پایان نامه ارشد رایگان با موضوع استان فارس، حمل و نقل، عملکرد گندم

شاخصهای اقتصادی (کل تولیدات مزرعه، میزان افزایش پس انداز یا درآمد خانواده، میزان سطح زیر کشت، الگوی مصرف خانوارها، میزان کاهش وابستگی کشاورز به کمکهای دولتی، تلفیق اشتغال درون و برون مزرعهای و جز اینها)؛ 2- شاخصهای اجتماعی (سطح آموزش کشاورز، میزان مهارتهای مدیریتی کشاورز، میزان مشارکت در تصمیمگیریهای محلی، میزان مهاجرپذیری و مهاجر فرستی، کاهش مرگ و میر، و مواردی از این دست)؛ 3- شاخصهای زیست محیطی و اکولوژیکی (میزان پوشش گیاهی، بقایای مواد شیمیایی در محصولات کشاورزی، میزان تعادل مواد معدنی خاک، سطح بیابان زایی و بیابان زدایی و غیره).
صدیقی و روستا (1381)، در بررسی پایداری نظام زراعی در واحدهای کشاورزی نمونه از شاخصهای کود حیوانی، کود سبز، کاه و کلش و بقایای گیاهی، شخم حفاظتی و بقولات در تناوب استفاده کردند.
عربیون و همکاران (1388) در تحقیقی تحت عنوان سنجش سطح پایداری نظام کشت گندم در استان فارس و تعیین عوامل موثر بر آن از شاخصهایی که در جدول (2-3) آمده است استفاده کردند.
جدول(2-3 ): شاخصهای پایداری نظام کشت گندم
شاخصهای بعد اکولوژیکی
نسبت زمینهای دارای تناوب زراعی به کل اراضی
نسبت زمینهای دارای آیش به کل اراضی
نسبت زمینهای دارای کشت مخلوط به کل اراضی
نسبت زمینهای دارای کشت مداوم به کل اراضی
ادامه جدول(2-3 ): شاخصهای پایداری نظام کشت گندم
شاخصهای بعد اکولوژیکی
نسبت زمینهای تسطیح شده زراعی به کل اراضی
نسبت زمینهای شیبدار به کل اراضی (منفی)
مقدار بذر اصلاح شده مصرفی نسبت به هر تن بذر مصرفی
مقدار بذر ضدعفونی شده مصرفی نسبت به هر تن بذر مصرفی
نسبت شخم با گاوآهن قلمی به سطح زیر کشت
نسبت زمینهای کود حیوانی داده شده به کل اراضی زیر کشت
نسبت زمینهای کود سبز داده شده به کل اراضی زیر کشت
میزان اراضی استفاده شده از ریز مغذیها به کل اراضی
مقدار کود ازته مصرف شده در هر هکتار (منفی)
مقدار کود فسفاته مصرف شده در هر هکتار (منفی)
مقدار کود پتاسه مصرف شده در هر هکتار (منفی)
مقدار آفتکش مصرف شده در هر هکتار (منفی)
مقدار علفکش مصرف شده در هر هکتار (منفی)
نسبت اراضی دارای لوله کشی آبیاری تحت فشار به کل اراضی
نسبت اراضی زهکشی شده به کل اراضی
تعداد قطعات دارای آزمون خاک به کل قطعات کشت شده
شاخصهای بعد اقتصادی
متوسط عملکرد محصول تولیدی به ازای هر کارگر
درصد اراضی بیمه شده به کل اراضی
میزان وامهای دریافتی به کل درآمد کشاورزی
میزان درآمد کشاورزی به ازای هر کارگر
درصد نیروی کار شاغل خانوار در بخش کشاورزی
هزینه انرژی و برق مصرفی (منفی)
بهرهوری بذر (ارزش کل تولید نسبت به هزینه بذر مصرفی)
ادامه جدول(2-3 ): شاخصهای پایداری نظام کشت گندم
شاخصهای بعد اقتصادی
بهرهوری کود (ارزش کل تولید نسبت به هزینه کود مصرفی)
بهرهوری سم (ارزش کل تولید نسبت به هزینه سم مصرفی)
بهرهوری آب (ارزش کل تولید نسبت به هزینه آب مصرفی)
