پایان نامه نقش فضای سبز در شهرهای دوستدار کودک-خانه کودک با رویکرد بازی و خلاقیت – رشته مهندسی معماری

شکل های مربوط به این متن فقط در فایل اصلی موجود هستند (در سایت نمایش داده نمی شود)

 

4-2-2-4 نقش فضای سبز در شهرهای دوستدار کودک

کودکان ذاتاً موجوداتی زیست دوست و طبیعت خواه متولد میشوند؛ این را به خوبی از حس کنجکاوی آنها در مواجهه با طبیعت و درگیری بیباکانه شان می توان مشاهده کرد)فرحپور، 1388(. تحقیقات مختلفی در خصوص تأثیرات مؤثر فضاهای سبز بر شاخصه های مختلف رفتاری کودکان وجود دارد. محیط ها و فضاهای باز (مانند فضاهای سبز) در ادراکات و رفتارهای کودکان و تأمین رشد و خلاقیت آنها نقش به سزایی دارد )مظفر و دیگران، 1386.( از سویی دیگر چنان که پیشتر نیز به آن اشاره شد تحقیقات متعددی دلالت بر این مطلب دارد که فضاهای سبز مدارس از موضوعات بسیار مهم در شهر دوستدار کودک هستند(UNICEF, 2005) . از اینرو توجه به فضای سبز و ایده های طراحی آن از نگاه کودکان از اهداف مورد نظر در پروژه های  دوستدار کودک است.

بسیاری از تحقیقات صورت گرفته در حوزه شهرهای دوستدار کودک به اهمیت و نقش بسیار مهم فضاهای سبز در این پروژه ها به عنوان یکی از شاخصه های بسیار مهم توجه دارد.

 

جدول 4-3 : برخی از شاخصه های مورد توجه در طراحی شهرهای دوستدار کودک (Corsi, 2002).

محیطی فرهنگی سازمانی
• کم کردن آلودگی محیط زیست و هوا

• کم کردن آلودگی صوتی و الکترو مغناطیسی

• هدایت اکولوژیک زبالههای خشک شهری

• کارکرد و دسترسی فضایی

• ارتقای فضاهای سبز

• تغییر نوع ارتباط میان موجودات زنده و محیط زیست

• تشویق به تغییر

• تشویق پاسداشت اتفاقات فرهنگی، برگزاری جشنها و …

• تقویت کردن سایتهای تاریخی،

فرهنگی و میراث فرهنگی شهرها

• تعهد داشتن به حقوق کودکان

• مشارکت

• آموزش و پرورش

• خدمت پروژههای دوستدار کودک در آموزش و بهداشت

• سازماندهی مدیریتها

 

در یک نمونه دیگر، در سال 1998 وزارت محیط ایتالیا دستورالعمل هدایتگری را در زمینه شهرهای پایدار برای کودکان تدوین کرد که در آن به اهمیت فضای سبز و نقس مهم آن در شهرهای دوستدار کودک اشاره شد. برخی از این دستورالعمل ها عبارت بود از(UNICEF, 2005)  :

نوسازی و بازسازی، تجمیع عملکردها، راهکاری برای مشارکت به ویژه با بچه ها در راستای تغییر وضعیت زندگی، رویکردی منعطف برای امکانات و خدمات با تأکید بر تطبیق پذیری برای نیازهای شهروندان، همکاری سیستماتیک میان سازمانهای مختلف، فعالیت علیه فقر و نابرابری، فعالیتهای آموزشی – اجتماعی در دوران کودکی، بالابردن تعامل میان کودک و محیط، برنامه هایی برای رفع موانع ترافیکی وکاستن آلودگی، بالابردن میزان فضای سبز و استفاده از فضاهای سبز شهری بررسی و تحلیل نظریه های مربوط به طرحهای دوستدار کودک نشان میدهد که توجه به فضای سبز و بالابردن میزان آن به عنوان یکی از فاکتورهای اصلی در طراحی با این رویکرد است؛ به طوریکه فضاهای سبز یکی از بسترهای مناسبی است که در آنها میتوان میزان تعامل و مشارکت بچه ها را در ارتباط با تصمیم سازیهای محیطی بالا برد. بنابراین از یک سو موضوع فضاهای سبز به عنوان یکی از فضاهای مورد علاقه بچه ها میتواند انگیزه آنها را برای مشارکت در امر طراحی بالا ببرد و از سوی دیگر وجود فضاهای سبز در شهرها موجب به وجود آمدن بسترهای مشارکتی میان بچه ها و دیگر گروههای سنی در جامعه می شود.

