منابع و ماخذ پایان نامه رسول خدا (ص)

جزا می باشد. اگر شفاعت او شامل کسی شود آن فرد حتماً به رستگاری می رسد. و همچنین پیامبر اکرم (ص) نیز فرموده اند: “انا اوّل شافع”306 من اولین شفیع هستم.
“صرصری” پیامبر (ص) را پرچمدار شفاعت کنندگان در روز قیامت نزد خدا معرفی می کند و می گوید:
هُو الشّافِعُ المُشفَّعُ فِی الحَشـ
ـرِ و فی کَفِّهِ یَکُونُ اللِّواءُ
وَ لَهُ فِی المعادِ فِی الظَّماءِ الاَک
ـبرِ حَوضٌ یُروِی الاِنامَ رَواءُ307
– پیامبر (ص) شفیع طالبان شفاعت در روز رستاخیز می باشد و در دستش پرچم بخشش می باشد.
– و در روز قیامت در آن عطش و تشنگی زیاد برای او حوضی (حوض کوثر) است که مردم را (مسلمانان و نیکوکاران) را از آبی خوشگوار می نوشاند و سیراب از آب شیرین می کند.
و در جای دیگر می گوید:
یا ایُّها الشّافِعُ المَرجُوُّ فِی غَرَقٍ
طامٍ یَصُولُ عَلَی الطّاغِی فَیُلجِمهُ
یا مَن لَهُ الحَوضُ یُروَی المُتَّقُونَ بِهِ
رِیّاً وَ یُمنَعُهُ الأشقَی و یُحرَمُهُ
یا مَن شَفاعَتُهُ تُنَجِی العُصاهَ إِذا
غَشّاهُمُ لَهَبٌ بادٍ تضرمُهُ
یا مَن إِذا لَجَأ المَرعُوبُ مِن سَبَبٍ
صَعبِ إِلَیهِ فَإنَّ اللهَ یَعصِمُهُ308
– ای شفاعت کننده و ای امیدوار کننده در هنگام غرق گشتن در گناه که در سرکشی و طغیان پرسه می زند پس او کسی است که فریاد غریق را پناه می دهد.
– ای کسی که دارای حوضی است که پرهیزگاران را آرزوی نوشیدن جرعه ای از آن را می نمایند و افراد شقی و پست از آن محروم می باشند.
– ای آنکه شفاعتش گناهکاران را نجات می دهد هنگامی که زبانه آتش گناه آنها را فرا بگیرد و او را شعله ور سازد.
– ای آنکه هنگامی که شخص ترسیده از راه سخت و دشوار به او پناه آورد پس خدا او را پناه می دهد.
“ابن مکّی نیلی”309 پیرامون شفاعت پیامبر (ص) این چنین می گوید:
و محمّدُ یومِ القیامهِ شافعٌ
للمؤمنینِ و کلُّ عبدٍ مُقنِت310
– رسول خدا در روز رستاخیز هم شفیع مؤمنان و هم همه ی بندگان رام و مطیع می باشد.
“زمخشری” می گوید:
یا خاتِمَ الرُّسلِ إنَّ الطولَ مِنکَ عَلَی
راجِی الشفاعَهِ یومَ الحشر مأمولُ311
– ای خاتم پیامبران بدرستی که امید داشتن، امیدوار برای شفاعت شما در روز محشر امیدوار کننده است.
“ابو مدین مغربی”312 می گوید:
فَهُوَ النَّبِیُّ مُحَمَّدٌ وَ هُوَ الّذِی
تُرجَی شَفاعَتُهُ غَداً فِی المَوقِفِ
یا خَیرَ مَبعُوثٍ وَ أکرَمَ شافِعٍ
کُن مُنقِذِی مِن هَولِ یَومٍ مُرجِفِ313
– او نبی ما محمّد است و او کسی است که شفاعتش در روز قیامت و در جایگاه حسابرسی آرزو می شود.
– ای بهترین برانگیخته شده و گرامی ترین شفاعت کننده، نجات بخش من باش از ترس و لرز در روز وحشت.