بهرهوری نیروی انسانی (ارزش کل تولید نسبت به هزینه کل کارگر)
بهرهوری ماشینآلات (ارزش کل تولید به ازای هزینه ماشین آلات)
شاخصهای بعد اجتماعی
میزان رضایت از آینده شغلی
میزان رضایت شغلی
میزان مشارکت در کلاسهای ترویجی
میزان استفاده از کانالهای ارتباطی
میزان منزلت اجتماعی
مشارکت اجتماعی در فعالیتهای روستا
رضایت از مسئولین و دست اندرکاران
سطح دانش فنی کشاورز
(منبع: عربیون و همکاران، 1388)
حسینی و همکاران (1386)، در تحقیق خود تحت عنوان بررسی میزان پایداری اکولوژیکی نظام زراعی خرده مالکی در بخش صالحآباد- همدان از شاخصهای: متوسط عملکرد گندم در واحد سطح، رعایت تناوب زراعی، قرار دادن گیاهان خانواده غلات در تناوب، استفاده از کودهای آلی و حیوانی، استفاده از کودهای سبز، استفاده از بقایای گیاهی و کاه و کلش گندم، روند تغییرات در منابع آب در طول زمان، روند تغییرات در منابع خاکی (حاصلخیزی خاک) در طول زمان، استفاده از شخم حفاظتی، میزان مصرف سموم شیمیایی در هر هکتار مزرعه گندم در طول دوره کاشت و داشت، میزان مصرف کود شیمیایی ازته به ازاء هر تن محصول گندم و میزان مصرف کود فسفاته به ازاء هر تن محصول گندم استفاده شده که هشت شاخص اول مربوط به شاخصهای مثبت پایداری و سه شاخص آخر مربوط به شاخصهای منفی است استفاده کردند.
شاهی و همکاران (1388)، در ارزیابی وضعیت سطوح حفظ پایداری نظام زراعی گندمکاران تحت پوشش تعاونیهای تولید استان فارس از شاخصهایی که در جدول شماره (2-4) آمده است استفاده کردند.
جدول(2-4): شاخصهای پایداری کشاورزی
قبل از برداشت
نسبت اراضی تسطیح شده به کل اراضی
نسبت اراضی زهکشیشده به کل اراضی
نسبت انهار لولهکشی شده به کل انهار
نسبت انهار بتونی شده به کل انهار
نسبت انهار خالی به کل انهار (شاخص منفی)
کاشت
نسبت اراضی ریز مغذی به کل عملکرد
نسبت اراضی کود حیوانی داده شده به کل اراضی
نسبت اراضی تحت کاربرد کولتیواتور به کل اراضی
نسبت اراضی مورد مبارزه بیولوژیکی به کل اراضی
نسبت اراضی مورد مبارزه تلفیقی به کل اراضی
نسبت کود اوره مصرفی به کل عملکرد (منفی)
نسبت کود فسفاته مصرفی به کل عملکرد (منفی)
نسبت علفکش مصرفی به عملکرد (منفی)
نسبت قارچ کش مصرفی به عملکرد (منفی)
برداشت
نسبت ضایعات محصول گندم به کل عملکرد (منفی)
نسبت اراضی که بقایا را میسوزانند به کل اراضی (منفی)
نسبت اراضی که بقایا به خاک برگردانده میشود به کل اراضی
پس از برداشت
نسبت اراضی بیمه شده به کل اراضی
نسبت بذر بوجاری به کل عملکرد
نسبت بازاریابی جمعی به کل عملکرد
نسبت هزینه حمل و نقل به کل عملکرد
(منبع: شاهی و همکاران، 1388)
2-3-6- سنجش پایداری :
