پایان نامه با موضوع استاندارد، پژوهشگران

میناب، بشاگرد و جازموریان می باشد.
5-2-1-3-7- تدفین شماره 7
گور خمره تدفین شماره 7 در عمق 5 سانتیمتری نسبت به سطح زمین های اطراف و در زیر یکی از بوته های گیاهی (زاز) قرار داشت. تدفین مزبور نیز از آن دسته قبوری است که طی دهه های اخیر توسط سوداگران اموال فرهنگی مورد دستبرد و تخریب واقع شده بود(تصویر5-73).
از بقایای این تدفین، بخش های اندکی به شکل پراکنده از استخوان های تدفین باقی مانده بود(تصویر5-74). به دلیل تخریب گورخمره توسط حفاران غیر مجاز، هیچ گونه اشیای فرهنگی شامل هدایای قبور و اشیای تدفینی از این گور به دست نیامد(سرلک،1388).
5-2-1-3-8- تدفین شماره 8
این تدفین در عمق حدود 5 سانتیمتری نسبت به سطح زمین های اطراف و در زیر یکی از بوته های گیاهی( زاز) محوطه
قرار داشت. این تدفین نیز قبلاً توسط حفاران غیر مجاز مورد دستبرد و غارت قرار گرفته بود(تصویر5-75). گورخمره این تدفین، از نوع گورخمره های شبیه به خمره های ذخیره غلات در فرهنگ تدفینی نخل ابراهیمی به شمار می رود. این خمره به رنگ نخودی با دهانه باز، بدنه تقریباً کروی و کف تخت است. بر روی بدنه این گورخمره، تزئین به شیوه نقش کنده و به شکل دو نوار پهن موازی به کار رفته است.
از استخوان های اسکلت تدفین، بقایای اندک و پراکنده ای بر جای مانده بود. نحوه قرار گیری استخوان های تدفین درون دیواره و خارج از محدوده گور خمره و همچنین شکستگی و خرد شدن گورخمره به وضوح مبین میزان تخریب این گورخمره توسط حفاران غیر مجاز است(تصویر5-76)(سرلک، 1388).
5-2-1-3-9- تدفین شماره 9
این گورخمره در عمق حدود 5 سانتیمتری نسبت به سطح زمین های اطراف و در زیر یکی از بوته های گیاهی سطح محوطه (زاز) قرار داشت(تصویر5-77). تدفین مزبور طی فعالیت های تخریبی حفاران غیر مجاز در دهه های اخیر، مورد دستبرد
قرار گرفته و بطور کامل تخلیه شده و سپس مجدداً با خاک پر شده بود و به همین دلیل گور خمره شماره 9 فاقد هرگونه شواهد و مدارک از بقایای اسکلت تدفین و اشیاء و هدایای گور بود(تصویر5-78)(سرلک، 1388).
5-2-1-3-10- تدفین شماره 10
تدفین شماره 10 در عمق حدود 5 تا 10 سانتیمتری سطح زمین های اطراف و در زیر یکی از بوته های گیاهی سطح محوطه(زاز) قرار داشت(تصویر5-79). شواهد کاوش نشان می داد که این تدفین نیز قبلاً توسط سوداگران اموال فرهنگی مورد تخریب و دستبرد قرار گرفته و بطور کامل تخریب شده بود.
نکته قابل توجه اینکه گور خمره این تدفین از نوع گور خمره های استاندارد و مخصوص دفن مردگان درون خمره های تدفینی نبود. با توجه به مدارک کاوش، جهت دفن جسد، از نیمه فوقانی یک خمره بزرگ سفالی ویژه ذخیره مواد غذایی استفاده شده و در واقع تغییر کاربری داده شده بود. خمره مزبور را به شکل برعکس، بر روی دهانه، درون چاله تدفینی قرار داده و سپس مراحل دفن انجام شده بود(تصویر5-80)(سرلک، 1388).
5-2-1-4- بررسی تحلیلی قبور بدست آمده در گورستان نخل ابراهیمی
5-2-1-4-1- گونه شناسی تدفین
طی سه فصل حفاری در گورستان نخل ابراهیمی دو نوع تدفین بدست آمده است:
1- گور گودالی: تنها یک نمونه از این نوع تدفین، که شامل تدفین شماره 9 فصل دوم می شود در این گورستان بدست آمده است. در این تدفین متوفی مستقیماً درون خاک، در یک چاله تدفینی، قرار داده شده است. همراه با این تدفین یک ظرف سفالی(آمفورا) بدست آمده است.