“مجد الدین وتری” پیامبر (ص) را شفاعت کننده روز قیامت می داند و از او امید شفاعت دارد و می گوید:
کَتَمتُ ذُنوبِی و الإلهُ لَها یَری
فَإن هُوَ لَم یَشفَعُ فَلِی مُوقِفٌ مُبکِی
کما أنَّهُ عِندَ الإلهِ مُشَّفَعٌ
فَأرجوهُ یُنجینِی مِنَ المَوقِفِ الضَّنکِ314
– پنهان می کنم گناهانم را و خدا بر آن آگاه است و او شفاعت نمی کند بر من در جایگاه ناراحتی و گریه.
– بدرستی که او نزد خداوند شفاعت کننده و در جایگاه شفاعت است پس من امیدوارم به او که نجات دهد مرا از جایگاه تنگ و سختی.
4-2-5- ملجاء و پناهگاه
پیامبر گرامی اسلام در تمام مراحل زندگی مآوی و مآمنی مطمئن برای بی پناهان و ناامیدان بود چرا که خود همیشه در پناه حمایت الهی بود. و در واقع یکی از آثار وجود پیامبر (ص) این است که تا در میان مردم است خدا آنان را با نزول عذاب مجازات نمی کند و به این ویژگی در آیه ی زیر تصریح شده است: “و ما کانَ اللهُ لِیعذبهم وانتَ فِیهم و مَا کانَ اللهُ مُعَذبهُم و هُم یَستَغفروُن”315 هرگز خداوند آنان را مجازات نمی کند تا تو در میان آنان هستی و عذاب نمی فرستد تا طلب آمرزش می نمایند. و امام علی (ع) در یکی از کلمات قصار خود می فرماید: “کانَ فِی الارضِ امانانِ مِن عذابِ الله و قد رفعَ احدِهُما فدونِکُم الآخرِ فَتَمَسکوُا بهِ ما أما الأمانِ الذی رفعَ فهُوَ رسول الله صلی و امّا الامان الباقی فاالاستغفار”316 در روی زمین دو وسیله امنیت مؤثر وجود دارد: یکی برداشته شد، به دیگری چنگ بزنید، آنچه برداشته شد پیامبر خداست و آنچه باقی است طلب آمرزش است.
“منصور نمری” پیرامون این موضوع می گوید:
وَ أنتَ اذا عاذَت بوجهکَ عُوَّذٌ
تَطَا مَنَ خَوفُ و استَقَرَّت بِلابل317
– هر گاه پناه آورندگان به سوی تو پناه آورند، خوف و ترس آنها ساکن می شود و غم و اندوه و پریشانی رخت برمی بندد.
“صرصری” نیز می گوید:
اذا لَجَاءَ العافِی اِلیهِ مُوَمَّلاً
جَلَا ضُرَّ مُعترِّ الی بابهِ رَجاءٍ318
– هنگامی که طالب عفو و بخشش، دردمند به سوی او و به درگاه امید و رحمتش پناه می آورد نیاز محتاج به درگاه او برآورده می شود.
“مهیار دیلمی” پیامبر (ص) را ملجاء و پناهگاهی در دنیا و آخرت می داند و می گوید:
و اَبراُ مِمَّن یُعادیکُمُ
فإنَّ البِراءهَ اصلُ الوَلا
و مَولاکمُ لا یَخافُ العِقابَ
فکونُوا لهُ فِی غَدٍ مُوئِلا319
-از دشمنان شما بیزارم چون که بیزاری جستن از دشمنان شما اصل دوستی با شماست
– کسی که دوستدار شماست از کیفر روز جزا هراسی ندارد و شما در روز قیامت پناهگاهی برای او می باشید.
و این بیت اشاره به یکی از آیات سوره احزاب دارد که می فرماید: “لَقَد کانَ لکُم فِی رسولِ اللهِ اُسوهٌ حَسنهُ لِمَن کانَ یرجوُا اللهَ و الیَومَ الآخِرَ و ذَکَرَ اللهَ کثیراً”320 اقتدا کردن به رسول خدا برای شما بسیار نیکوست، برای آن کس که به (ثواب) خدا و روز قیامت امیدوار باشد و یاد خدا بسیار کند.
