پایان نامه با موضوع آداب و رسوم

از شیوه های گوناگونی جهت دفن اجساد استفاده شده است. چنانچه شیوه تدفین را برخاسته از تفکرات، فرهنگ، آداب و رسوم و عقاید مذهبی تلقی کرد، می توان به این مهم پی برد که شیوه های متنوع به کار گرفته شده در تدفین بیانگر تنوع عقاید و آداب و رسوم جامعه است. با توجه به این که در دوره پارت وحدت مذهبی وجود نداشته و کشور به صورت ملوک الطوایفی اداره می شده است در نتیجه در هر منطقه از شیوه خاصی برای تدفین افراد استفاده شده که این امر دال بر وجود عقاید مذهبی متفاوت است. به لحاظ زمانی انواع تدفین های پارتی متعلق به دوره زمانی قرن سوم قبل از میلاد تا قرن دوم میلادی هستند. اکثر تدفین هایی که در تابوت، خمره و ظروف سفالی ترتیب یافته اند دارای درپوش هستند که جنس این درپوش ها هم سفالی و هم سنگی است. انواع قبور پارتی برای دفن یک نفر به کار
می رفته اند، به جزء در قبور تابوتی همدان و خمره ای گرمی که بیش از یک نفر را دفن کرده اند، البته در تابوت های قبور سردابه ای شوشتر نیز گاهی بقایای استخوانی چند نفر نیز بدست آمده است. برای دفن اجساد خود جهت خاصی را مراعات
نمی کردند و اجساد پارتیان هم به صورت کشیده و هم به صورت جمع شده و هم تاق باز دفن شده اند. به لحاظ سنی می توان گفت که در انواع قبور پارتی افراد بزرگسال و خردسال دفن شده اند. به لحاظ جنسی نیز از هر دو گروه جنسی مذکر و مؤنث در انواع قبور دیده می شود. قبور پارتی به لحاظ وجود اشیاء بسیار فقیر هستند. اشیایی که به همراه جسد به خاک سپرده می شد بیشتر متعلق به زندگی روزمره یا حرفه متوفی بوده است. اشیاء هدیه شده به جسد اکثراً در خارج از تابوت قرار داده می شد. شواهد بدست آمده نشان می دهد که بیشر تدفین های پارتی منحصر به دوره پارت نیست، بلکه از دوره های قبل وجود داشته است. از این میان می توان های خمره ای اشاره کرد که به بسیار پیش تر از نمونه های بین النهرین در داخل فلات مرکزی ایران، غرب و شمال غرب ایران سابقه دارد و همین امر بیانگر تداوم سنت های پیشین تدفین تا دوره پارت می باشد.
4-2-11- اشیاء تدفین
4-2-11-1- سکه
سکه یکی از هدایای معمول در قبور پارتی است. رسم نهادن سکه در تدفین های پارتی احتمالاً یک رسم یونانی است که توسط سلوکیان رواج یافته است، چرا که در اعتقادات یونانیان در رسم نهادن سکه در دهان متوفی جهت پرداخت دستمزد خدای مرگ یعنی کارون برای عبور متوفی از دریای مرگ و سلامت سفر آن می باشد(wooly,1967:98) این سکه ها از قبور خمره ای تابوتی، با معماری سنگ لاشه ای، گودالی، چاهی، سردابه ای و سنگ چین بدست آمده و از لحاظ مکانی از گرمی، کنگاور، سنگ شیر همدان، گلالک شوشتر، صالح داوود، آکروپل و شهر شاهی شوش و دَمبِ کوه چابهار شناسایی شده است. سکه از جنس نقره، برنز و مس و مربوط به پادشاهان مختلف است(جدول4-3).
وجود سکه کمک بسیار زیادی در تاریخگذاری قبور پارتی کرده است. چنانکه در قبور چاهی آکروپل و شهر شاهی شوش وجود سکه های پارتی الیمایی بوده که هرگونه شک و تردیدی را نسبت به غیر پارتی بودن این آرامگاه ها از بین برد. همچنین وجود سکه های پارتی در تعدادی از گورهای سنگ چین دَمبِ کوه چابهار نشان می دهد که شماری از گورهای این گورستان مربوط به پارت بوده است. محل این سکه ها در بعضی از مکان ها مثل کنگاور و گرمی در زیر جسد بوده است.
4-2-11-2- اشیاء فلزی
از جمله اشیاء فلزی که به عنوان هدایا در پارتی به کار گرفته شده اسلحه ها هستند، این اسلحه ها شامل شمشیر، خنجر، سرنیزه، نوک پیکان و یک میله آهنی است که این میله از چشمه سار تخت جمشید بدست آمده و کاربرد آن مشخص نیست. جنس این سلاح ها آهن و برنز می باشند. تعداد این اشیاء به جزء در گرمی، بسیار محدود است(تصویر4-38). از مکان های دیگر پارت که این سلاح ها به عنوان هدایای قبور بدست آمده می توان به آکروپل و شهر شاهی شوش و چِرام کهگیلویه و صالح داوود اشاره کرد.