 

4-2-2-5 پهنه دوستدار کودک در اراضی عباس آباد

با توجه به برنامه‌ها و سیاست‌های کلان مدیریت شهری پایتخت برای تبدیل تهران به شهر دوستدار کودک، اراضی عباس‌آباد به عنوان قطب فرهنگی، اجتماعی و گردشگری شهر تهران ایجاد یک فضای اختصاصی کودک با کاربری های گوناگون را در دستور کار خود دارد که بخش های مختلف آن به مرور آماده بهره برداری خواهد شد.

لانه کبوتر و یک فضای بازی کودک با وسعت 1800 متر مربع با طراحی ویژه که بر اساس بازی های کودکانه و منطبق با نیازهای این گروه سنی ساخته شده اکنون در جنوب بوستان نوروز به بهره‌برداری رسیده و در مراحل بعدی نیز قرار است رستوران کودک ،مهد کودک  ،فضای تفریحی کودکان به آنها اضافه شود.

همچنین یکی از کاربری‌های دریاچه بوستان نوروز بازی‌های آبی برای کودکان است که با توجه به نزدیکی آن به فضای بازی کودکان می تواند در آینده‌ای نزدیک به فضایی مفرح و جذاب برای خانواده‌ها و کودکان تبدیل شود.

در مجموعه 65 هکتاری پهنه غربی اراضی که بیشتر کاربری تفریحی و گردشگری برای آن در نظر گرفته شده است بوستان نوروز، شهر گل، اسکیت پارک، پلانتاریوم و … واقع شده است که پهنه دوستدار کودک با احتساب دریاچه بوستان نوروز بیش از 14 هکتار وسعت خواهد داشت .

 

 

4-2-2-6 موقیت سایت در اراضی عباس آباد

 

 

تصویر 4-12: پهنه ی دوستدار کودک در ضلع غربی اراضی عباس آباد  

4-2-2-7 مسیرهای دسترسی به سایت

 

بزرگراه های اصلی

 

شریانی درجه یک

 

شریانی درجه دو

 

جمع و پخش کننده

 

سایت

 

 

 

 

دسترسی های اطراف سایت

ضلع شمالی : اتوبان شهید همت

ضلع غربی   : خیابان دیدار،خیابان آفریقا

ضلع جنوبی : اتوبان رسالت

 

 

 

 

                                                            تصویر4-13: مسیرهای دسترسی به سایت

4-2-2-8 تراکم مسکونی در اطراف سایت

تصویر4-14: تراکم بافت مسکونی در ضلع غربی سایت

4-2-3 دلایل انتخاب سایت

  1. قرار گرفتن در اراضی عباس آباد به عنوان قطب فرهنگی ،علمی ،گردشگری و تفریحی تهران است.
  2. وجود فضای طبیعی و سبز که در مکانیابی خانه کودک از اهمیت بسیاری برخوردار است .
  3. وجود تم پارک های فرهنگی ،آموزشی ، گردشگری متعدد در منطقه.
  4. قرار گیری خانه کودک در پهنه دوستدار کودک .
  5. قرارگیری در مجاورت بافت مسکونی .
  6. گستردگی فضای باز اطراف سایت و دید مناسب به تمام جهات .
  7. آب و هوای مطبوع و دل انگیز .
  8. دور بودن از آلودگی صوتی.
  9. دید و منظر بسیار زیبا.
  10. دسترسی مناسب سواره و پیاده.
  11. دسترسی مناسب وسایل نقلیه عمومی.
  12. استفاده از شیب مناسب سایت برای طراحی بهتر.
  13. ابعاد مناسب سایت.

4-3 ضوابط و استانداردها

4-3-1 طراحی ساختمان آموزشی

محل های نگه داری کودکان، امکانات اجتماعی و آموزشی را برای کودکان پیش دبستانی و بچه های مدرسه رو تا سن 15 سال فراهم می کنند. به هنگام طراحی ،نیازهای کودکان باید در نظرگرفته شوند. تقسیم بندی نیز باید مطابق با گرو های سنی صورت بگیرد. مهدهای مخصوص بچه های 8ماهه تا 3 ساله گروه های 6 تا 8 نفره، کودکستانی از 3 ساله تا سن مدرسه ،گروه های 25 تا30 نفره، بچه های مدرسه رو 6 تا 15 ساله، گروه های 25تا30 نفره. در صورت امکان باید احتمال اختلال گروهای سنی را هم در نظر گرفت. محل های نگه داری بچه ها در نزدیکی منازل و مناطق کم ترافیک باشند.