2- گورهای خمره ای: اصلی ترین و رایج ترین سنت تدفینی در این گورستان تدفین خمره ای است. این نوع تدفین در این گورستان به دو صورت انجام گرفته است:
الف: گورخمره های استاندارد و ویژه تدفین:
این گورخمره ها به صورت خمره های بلندی است که گاهی قسمت پائین بدنه در نزدیک کف با نقش چلیپا به صورت برجسته تزئین شده است(تدفین شماره 3 فصل دوم). در مواقعی لبه خمره به وسیله خطوط کنده مواج تزئین شده در کف آن سوراخی جهت عبور خون آبه جسد تعبیه شده است(تدفین شماره 5 فصل سوم). بعضی دیگر به صورت خمره ای کوتاهتر با
بدنه هایی با شکم و دهانه باز و پایه باریک و تخت که بعضی از آن ها در کف دارای سوراخی جهت خروج خون آبه جسد
می باشند. این گورخمره ها شامل تدفین های 2، 3 و 4 کاوش شده در فصل اول و تدفین های شماره 1 و 2 فصل دوم می باشد.
ب: خمره هایی شبیه به خمره های ذخیره مواد غذایی(غلات و مایعات):
در بعضی موارد صرفاً از بخش انتهایی و کف خمره های ذخیره مواد غذایی(غلات و مایعات) برای دفن مردگان استفاده شده است. این نوع گورخمره ها شامل تدفین های شماره 1 فصل اول و شماره های 6، 7 و 8 کاوش شده در فصل دوم و تمام گورخمره های کاوش شده در فصل سوم به جزء تدفین شماره 2، 5، 6 و 10 می باشد. در مواردی دیگر با ایجاد تغییراتی در خمره ذخیره بخصوص شکستن لبه با هدف وسیع تر نمودن دهانه ظرف جهت تسهیل در عبور پیکره متوفی و قرار گیری میت درون آن، خمره سفالی ذخیره مواد غذایی را به یک گورخمره تغییر کاربری داده اند. تدفین شماره 5 فصل دوم و تدفین 6
فصل سوم شامل این نوع گورخمره می باشد. در یک مورد از نیمه فوقانی یک خمره بزرگ سفالی ویژه ذخیره مواد غذایی جهت تدفین استفاده شده است. تدفین 10 فصل سوم شامل این نوع گورخمره می باشد.
5-2-1-4- 2- انواع خمره های تدفین
تدفین در گورستان نخل ابراهیمی در 7 نوع خمره انجام گرفته که شامل موارد ذیل می باشد:
الف: یکی از انواع خمره هایی که در تدفین این گورستان به کار برده شده ظرفی است که به صورت قدح های بزرگ
دهانه باز است. این نوع خمره ها دارای بدنه هایی با شکم و دهانه باز و پایه باریک و تخت می باشد. در بعضی از این خمره در کف سوراخی جهت عبور خون آبه تعبیه شده است.
ب: ظروفی که خمره های کاملی نیستند بلکه بخش زیرین خمره هایی شبیه به خمره های ذخیره مواد غذایی(غلات و مایعات) هستند. این خمره ها دارای پایه باریک و تخت و بدنه گشاد می باشد.
ج: خمره های بلند که دارای بدنه گشاد و دهانه و پایه باریک تر می باشند.
د: خمره هایی بلند با بدنه بسیار گشاد و دهانه گشاد با پایه باریک تر که در یک مورد دارای تزئین چلیپا در قسمت پائین بدنه خمره در نزدیک کف می باشد. در مورد دیگر لبه گورخمره دارای تزئین کنده مواج و در کف آن سوراخی جهت عبور
خون آبه جسد تعبیه شده است.
ه: خمره ای با بدنه بسیار گشاد و دهانه و پایه با قطر کم که روی بدنه دارای تزئینات برجسته زیگزاگی می باشد. این خمره دارای درپوش سفالی است.
و: قسمت فوقانی خمره های بلند که دارای دهانه ای با قطر کم و بدنه گشاد می باشد.
ز: خمره هایی که کاملاً خرد شده و فرم و شکل این خمره ها نامشخص می باشد.
5-2-1-4- 3- هدایای تدفین
در بعضی از قبور کاوش شده در گورستان نخل ابراهیمی به همراه متوفی اشیاء و هدایای تدفینی بدست آمده است.
رسم نهادن اشیاء و هدایا در قبور منحصر به این گورستان و همچنین به دوره پارت نیست بلکه در دوره های پیش از تاریخ نیز وجود داشته است، شاید علت افزایش و تنوع آثار مربوط به اشیاء قبور به دلیل رشد و تحولات اجتماعی و شهرنشینی و پیشرفت فن و هنر بوده است. این اشیاء و هدایا در گورستان نخل ابراهیمی به 5 گروه عمده ظروف سفالی، اشیاء تزئینی، قربانی،
اشیاء فلزی و سایر هدایای قبور تقسیم می شوند که اینک به توضیح هر یک خواهیم پرداخت:
5-2-1-4- 3-1- ظروف سفالی:
به طور کلی در قبورخمره ای گورستان نخل ابراهیمی چهار سفال به صورت کامل و چهار سفال به صورت ناقص و شکسته بدست آمده که تمامی این سفال ها به جزء یک سفال از قبور کاوش شده در فصل سوم یافت شده است. دو نمونه از این
سفال های سالمی که به عنوان هدایا در قبور این گورستان بدست آمده شباهت های زیادی با سفال های بدست آمده از
اشکوتو جازموریان دارد.
