پایان نامه با موضوع استاندارد، مرور زمان

به سایر بخش های بدن بالاتر قرار داشت، به مرور جمجمه و زانو های تدفین و همچنین ظرف سفالی که به عنوان هدایای قبور و شیء تدفینی درون گور قرار داده شده بود، در سطح خاک پدیدار شده و به دلیل قرار گیری تدفین
شماره 9 در حریم جاده خاکی ارتباطی بین روستایی، به فاصله حدود یک متری ضلع شمالی جاده، و تردد وسائط نقلیه از روی آن، آسیب کلی دیده و از بین رفته بود. مطالعات مقدماتی این فرضیه را مطرح می کند که تدفین شماره 9 و بقایای تدفین همراه با آن احتمالاً متعلق به یک مادر و فرزند است که هنگام زایمان و بر اثر فوت مادر و نوزاد، هر دو را با یکدیگر دفن کرده اند(سرلک، 1387).
این تدفین گودالی با سنت تدفین گورخمره ای در گورستان نخل ابراهیمی متفاوت است. در تحلیل های باستان شناختی، تفاوت در سنت های تدفینی عموماً به وجود فرهنگ های متفاوت، غالباً با فاصله زمانی از یکدیگر تفسیر می شود زیرا سنت های تدفینی به عنوان یکی از ارکان مهم آئینی، مذهبی و اعتقادی یک جامعه به سختی دچار تحول می شوند و ایجاد دگرگونی در سنت ها عموماً با رفرم های مذهبی که محصول دگرگونی های عمیق اجتماعی- سیاسی است، در ارتباط هستند. در بسیاری موارد حتی بسیاری از سنت ها با دگرگونی های اجتماعی-سیاسی نیز کاملاً از بین نرفته و به نوعی، با ایجاد تغییرات متناسب با تفکرات مذهبی- سیاسی جدید به حیات خود ادامه می دهند. عدم دست یابی به مدارک کافی دال بر تفاوت گاه شناختی تنها گورگودالی با سنت رایج سایر تدفین های گورخمره ای در نخل ابراهیمی احتمال همزمانی تدفین ها و وجود سنت های متفاوت تدفین در یک دوره را نیز مطرح کرد(سرلک، 1392: 355).
5-2-1-2-10- تدفین شماره 10
تدفین شماره 10 در نقشه توپوگرافی گورستان نخل ابراهیمی، در مربع A.23 قرار داشت(نقشه5-4). این تدفین در عمق حدود 5 سانتیمتری زیر سطح دشت بدست آمد)تصویر5-42). گور خمره تدفین شماره 10 بخش زیرین یک خمره سفالی شبیه خمره های ذخیره مواد غذایی بود که تغییر کاربری یافته و برای دفن مورد استفاده قرار گرفته بود. بر روی تدفین شماره10 یک بوته بزرگ گیاه بومی منطقه رشد کرده بود و همین عامل یعنی نفوذ ریشه های گیاهی درون حریم خمره و ایجاد محیط مرطوب موجب فساد کامل بقایای تدفین و همچنین تخریب گورخمره شده به نحوی که اثری از استخوان تدفین بر جای نمانده بود. درون گور خمره یک تیغه کوچک فلزی از جنس آهن ، با دسته تخت و سر پهن و کاملاً اکسیده بدست آمد. این تیغه با روش ریخته گری ساخته شده و طول آن 5/10 سانتی متر می باشد(کاتالوگ13)(شکل 5-14)(تصویر5-43) (سرلک، 1387).
5-2-1-3- قبور کاوش شده در فصل سوم(1388)
در فصل سوم نیز در مجموع 10 گور شناسایی و مطالعه و کاوش شد. با تکیه بر شواهد و مدارک به دست آمده از سه فصل کاوش در گورستان نخل ابراهیمی، مسجل شد که اصلی ترین و رایج ترین سنت تدفینی در فرهنگ نخل ابراهیمی، تدفین های گور خمره ای است. تمامی تدفین های مطالعه شده در فصل سوم نیز از نوع گور خمره ای بود.
5-2-1-3-1- تدفین شماره 1
این تدفین، در عمق 0 تا 5 سانتیمتری نسبت به سطح زمین مشخص شد و از نوع گورخمره ای بود. گورخمره این تدفین به شکل عمودی و بر روی کف و ایستاده درون چاله تدفینی قرار داشت(تصویر5-44) و از نوع خمره های شبیه به خمره های ذخیره غلات می باشد(تصویر5-45). با تکیه بر مدارک کاوش و با توجه به سنت رایج تدفین های گورخمره ای، جسد به شکل نشسته بر روی لگن خاصره با زانو های جمع شده درون گورخمره قرار داده شده بود. مسلماً در این شیوه تدفینی به دلیل از بین رفتن غضروف ها و تحلیل مفاصل، به مرور استخوان های اسکلت بدن به کف گور خمره سقوط کرده و در نهایت اسکلت به شکل حجمی از استخوان های درهم، درون گور خمره قرار می گیرد.