“مجد الدین وتری بغدادی” نیز می گوید:
کَفیلُ الیتامی عِصمَهٌ لِعُصاتِنا
هُوَ السِّترُ فی الدنیا و اُخری من الهتکِ
کَشِفنا سُتوراً عَن ذُنُوبٍ کثیرهٍ
فَلَولاهُ عُوجِلنا مِنَ اللهِ بالهلکِ
و کَما انَّهُ عِندَ الإِلهِ مُشَّفَعٌ
فَأرجوهُ یُنجینیِ مِنَ المُوقِفِ الضّنکِ321
– کفیل و سرپرست یتیمان است و حافظ و پاک کننده ای برای گناهان ماست و او پوششی است از برملا شدن گناهان ما در دنیا و آخرت.
– از گناهان بسیاری که کرده ایم پرده هایی که کنار زدیم و اگر پیامبر (ص) نبود از طرف خدا به نابودی و مرگ می افتادیم
– همان طور که او نزد خداوند شفاعت کننده است پس به او امید دارم که مرا از جایگاه سختی و رنج نجاتم دهد.
“محمد بن فرج سبتی مغربی” می گوید:
محمّد یا غَوثی و غیثِیَ کلَّما
تجهَّمَتِ الأیامُ أو أجحف المخلُ
محمّد یا عزّی و حِرزیَ کلمّا
تفاقَمَتِ الأهوالُ اؤ أطرقَ الذُّلُّ322
– ای محمد، ای یاری گر و ای فریادرس من که هرگاه ایام سختی بر من هجوم آوردند و یا سختی و تنگدستی به من نزدیک می گردد. (پناهم می دهی)
– محمد، ای عزت و پناهم در زمانی که ترسها شدت گیرند و یا خواری شبانه فرا رسد.
“عبد الرحیم برعی یمنی” پیامبر (ص) را تنها پناهگاه انسان می داند و می گوید:
و کُن لی مَلجَأ فی کُلِّ حالٍ
فَلَیسَ الی سِواکَ لیَ التجاءُ323
– در همه حال پناهگاهی برای من باشد زیرا نیست برای من جز تو هیچ امن و پناهی.
4-2-6- جود و بخشش- عطوفت و مهربانی
خداوند منّان هر صفتی را که خود داراست (به جز صفت حیّ) به حدّ وفور در پیامبر گرامی (ص) به ودیعه گذاشته است. از جمله کرم و بخشش و، جود. پیامبر (ص) حرم فضل و بخشش و کعبه ی جود و کرم و چون دریای بخشش و گنجینه ی وفاست. از جمله صفات دیگر پیامبر (ص) که در آیات قرآن بدان تصریح گشته خلق و خوی الهی پیامبر (ص) و رحمت و عطوفت آن حضرت می باشد که مایه ی انسجام و وحدت مسلمانان به شمار می آید؛ چنان که قرآن از آن با تعبیر “و انک لعلی خلق عظیم”324 یاد کرده است. وی نسبت به مردم جامعه بسیار رئوف و مهربان بود؛ چنان که می فرماید: “لقد جاءُکم رسول من انفسکم عزیر علیه ما عنتم حریص علیکم بالمومنین رئوف رحیم”325 همانا رسولی از جنس شما برای هدایت خلق آمد که از فرط محبت، فقر، پریشانی، جهل و فلاکت شما بر او سخت می آید و بر آسایش و نجات شما بسیار حریص و به مومنان رئوف و مهربان است.
“شریف رضی” پیامبر (ص) را بخشنده تر از ابری می داند و او را این چنین توصیف می کند:
إنَ العَطَایا مِن یمینِ مُحمَّدٍ
لأمطَرُ مِن قَطرٍ مراهُ سحاب326
– قطعاً بخشش از دست راست محمّد ریزان تر از قطره ای است که ابر آن را می بارد.
“صرصری” پیرامون فضل و بخشش پیامبر (ص) می گوید:
حادَ عنهُ الخُصُومُ عَجزَا الی اللَّغـ
ـوِ وَ حَارَت فِی نظمِهِ الفُصَحاءُ
هُوَ بِالبِشرِ و السَّماحِ مَلِیءٌ
و مِنَ البُخلِ و العُبُوسِ بَراءُ
یا حبیبَ الرَّحمنِ فِی الخلقِ یا مَن
تَعرِفُ الارضُ فَضلَهُ و السَّماءُ
یا کریمَ الآباءِ ثُمَّتَ زادَت
شَرَفاً سامیاً بِکَ الآباءُ327
– کینه و دشمنی به خاطر عجز و ناتوانی از ورود به وجود او به بیهودگی روی آورد و فصیحان در بیان فضل و مهربانی او سرگردانند.