با وجود این که امروزه مباحث پایداری کشاورزی مورد توجه جدی قرار گرفته، اما اقدامات صورت گرفته برای عملیاتی نمودن این مفهوم بسیار ناچیز بوده است. با ارزیابی میزان پایداری نظامهای کشاورزی و مشخص شدن تهدیدهای پیش روی توسعه پایدار کشاورزی، میتوان نسبت به تدوین برنامههای واقع بینانه برای بهبود پایداری در بخش کشاورزی اقدام نمود. با وجود اینکه کشورهای مختلف شاخصهای مبنایی را برای پایداری کشاورزی در سطح ملی و منطقهای تدوین نموده اند، اما در کشور ما تا کنون نسبت به تدوین شاخصهای مبنا برای پایداری کشاورزی اقدامی صورت نگرفته است. این امر به دلیل آگاهی پایین از وضعیت پایداری کشاورزی و کم بودن پژوهشهای صورت گرفته در مورد کشاورزی پایدار میباشد. به گونهای که میتوان گفت در ایران اطلاعات بسیار اندکی در مورد وضعیت پایداری نظامهای کشاورزی وجود دارد. این در حالی است که بعضی از مناطق مستعد کشاورزی است و ایران به دلیل تحولات صورت گرفته در ساختار کشاورزی، در معرض ناپایداری قرار گرفته و وضعیت پایداری نظامهای کشاورزی یکی از سؤالهای مورد نیاز برای تدوین برنامههای مرتبط با توسعه پایدار کشاورزی میباشد.
تعاریف متعددی از مفهوم پایداری، روشهای دستیابی و هدفهای آن از سوی متخصصان مختلف ارائه گردیده است، که موجب شده به تبع آن، شاخصها، معیارها و روشهای متفاوتی برای سنجش میزان پایداری پیشنهاد شود. با توجه به ذات چند بعدی شاخصهای توسعه پایدار و پیچیدگی آنها، استفاده از روشها و مدلهای نظاممند یکپارچه با رهیافت ترکیبی برای برقرار کردن ارتباط میان معیارهای مختلف و استفاده همزمان از شاخصهای کمی و کیفی به منظور سنجش میزان پایداری در ابعاد مختلف اجتناب ناپذیر مینماید. چرا که استفاده از روشها و مدلهای یکپارچه در امر ارزیابی و سنجش میزان پایداری، سبب ارتقای سطح اعتبار یافتههای علمی پژوهشگران و افزایش قابلیت اطمینان فضای تصمیمگیری مدیران و سیاستگذاران میگردد (خسرو بیگی و همکاران، 1390).
از آنجا که شاخصها قادر به تعیین مباحث پایداری هستند در بیشتر تحقیقات و مطالعات در این زمینه کاربرد این شاخصها چشمگیر است به همین دلیل در سالهای اخیر سعی شده است چارچوبهای دقیق و مشخص از شاخصها تهیه شود تا بتوانند پایداری را به درستی ارزیابی کرده و به سنجش میزان پیشرفت به سمت توسعهی پایدار بپردازند (احمدینژاد، 1390).
پیچیدگی موضوعهای اجتماعی _ اقتصادی و چند بعدی بودن مفهوم توسعه پایدار و لزوم کمی کردن و قابل اندازهگیری کردن آنها باعث گردید تا روشها و تکنیکهایی برای قابل سنجش نمودن پدیدههای کیفی ابداع شوند (کلانتری، 1389). هم اکنون برای سنجش و ارزیابی میزان پایداری در ابعاد مختلف، روشها و مدلهای گوناگونی وجود دارد این روشها مبتنی بر رویکردهای کمی و کیفی و یا ترکیبی هستند. اگر چه در سالهای اخیر توجه به توسعه پایدار بیش از گذشته در پژوهشهای مکتوب پیرامون مسئله توسعه کشور نمود یافته، اما هنوز چارچوب مشخص وتعریف شدهای در خصوص روشها و مدلهای سنجش پایداری شکل نگرفته وسنجش و ارزیابی وضعیت پایداری را در این خصوص با چالشها و مشکلات اساسی مواجه ساخته است. به نظر میرسد نبود رویکرد نظاممند یکپارچه در خصوص گزینش روشهای سنجش پایداری از دلایل اصلی مشکل باشد (خسروبیگی وهمکاران، 1390).