از نمونه های دیگر اشیاء فلزی تدفینی می توان به دو عدد سوزن تدفینی از جنس مفرغ به طول 22 سانتی متر اشاره کرد که در قبور خمره ای مریوان بدست آمده است. به نظر می رسد که این سوزن های تدفینی در قبور مریوان به عنوان سوزن های دوخت، نقش دکمه های کفن(لباس) را بر عهده داشته اند که پس از قرار دادن جسد در داخل پارچه ای، از این سوزن ها جهت بستن پارچه استفاده شده است. از قبور گرگان یک سنجاق فلزی بدست آمده است. در آرامگاه سردابه ای چِرام کهگیلویه ظروف مفرغی و همچنین لگام آهنی اسب بدست آمده است. اشیاء فلزی تدفینی صالح داوود شامل انگشتر، حلقه و دستبند های فلزی آئینه های مفرغی، مهر های مفرغی گردنبند، زنگوله مفرغی، نعل اسب و میله های مفرغی است.
4-2-11-3- اشیاء سفالی
اشیاء سفالی از جمله معمول ترین هدایایی است که در انواع مختلف قبور پارتی دیده می شوند. ساده ترین نوع این اشیاء ظروف سفالی هستند که استفاده روزمره دارند و به شکل کوزه، کاسه، ظروف پخت و پز و… می باشند که این نوع ظروف از گرمی، کنگاور، شغاب، دَمبِ کوه چابهار، صالح داوود و چِرام به دست آمده است. از نمونه دیگر اشیاء سفالی می توان به ظروفی به شکل قمقمه اشاره کرد که از مشخصات سفال های دوره پارتی است. این ظروف قمقمه ای شکل از آکروپل و
شهر شاهی شوش، مریوان، چِرام و کنگاور بدست آمده است. پیه سوز سفالی از جمله دیگر اشیاء سفالی در قبور پارتی است که در دستوا در شوشتر، کنگاور، صالح داوود و گور معبد جزیره خارک شناسایی شده است. در بین ظروف سفالی قبور گرمی یک نوع استثنایی و بسیار جالب دیده می شود که به شکل حیواناتی از قبیل اسب، شتر، گاو، آهو، قوچ، گوزن و… ساخته شده اند. این ها بیشتر ظروف تشریفاتی و جای ریتون یا ظرف شراب از آن استفاده می کردند. نمونه هایی از این نوع ظروف در نساء شناسایی شده است(هرمان، 1373: 43). وجود ریتون نشانه تداوم هنر ریتون سازی هخامنشی تا دوره پارتی است. در مریوان
قطعه ای از یک شیء سفالی بدست آمده است که این قطعه شیء سفالی به صورت یک مربع توخالی با ارتفاع حدو 8 سانتی متر بود. این شیء سفالی به عنوان یک هاون سفالی معرفی شده است. از اشیاء سفالی قابل توجه باید به یک اسباب بازی به شکل اسب از گل پخته اشاره کرد که از قبور تابوتی چشمه سار تخت جمشید بدست آمده است. در آرامگاه سردابه ای صالح داوود شمار اندکی مجسمه کوچک از گل پخته، به صورت قالبی و یا دست ساز، بدست آمده است. گاهی این اشیاء سفالی در شناسایی جنسیت افراد نیز مؤثر بوده اند. در قبور با معماری سنگ لاشه ای گرمی وجود دوک نخ ریسی(تصویر4-39) و وسایل پخت و پز در قبور زنان بدست آمده و بیانگر این است که انجام این گونه کارها از جمله وظایف زنان بوده است. در آرامگاه سردابه ای ولیران چهار تکوک سفالی بدست آمده که سه تابه شکل بز و قوچ کوهی و یکی از آن ها به شکل کفش بوده و تا به حال در هیچ یک از محوطه های پارتی شناسایی نشده است.
4 -2-11-4- سایر هدایای قبور
اشیاء شیشه ای از جمله دیگر هدایای قبور پارتی است که به شکل ظروف و مهره های تزئینی دیده می شود. اشیاء شیشه ای منحصراً از قبور گرمی، قبور با معماری سنگ لاشه ای کنگاور، قبور چاهی آکروپل و شهر شاهی، صالح داوود و قبور سردابه ای شوشتر و ولیران بدست آمده است. این اشیاء بیشتر به شکل عطردان هایی هستند که نمونه های آن دارای بدنه مکعب مستطیل و گردن نسبتاً بلندی هستند.
از دیگر اشیاء تدفین در این دوره می توان به اشیاء چوبی اشاره کرد. وسایل چوبی به دلیل اینکه زود از بین رفته و پوسیده
می شود از دوره های باستانی کمتر بدست آمده است. اشیاء چوبی به عنوان هدایای تدفین در دوره پارت فقط از گرمی
بدست آمده که می توان به جام شراب پایه دار، کاسه دسته دار و جعبه چوبی اشاره کرد. این اشیاء نشان می دهد که هنر تراش چوب که امروزه در گیلان رایج است، هنری دیرینه بوده و سابقه آن به دوران پارتی و حتی قدیمی تر از آن می رسد
(کامبخش فرد، 1346: 26).