مهدکودک: مهدهای با فضای 2تا 3 متر مربع برای هر کودک (نوزادان ، بچه هایی که چهاردست و پا حرکت می کنند و کودکان نوپا) به علاوه فضاهایی برای میز، قفسه ها و جای اسباب بازی ،میز و صندلی های کودکان .

کودکستان: 1.5تا 3 متر مربع فضا برای هر کودک .15تا30 کودک در هر اتاق به علاوه فضاهایی برای قفسه ها ، جای اسباب بازی ، میز و صندلی های مخصوص کودکان ،تخته سیاه ها و غیره .

مرکز مراقبت از بچه ها بعد ازمدرسه: 1.5تا 4 متر مربع فضا برای هر کودک.20 کودک در هر اتاق به علاوه فضاهایی برای قفسه ها، جای اسباب بازی، میز و صندلی مخصوص بچه ها، تخته سیاه ها، امکانات ذخیره سازی، اتاق تکالیف با قفسه هایی برای مواد آموزشی، رف ها، نیمکت ها و صندلی ها. اتاق هنر و مصنوعات دستی با قفسه مخصوص ابزار و مواد، سکوهای مخصوص کار و غیره.

به همراه بیش از دو اتاق گروهی ،یک اتاق چند منظوره مورد نیاز است ، که ترجیح داده می شود در کنار اتاق های گروهی قرار گیرد تا امکان دیدن آن ها وجود داشته باشد . عایق صوتی مطلوب در این اتاق ها ، به منظور کمک به تمرکز در فرایند های یادگیری گروهی مثل تمرین بازی ها و غیره ضروری است .

اگر اتاق به حد کافی بزرگ باشد (حداقل 60 متر مربع) از آن می توان به عنوان اتاقی برای ورزش و خواب نیمروزی استفاده کرد .

نسبت به ساختمان های دو طبقه با راه پله و پله های اضطراری به خصوص در مناطق شهری با فشردگی زیاد و مراکز مهدکودک با ساعت های کار طولانی تر برای والدین شاغل یا مجرد (7:30-17:00)، امکانات مخصوص کودکان معلول ،توالت ها و دستشویی های قابل دسترسی با صندلی چرخدار، اتاق درمان، حداقل 6 فضای پارکینگ وفضایی برای دوچرخه ها و کالسکه بچه تمایلاتی وجود دارد. سواره رو و پارکینگ برای کارکنان و افراد جمع کننده بچه ها، زمین های بازی و … نیز مورد نیاز است.

برای رسیدن به فضای مناسب عملکردی 3 عامل موثرند :

1 . ابعاد انسانی و شناخت فعالیت ها در هر فضا.

2 . ابعاد مبلمان و تجهیزات آموزشی هر فضا.

3 . حریم های حرکتی و رفتاری و فواصل عملکردی مبلمانها.

 

4-3-2 استانداردهای کلی

جدول 4-4: قد کودکان 0 تا 6 سال

سن قد-سانتیمتر
سال ماه
  0 تا 5 60
1 6 تا 11 72
2 12 تا 23 80
3 24 تا 35 90
4 36 تا 47 96
5 48 تا 59 103
6 60 تا 71 110

جدول4-5: ضریب ابعاد بدن کودک در وضعیت ایستاده و نشسته ، نسبت به قدم ایستاده او

حالت حرکت   ضریب نسبت به قد ایستاده
قد ایستاده 1
حداکثر دسترسی به بالا 15/1
ارتفاع دید 96/0
ارتفاع آرنج 63/0
پهنای شانه ها 25/0
دستهای باز شده به طرفین 02/1
ارتفاع نشسته 78/0
ارتفاع دید در حالت نشسته 70/0

جدول 4-6: ابعاد و اندازه مبلمان کودکان

مبلمان اندازه (سانتی متر)
میز 56*45
صندلی 35*33*36
کمد 90
تخت 50*100

ضرورت دسترسی برای پرستار و مادر در هر 2 ضلع مجاور حداقل به عرض 0.60 متر لازم خواهد بود،بنابراین حداقل سطح خوابیدن برای هر جا 1.70 متر مربع است.

