده بود، بدین نحو که با بریدن قاعده و کف خمره و قرار دادن جسد متوفی آماده شده بود.
شاید بتوان وجود یک چنین شیوه کمابیش مشترکی در فرهنگ تدفینی دوره سلوکی- پارتی در مناطق ساحلی خلیج فارس و زاگرس مرکزی و شمال غرب را، علی رغم بروز دگرگونی های سیاسی، دال بر وجود باورها و آئین های مشترک فراگیر مذهبی، در بطن جامعه ایرانی، و استمرار آن در دوره های مختلف عنوان نمود(سرلک، 1392: 353-352).
5-2-1-1-4- تدفین شماره 4
این تدفین در نقشه توپوگرافی گورستان نخل ابراهیمی، در مربعH.9 قرار داشت. فاصله این تدفین نسبت به تدفین شماره 2 حدود 30 متر می باشد. گورخمره این تدفین به شکل عمودی و بر روی کف و ایستاده درون چاله تدفینی قرار داده است. این تدفین، با اتکا به مطالعات انجام شده یکی از تدفین های منحصر به فرد این دوره به شمار می رود. در این تدفین که مربوط به پسری حدوداً 5 تا 7 سال بود تدفین توأمان انسانی- حیوانی انجام شده بود(تصویر5-6). بدین مفهوم که پس از قرار دادن متوفی درون یک گور خمره دهانه باز، یک بره(گوسفند یا بز) حدوداً 3-4 ماهه را قربانی نموده و درون گور خمره بر روی جسد متوفی قرار داده بودند(تصویر5-7).
شواهد کاوش نشان می داد که در این گور خمره به دلیل قرارگیری حیوان قربانی بر روی جسد مرده و پوشش کامل در گورخمره با پیکر حیوان، از پوشش ثانوی استفاده نشده بود. همچنین در این تدفین نیز تنها هدایای گور، شامل قربانی حیوان
می شد و هیچ نوع شیء دیگری همراه با متوفی درون گورخمره بدست نیامد(سرلک، 1386). از نظر شکل و اندازه شباهت زیادی میان خمره این تدفین و گورخمره تدفین شماره 2 وجود دارد. ارتفاع این خمره حدود 80 سانتی متر بوده و دارای بدنه و دهانه گشاد با پایه باریک تر می باشد.
5-2-1-2- قبور کاوش شده در فصل دوم(1387)
طی فصل دوم کاوش در این گورستان، در مجموع 10 گور شناسایی و مطالعه و کاوش شد. اکثر این گورها به صورت
خمره ای و تنها یک مورد تدفین در این گورستان است که به شیوه معمول تدفین گورخمره ای دفن نشده و متوفی مستقیماً درون خاک، در یک چاله تدفینی، قرار داده شده است.
5-2-1-2-1- تدفین شماره 1
تدفین شماره 1، در نقشه توپوگرافی گورستان نخل ابراهیمی، در مربع N.10 در ضلع جنوبی گورستان، در فاصله 3 متری
بَرِ جنوبی جاده خاکی ارتباطی بین روستایی که با جهت شرقی- غربی درون عرصه گورستان احداث شده و از آن عبور می کند، قرار دارد(نقشه5-4). تدفین شماره 1 از نوع قبور رایج در فرهنگ تدفینی نخل ابراهیمی است که با سنت تدفین های گورخمره ای شناخته می شود ( تصویر5-8).
تدفین شماره1 در عمق کمی از سطح زمین قرار داشت. یکی از دلایل تخریب گورخمره های این گورستان، شرایط فعلی تدفین هاست که به دلیل فرسایش شدید خاک بر اثر باد های موسمی(باد ناشی در زمستان و باد لوار در تابستان) و همچنین
بارش های شدید و سیل آسای فصلی(درزمستان) و ترکیب خاک منطقه(ماسه – رس)، به ظاهر شدن گورخمره ها در سطح زمین و تسهیل و تسریع دردست یابی گورخمره ها توسط سوداگران آثار باستانی و افراد ناآگاه و کنجکاو شده است. مدارک موجود مبین آن است که در سنت تدفینی نخل ابراهیمی، گورخمره ها دارای درپوش بوده اند لیکن به دلایل پیش گفته،
ظاهر شدن درپوش گورخمره ها در سطح زمین

دیدگاهتان را بنویسید