علی رغم از بین رفتن و تحلیل بخش های زیادی از استخوان های اسکلت تدفین، بویژه لگن خاصره و جمجمه، لیکن با توجه به شواهد و مدارک کاوش و بقایای اسکلت تدفین، به نظر می رسد متوفی دارای جنسیت مؤنث و سن وی حدود 18 تا 20 سال بوده است. همراه با متوفی، دو ظرف سفالی به عنوان هدایای قبور درون گورخمره قرار داده شده بود(تصویر5-46)
(سرلک، 1388). این دو ظرف به صورت سالم بدست آمده اند(تصویر5-47 و 5-48). یکی از این سفال ها دارای پوشش اخرایی براق و نقوش سفید کمربندی در قسمت فوقانی می باشد که این سفال مشابه نمونه سفال هایی است که از قبرستان پارتی اشکوتو جازموریان توسط خانم دکتر چوبک در دهه 1370(چاپ نشده) بدست آمده است.
در این گورخمره قطعات سفال های شکسته زیادی بدست آمده است. با تکیه بر مدارک موجود بویژه وجود قطعات سفال های شکسته درون گور خمره شماره 1، به نظر می رسد یکی از آئین ها و مراسم رایج در فرهنگ تدفینی نخل ابراهیمی شکستن ظروف سفالی و قرار دادن قطعاتی از آن درون حریم گور بوده است(تصویر5-49، 5-50، 5-51 و 5-52). مدارک عینی در رابطه با وجود یک چنین سنتی در برخی فرهنگ های تدفینی نقاط مختلف ایران بویژه از عصر آهن تا ادوار تاریخی(پارتی) به دست آمده است از جمله کاوش های گورستان خرند و گنداب در سمنان، گورستان صرم در قم و فرهنگ های تدفینی عصر آهن لرستان و مناطق شمالی کشور. با توجه به گونه شناسی انجام شده بر روی قطعات سفال های تدفین شماره 1، حداقل چهار ظرف سفالی در مراسم دفن متوفی شکسته و قطعاتی از ظروف مزبور درون گورخمره قرار داده شده است(سرلک، 1388).
5-2-1-3-2- تدفین شماره 2
تدفین شماره 2 در عمق 0 تا 5 سانتیمتری نسبت به سطح زمین های اطراف مشخص شد(تصویر5-53 و 5-54). گورخمره این تدفین از نمونه گورخمره های استاندارد ویژه تدفین است که در کف آن یک سوراخ مدور جهت عبور خون آبه میت تعبیه شده است(تصویر5-55). تدفین مزبور از آن دسته تدفین هایی بود که طی دهه های پیشین توسط حفاران غیر مجاز مورد تخریب و دستبرد قرار گرفته و سپس به مرور زمان و بر اثر عواملی نظیر وزش باد و ریزش بازان ، حریم درونی گور خمره با خاک پر شده بود.
از آنجا که کاوش های غیر مجاز عموماً شب هنگام انجام شده و تبعاً فاقد هرگونه کاربرد اصول و روش های علمی کاوش است، عموماً به جزء تخریب آثار و از بین رفتن بستر باستان شناختی حاصلی نداشته و در بسیاری موارد برخی اشیای کوچک، خارج از دید، درون محدوده حفاری غیر مجاز بر جای می ماند، لذا با کاوش دقیق تدفین شماره 2، در کف گور خمره، بقایای یک شیء فلزی به دست آمد. شیء مزبور از جنس آهن، کاملاً اکسیده و خرد شده بود(تصویر5-56). با توجه به فرم و شکل، به احتمال زیاد شیء مزبور، یک سرنیزه آهنی با دنباله مجوف بوده است(سرلک، 1388). طول این سرنیزه حدود 21 سانتی متر می باشد.
5-2-1-3-3- تدفین شماره 3
تدفین شماره 3 نیز از آن دسته تدفین هایی بود که طی دهه های پیشین توسط حفاران غیر مجاز به طور کامل مورد دستبرد و تخریب قرار گرفته و هیچ گونه بقایای از اسکلت تدفین و احتمالاً اشیای تدفینی و هدایای قبور در این گور به دست نیامد(تصویر5-57). تدفین شماره 3 نیز با اتکا به شواهد موجود، یا به مرور زمان و یا پس از آنکه توسط سوداگران اموال فرهنگی مورد تخریب و دست برد قرار می گیرد مجدداً با خاک پر می شود. قطعات شکسته نیمه فوقانی گورخمره درون خاک حریم داخلی تدفین مشاهده می شد(سرلک، 1388).
5-2-1-3-4- تدفین شماره 4
بقایای گور خمره تدفین شماره 4، به شکل کاملاً خرد و تخریب شده، و فاقد هرگونه بقایای اسکلت تدفین و دیگر داده های فرهنگی نظیر اشیای تدفینی و هدایای قبور، در 5 تا 10 سانتیمتری نسبت به سطح زمین های اطراف و در زیر یک بوته گیاهی مشخص شد(تصویر5-58). پوشش گیاهی سطح محوطه نخل ابراهیمی را نوعی خار که به گویش محلی ” زاز” نامیده می شود تشکیل می دهد. این نوع گیاه با برگ های سوزنی و خار به شکل بوته های کوچک و بزرگ و پوشش تنک و با فاصله، تمامی سطح گورستان و دژ نخل ابراهیمی را پوشانده است. برخی گورخمره ها در زیر این پوشش گیاهی قرار دارند(سرلک، 1388).