 

4-3-3 ایمنی در محوطه

  • در محوطه باید از موادی مانند شن ، براده های چوب ، ماسه ، چمن و خرده های لاستیک که حالت ارتجاعی دارند استفاده شود. از سطوح سخت، مانند بتن و آسفالت که حالت ارتجاعی ندارند نباید در زیر وسایل بازی استفاده شود.
  • در محوطه نباید از درختان صمغ دار، گیاهان تیغ دار،حساسیت زا، سمی و یا آفت پذیر استفاده شود و محل جمع آوری زباله ها باید دور از دسترس کودکان باشد.
  • در جهت افزایش سطح ایمنی، محدوده های زمین باید بخوبی مشخص باشند و محوطه های غیر قابل کنترل مانند خیابانها باید به صورت فیزیکی جدا شوند. این حصار ها می توانند از عناصر طبیعی مانند درختچه یا از وسایل مصنوعی مانند دیوار و نرده استفاده شود. از آنجایی که بچه ها به دویدن با شتاب و بالا رفتن علاقه دارند این حصار ها باید غیر قابل پریدن و بالا رفتن باشند.
  • سیم کشی و نصب وسایل الکترونیکی و کلید ها در محوطه، باید با رعایت مقررات ایمنی صورت گیرد.
  • در محوطه هیچ وسیله ایی نباید با ارتفاع کمتر از 2.10 متر معلق و آویزان باشد.

 

4-3-4 نرده های ایمن

  • در شیب های تند یا جاهایی که احتمال افتادن زیاد می باشد ومحل های پرتگاه مانند بالکن، ایوان، کنار پله، حوض یا استخر و یا تنگ و عبور کردن دشوار است باید توسط نرده ایمنی پوشش داده شوند و این نرده ها باید از جنسی باشند که برای افراد با بینایی ضعیف قابل تشخیص باشند. این نرده ها باید در دو طرف مسیرهای حرکتی استفاده شوند.
  • نرده ها باید به شکلی طراحی و با مصالحی ساخته شوند که امکان عبور یا بالا رفتن از آن ها برای کودکان وجود نداشته باشد.
  • فاصله بین عناصر افقی و عمودی نرده باید به گونه ای باشد که کودکان نتوانند از نرده ها بالا بروند. یا از میان ان ها عبور کنند. حداکثر فاصله عناصر نرده 10 سانتی متر و حداقل فاصله عناصر افقی آن 75 سانتی متر است.
  • نرده های با میله افقی نباید به کار رود زیرا شرایط بالا رفتن کودکان از نرده ها را فراهم می آورد، در موارد غیر قابل اجتناب، فاصله میله های افقی نرده باید بیشتر از 0.75 متر باشد.
  • ارتفاع حصارهاحداقل باید 1.20 متر و فاصله عناصر عمودی و غیر عمودی نرده نباید بیشتر از 10 سانتیمتر باشد. نرده نباید برآمدگی تیز در ارتفاع کمتر از 10 سانتیمتر داشته باشد.
  • ریل های لوله های از جنس فولاد ضد زنگ یا آلومینیوم برای پس انداز مناسب است . چوب باید به شکلی مورد استفاده قرار گیرد که تراشه های آن جدا نشود و باعث زخم شدن دست نگردد.

تصویر 4-15: استفاده از نرده در تمام راه پله ها

  • نرده باید حداکثر 2.5 سانتی متر قطر و حداقل 7 سانتی متر از دیوار کناری فاصله داشته باشد. همچنین لبه های نرده باید به شکلی باشد که در دست گرفتن آن برای کودکان به راحتی ممکن گردد.

تصویر 4-16: استفاده از نرده ها با حجم مناسب

  • بخش انتهایی نرده باید با یک چرخش در داخل فرو رود تا آستین لباس یا بند کیف بچه ها به آن گیر نکند.
  • برای پله های موجود در مسیر حرکتی حتما باید از نرده استفاده شود و این نرده ها نباید در طول مسیر راه پلهقطع شوند.

تصویر 4-17: استفاده از نرده در دو طرف پله ها

 

4-3-5 ایمنی در مسیر های حرکت

  • برای اجتناب از برخورد کودک با درها یا پنجره هایی که به مسیر حرکت باز می شوند. مسیر های حرکت راباید با فاصله مناسب از دیوارهای بنا ایجاد کرد و از قرار دادن آن ها در مجاورت در و پنجره اجتناب نمود.

 

4-3-6 ایمنی در راهرو ها

  • راهرو باید علایم راهنمایی کافی داشته باشد و بخش های مختلف آن با علایم تصویری نشان داده شود.
  • راهرو ها باید از روشنایی کافی برخوردار باشند و این روشنایی را می توان به وسیله نور طبیعی یا مصنوعی تامین نمود.
  • درهایی که به داخل راهرو باز می شوند، نباید به گونه ای قرار گیرند که در مسیر رفت و آمد مانع ایجاد کنند.