نجفی و زاهدی (1384)، در تحقیقی تحت عنوان مسئله پایداری در کشاورزی ایران بیان میکند که برای اندازهگیری پایداری تکنیکهای مختلفی وجود دارد که بسته به حیطه تحقیق بسیار متفاوت است. به عنوان مثال، در مورد پایداری در چارچوب یک خانوار از مدلی به نام اکوکال6 استفاده میشود که نماگرهای آن مربوط به استفاده از 7 عامل (حمل و نقل، انرژی، آب، خرید، مایحتاج، خانه و باغ، ضایعات و اقدام اجتماعی) است. در مورد یک پروژه نیز بسته به پایداری مورد نظر از روش خاصی استفاده میشود. مثلاً در مورد پایداری طبیعی یا زیست محیطی ارزیابی تاثیرات زیست محیطی انجام میگیرد، یا در مورد پایداری اقتصادی ارزیابی هزینه- فایده مورد توجه قرار است. اما در مورد کشور یا یک نظام ملی وضعیت متفاوت است و به طور کلی به این منظور از دو روش میتوان استفاده کرد:
– انجام دادن بررسیهای پیمایشی و استفاده از نظر متخصصان برای تفسیر اطلاعات بدست آمده که در ایدهآلترین شکل استفاده از روش دلفی صورت میگیرد.
– تحلیل وضعیت، مطالعات انجام شده در گذشته و بررسی روندها
روش اول وابستگی زیادی به دیدگاهها و سازههای ذهنی متخصصان مشارکت کننده در پیمایش دارد و روش دوم با توجه به اینکه در دیگر کشورها بسیار از آن استفاده شده است در پژوهش زاهدی و نجفی به انجام رسید.
برای سنجش پایداری در دهه 1970 آنتونی فریند7 مدل فشار- وضعیت- پاسخ8 را ارائه کرد که به لحاظ برتری سنجش فشار نسبت به سایر تکنیکهای سنجش عمومی، مثل بررسی تولید ناخالص داخلی9 یا مدل شاخص رفاه اقتصادی پایدار10 (این تکنیکها بیشتر متکی بر نماگرهای اقتصادی هستند) و نیز به لحاظ اینکه میتوانست با دقت بیشتری مسائل اجتماعی، اقتصادی و نهادی را بررسی نماید مورد توجه قرار گرفت. کمیسیون توسعه پایدار ملل متحد11 چارچوب نیروی رانش – وضعیت- پاسخ12 را انتخاب کرد که در واقع نیروی رانش در آن جایگزین فشار شد تا علت فشار را که بیشتر از مردم و مسائل اجتماعی ناشی میشد مورد توجه قرا دهد. به دنبال آن، این نکته مطرح گردید که همه این موارد میتوانند تاثیراتی مثبت یا منفی داشته باشند و در واقع تداوم وضعیت فعلی (روند فعلی) با وجود پاسخها است. به همین دلیل مدل نیروی رانش- فشار- وضعیت- تاثیرات- پاسخ13 از بسط دو مدل قبلی یعنی فشار- اثر- واکنش14 و رانش- وضعیت- واکنش به وجود آمد. این مدل ابتدا توسط سازمان آمار اروپا و به بهترین وجه در گزارش کشورهای افریقای جنوبی به کار گرفته شد.
ابزارها و روشهایی برای اندازهگیری پیشرفت به سمت توسعه پایدار طراحی شدهاند، لیکن با وجود

دیدگاهتان را بنویسید