5-2-1-3-5- تدفین شماره 5
تدفین شماره 5 در عمق 5 سانتیمتری نسبت به سطح زمین های اطراف و در زیر یک بوته گیاهی(زاز) مشخص شد
(تصویر5-59). گورخمره این تدفین به شدت آسیب دیده و شکسته شده بود. وجود قطعات شکسته لبه و بدنه گور خمره درون حریم داخلی تدفین که در عمق های مختلف مشخص می شد به وضوح نشان می داد که حفاران غیر مجاز پس از تخریب و تخلیه گور خمره، مجدداً داخل خمره تدفین را با خاک مخلوط با قطعات گور خمره پر کرده بودند(تصویر5-60). شواهد کاوش مبین آن بود که بخش زیادی از این تدفین نیز طی دهه های اخیر توسط حفاران غیر مجاز مورد تخریب و دست برد
قرار گرفته بود. بقایای اندکی از استخوان های اسکلت این تدفین به شکل پراکنده باقی مانده بود(تصویر5-61). گورخمره این تدفین از نوع گورخمره های استاندارد ویژه تدفین در فرهنگ تدفینی نخل ابراهیمی به شمار می رود. این خمره به رنگ نخودی با دهانه باز، بدنه تقریباً کروی و کف تخت(تصویر5-62)، با لبه به شکل نوار پهن که با نقش کنده مواج تزئین شده است(تصویر5-63). در کف این گورخمره یک سوراخ مدور جهت خروج خون آبه جسد متوفی وجود دارد(تصویر5-64).
از درون این گور خمره، یک عدد مهره آویز تزئینی از جنس سنگ صابونی(تصویر5-65) و یک شیء کوچک مدور از جنس استخوان تراشیده شده ( احتمالاً توکن، ابزار شمارشی و محاسباتی)(تصویر5-66)، و یک عدد شیء تزئینی (مهره آویز) (تصویر5-67) از جنس صدف به دست آمد(سرلک، 1388).
5-2-1-3-6- تدفین شماره 6
گور خمره تدفین شماره 6 در عمق 5 سانتیمتری نسبت به سطح زمین های اطراف و در زیر یک بوته گیاه (زاز) مشخص شد(تصویر5-68). شواهد کاوش ، بویژه ابعاد کوچک گور خمره، مبین آن بود که این تدفین متعلق به یک کودک می باشد. همچنین با اتکا به مدارک موجود، چنین به نظر می آمد که خمره این تدفین، از ابتدا جهت انجام تدفین ساخته نشده و در واقع از نظر گونه شناسی، فرم و کاربرد، خمره استاندارد تدفین نبوده بلکه از نوع خمره های ویژه ذخیره غلات و مایعات بوده که با تغییر کاربری، به عنوان گورخمره استفاده شده بود و به همین دلیل جهت تسهیل در قرار دادن جسد متوفی درون گورخمره و عبور پیکره متوفی از دهانه خمره، لبه خمره مزبور را شکسته بودند(تصویر5-69 و 5-70).
با توجه به شکل، ابعاد و ویژگی های جمجه، تدفین شماره 6 به یک کودک با جنسیت مذکر و سن 2 تا 3 سال تعلق داشت(تصویر5-71). همراه با متوفی یک عدد ظرف سفالی ظریف و منقوش و بقایای دو قطعه شیء فلزی از جنس آهن، کاملاً اکسیده شده به دست آمد. میزان شدید اکسیداسیون و تخریب طبیعی اشیای آهنی بر اثر عوامل محیطی، موجب دفرمه شدن اشیای مزبور و عدم تشخیص نوع و کاربری آنها شد. ظرف سفالی که به عنوان اشیای تدفینی و هدایای گور همراه با تدفین شماره 6 درون گورخمره قرار داده شده بود، با خمیره ظریف، پخت کامل، چرخ ساز و شاموت ماسه بادی ساخته شده و با لعاب گلی قهوه ای اخرایی و نخودی رنگ پوشش داده شده است(تصویر5-72)(سرلک، 1388). قسمت لبه این ظرف دارای باند تزئینی سیاه رنگ به صورت دو نوار افقی موازی می باشد که میان این دو نوار توسط سه خط عمودی موازی در کنار هم به چند قسمت تقسیم می شود. داخل این قسمت ها توسط مثلث های توپر، که نوک پیکان این مثلث ها به سمت چپ ظرف می باشد، تزئین شده است. این ظرف سفالی مشابه سفالی است که از قبرستان پارتی اشکوتو جازموریان توسط خانم دکتر چوبک بدست آمده است. با توجه به شباهت سفال های درون گورخمره های گورستان نخل ابراهیمی با سفال های بدست آمده از گورستان پارتی اشکوتو جزموریان می توان نتیجه گرفت که مجموعه آثار نخل ابراهیمی در حوزه فرهنگی

دیدگاهتان را بنویسید