– او سرشار از نادی و بخشندگی است و از بخل و گرفتگی دور است.
– ای دوست مهربان و ای محبوب ترین در میان آفرینش و ای کسی که زمین و آسمان از فضل و کرمش آگاهند.
– ای کسی که دارنده ی آبا و اجداد بخشنده هستی و همیشه شرافت و بزرگواری پدران تو به وسیله ی تو افزون شد.
“مجد الدین وتری” پیرامون فضل و بخشش پیامبر (ص) می گوید:
یَجوُدُ و یُعطی ِمُوثِراً فی خَصاصهِ
و یطوی اللّیالِی فی خصاصَتِهِ طَیّا
یُحاکیِه و بل السحُب عندَ عطائهِ
و واللهِ لا یُبقیِ العطاءُ لَهُ شیئاً328
– می بخشد و عطا می کند در حالیکه خود محتاج است و در این ویژگی منحصر به فرد است و شبها بیابانها را در فقر و نیازمندی طی می کند و زیر پا می گذارد.
– او در هنگام بخشش شبیه به ابر بارانی می باشد که وقتی می بخشد و عطا می کند چیزی برای خودش باقی نمی ماند.
4-2-7 علم پیامبر (ص)
پیامبر گرامی (ص) داناترین و آگاه ترین انسانی است که گام بر پهنه ی گیتی نهاده است و قرآن علم و آگاهی او را چنین توصیف می فرماید: “انزَلَ اللهُ علیکَ الکِتابَ و الحِکمَهَ و عَلَّمَکَ ما لَم تَکُن تَعلَمُ و کَانَ فَضلُ اللهِ عَلیکَ عَظِیماً”329. (کتاب و حکمت را بر تو فرو فرستاد و آن چه را که نمی دانستی به تو آموخت، و کرم خدا درباره ی تو بزرگ است). و در جای دیگر می فرماید: “هُوَ الذّی بُعَثَ فِی الامیین رسولاً مِنهُم یَتلوُا علیهُم آیاتِهِ و یزکّیهم یَعَلَّمَهُم الکِتَابِ و الحِکمَهِ”330. (اوست خدایی که میان عرب امی پیامبری بزرگوار از همان مردم برانگیخت تا بر آنان آیات وحی خدا تلاوت کند و آنها را از جهل و اخلاق زشت پاک سازد و به آنان حکمت الهی بیاموزد). این آیه اشاره به امی بودن پیامبر (ص) داشت که خداوند یکباره او را علم خواندن و نوشتن آموخت. لذا علم و دانش رسول خدا (ص) نیز ماهیتی الهی داشت و فراتر از علوم تجربی و اکتسابی بود.
“ابن حماد عبدی”331 پیرامون این موضوع چنین می سراید:
مَن انَزلَ اللهُ الکِتاب ُعلیهِ فیِ
کلِّ العلوم ِلِیغتدی بُرهانا
من سبحت فی کفه بیض الحصا
لِیکونَ ذاکَ لصِدقِهِ تِبیانا332
– رسولی که خداوند قرآن مجید را بر او نازل کرد تا بر همه ی علوم حجت و برهان گردد .
– رسولی که ریگ بیابان در کف دستش ثنا خوان گشت تا گواه رسالت او باشد.
“خطیب خوارزمی”333 نیز علم فراوان پیامبر (ص) را این چنین توصیف می کند:
محمّد النبیُّ کمصرِ علم
امیر المؤمنین له کباب334
– محمد رسول الله شهر علم است و علی در آن می باشد. و این بیت اشاره به سخن امام علی (ع) دارد که می گوید: “پیامبر دری از علم را به روی من گشوده که از آن در هزار در دیگر گشوده می شود”.
“صرصری”

دیدگاهتان را بنویسید