5-2-1-4- 3-2- اشیائ تزئینی:
مهره های آویز تنها اشیای تزئینی بدست آمده از قبور این گورستان می باشند. این مهره ها از جنس سنگ صابون،
سنگ آهن، کهربا، استخوان و صدف است.
5-2-1-4- 3-3- قربانی:
در یکی از تدفین های گورستان نخل ابراهیمی پس از قرار دادن متوفی درون یک گورخمره دهانه باز، یک بره
(گوسفند یا بز) را قربانی نموده و درون گورخمره بر روی جسد متوفی قرار داده بودند. با اتکا به مدارک موجود و مطالعات باستان شناختی دوره ها و مناطق مختلف ایران، تدفین حیوانی و بویژه تدفین توأمان انسان و حیوان به ندرت مشاهده شده و از اهمیت زیادی در مطالعه سنت های تدفینی دوره های مختلف برخوردار است. یک چنین سنتی، یعنی دفن اسب همراه با متوفی، در بین سکاها در هزاره نخست ق.م معمول بوده است. همچنین شواهدی از تدفین مجزای گاو در گورستان عصر آهن تپه پردیس(فاضلی نشلی، 1386) و تدفین مجزای اسب در گورستان عصر آهن آق اولر و منطقه تالش(خلعتبری،1383) شناسایی شده است.
5-2-1-4- 3-4- اشیاء فلزی:
تنها دو شیء فلزی از جنس آهن از قبور این گورستان بدست آمده که کاملاً اکسید شده اند. این دو شیء به روش
ریخته گری ساخته شده و در مورد کاربری آنها به خاطر وضعیت ظاهریشان نمی توان به طور قطع نظر داد. به نظر می رسد کاربری یکی از این اشیاء فلزی مرتبط با شغل متوفی و دیگری سرنیزه مجوف دنباله دار باشد.
5-2-1-4- 3-5- سایر هدایا:
از هدایای تدفینی قابل توجه در قبور خمره ای این گورستان یک شیء کوچک مدور از جنس استخوان تراشیده شده است که احتمالاً به عنوان توکن، ابزار شمارشی و محاسباتی از آن استفاده می شده است. در یک گورخمره یک عدد ابزار سنگی از جنس سنگ سیاه رنگ بدست آمده است که احتمالاً از این شیء به عنوان سنگ ساب استفاده شده است.
5-2-1-4- 4- اسکلت های بدست آمده از تدفین ها
از مجموع 24 تدفین بدست آمده از گورستان نخل ابراهیمی، 18 اسکلت شناسایی شده است. از این تعداد 3 اسکلت مرد،
2 اسکلت زن، دو اسکلت کودک (یکی پسر بچه و دیگری دختر بچه)، 7 اسکلت نوزاد و جنسیت 4 اسکلت به دلیل بدست آمدن بقایای کمی از استخوان مشخص نشده است. این اسکلت ها بین 1 تا 20 سال سن داشته اند.
5-3- نقش عوامل زیست محیطی در شکل گیری الگوهای تدفینی گورستان نخل ابراهیمی
برخی از پژوهشگران اعتقاد دارند که ایرانی ها هنگامی که به آئین زرتشت گرویدند برای جلوگیری از آلودگی خاک اقدام به استفاده از انواع تدفین ها از جمله تدفین در ظروف و خمره نمودند(چایچی، 1384: 60). کامبخش فرد معتقد است که خمره را در اواخر هزاره سوم و اوایل هزاره سوم و اوایل هزاره دوم پیش از میلاد در گیان نهاوند و شوش و ایلام برای دفن کودکان
به کار می برند. شاید با توجه به این سوابق خمره وارد مقوله تدفین مردگان شده، و یا اینکه به علت مضایق و تنگناهای اقتصادی خمره را در تدفین به کار گرفته اند(کامبخش فرد، 1377: 42)؛ اما به نظر می رسد نفوذ عقاید زرتشتی در بعد از میلاد مسیح در قوم پارتی سبب اصلی دفن اموات در تابوت و خمره های سفالین بوده است(کامبخش فرد، 1384: 24).
از نظر تدفین، آئین زرتشت دنباله روی عقاید پیشینیان است. در عقاید باستانی ایران عناصر اربعه یعنی خاک و آتش و باد و باران مقدس هستند. بنابراین نباید آنان را با پلیدی هایی مانند جسد انسان آلوده گردانید. پیروان این آئین برای این منظور از
روش های متفاوتی استفاده کرده اند اما با تعصب تمام برای جلوگیری از آلودگی خاک اقدام کرده اند(چایچی، همان: 24).
به عقیده زردشتیان جسم از ماده تشکیل شده و جان، نیرویی است که ذرات موجود در بدن را به طور بسیار دقیق به هماهنگی و فعل و انفعال وا می دارد وقتی از تن خارج شد این جسم بی جان جزء جمادات به حساب می آید، چون از موادی درست شده که به زودی تجزیه شده

دیدگاهتان را بنویسید