4-2-12- شیوه قرار دادن اجساد در قبور پارتی
شیوه قرار دادن اجساد در قبور پارتی به حالت تاق باز و به حالت جمع شده و یا نیمه جمع شده و خوابیده به پهلوی راست یا چپ می باشند. در تدفین های خمره ای اجساد به دو شیوه تاق باز و خوابیده به پهلو دفن شده اند. نحوه قرار گرفتن متوفی در قبور گودالی همه به حالت درازکش و تاق باز بوده است ولی در سنگ شیر همدان در کنار حالت تاق باز از حالت کاملاً
جمع شده نیز برای دفن اجساد در قبور استفاده شده است. در قبور چاهی آکروپل و شهر شاهی شوش اجساد به صورت کاملاً
جمع شده دفن شده اند. در قبور با معماری سنگ لاشه تمام اجساد به پهلو دفن شده اند و در این قبور از شیوه تاق باز و
دراز کش برای دفن اجساد استفاده نشده است. در قبور تابوتی اجساد بیشتر به حالت درازکش و تاق باز دفن شده اند هر چند دستوا جسد را به حالت جمع شده قرار داده اند. در گورمعبد جزیره خارک اجساد را به حالت دازکش و تاق باز در تابوت های چوبی قرار می داده اند. به دلیل خرد شدن استخوان ها در قبور سنگ چین دوره پارتی نحوه قرار گیری اجساد در این قبور
قابل شناسایی نمی باشند. در استخواندان های سفالی و سنگی گورستان شغاب استخوان اجساد به صورت پراکنده و بدون هیچ شکل خاصی درون این استخواندان ها قرار داده شده است. به طور کلی حالت اجساد در اکثر قبور پارتی به صورت درازکش و تاق باز است.
4-2-13- جهت قرارگیری قبور پارتی
جهت تدفین های دوره پارتی بسیار متنوع بوده و شامل چهار جهت اصلی و فرعی می باشد، هر چند در بین جهت های مختلف انواع قبور رابطه مشخصی وجود ندارد اما در بین قبور یک محل نظم خاصی دیده می شود که برای نمونه می توان به قبرستان چشمه سار تخت جمشید اشاره کرد. این قبرستان یکی از منظم ترین قبرستان ها از نظر جهت قرار گیری تابوت هاست. این تابوت ها جهت شمال غربی- جنوب شرقی قرار گرفته است، به جزء چند استثناء که در جهت شمال شرقی- جنوب شرقی قرار گرفته است. یکنواختی قرار گیری جهت قبور در این قبرستان دارای اهمیت بسیار است و نشان دهنده رعایت عقاید و امور مذهبی و پایبندی به آن در امر تدفین است(Schmidt,1957: 117-125). به طور کلی در دوه پارت جهت تابوت ها متنوع بوده و در جهت های شمال غربی- جنوب شرقی ، شمال شرقی- جنوب غربی، شمالی- جنوبی و شرقی- غربی قرار گرفته اند و سر آن ها به طرف شمال، جنوب شرق، شمال غرب و غرب دیده می شود. جهت خمره های دوره پارتی
شمالی- جنوبی و شرقی- غربی است که سرها به طرف شمال، شرق و غرب قرار گرفته اند. جهت قبور گودالی متنوع بوده است. قبور گودالی چشمه سار در جهات شمال غربی- جنوب شرقی و شمال شرقی- جنوب غربی هستند که این وضعیت نشان
می دهد که جهت قبور گودالی این گورستان برخلاف قبور تابوتی دارای هیچ نظم خاصی نمی باشد. از جهت های دیگر قبور گودالی می توان به غربی- شرقی اشاره کرد. جهت قبور چاله ای شمال غربی- جنوب شرقی و شمال شرقی- جنوب غربی است در حالیکه سر آن ها به طرف شمال شرق، شمال غرب و جنوب غرب قرار گرفته است. در گورمعبد جزیره خارک تابوت های چوبی را به صورت کشویی قرار می دادند. جهت این تابوت ها با توجه به جهت گورمعبدها، شمالی- جنوبی و شرقی- غربی
می باشد. جهت قبور لاشه سنگی کنگاور شمالی- جنوبی و سر آن ها به طرف شمال است.
4-3- شکل ها:
شکل (4-1): پلان کلی قبرستان چشمه سار تخت جمشید و وضعیت قرار گیری تدفین های تابوتی و گودالی(Schmidt,1957)
شکل (4-2): تدفین طاق باز با جهت شمال شرقی(آذرنوش، 1354)
شکل (4-3): شیوه قرار گیری اجساد در قبور گودالی در

دیدگاهتان را بنویسید