معماری مجتمع تجاری-طبیعت گرایی -سازواره های طبیعی

نگرش های طبیعت ساز

در بخش آراء اندیشمندان اسلامی درباره طبیعت ، نظر قرآن در این باره مطرح شد که به صورت خلاصه

می توان گفت :

1.انسان وظیفه استعمار و تسخیر طبیعت را دارد .

2.ارزش طبیعت از لحاظ وجود شناسی پایین تر از بعد روحانی انسان است .

3.طبیعت بستر لازم برای شکل گیری بعد جسمانی و روحانی انسان است .

همچنین ترکیب ارزشمندی از این سه نگرش در اندیشه متفکران اسلامی ، همچون ملاصدرا مورد بررسی قرار گرفت . معماری و باغسازی ایرانی را می توان مصداقی از این نگرش دانست. افشار نادریبا ارجمند شمردن رویارویی ، معماری سنتی را در عرصه تضاد با طبیعت جای می دهد و می گوید : « تولیدات معماری به طور خاص ، خصوصا در گذسته که رفتار انسان به فطرتش نزدیک تر بود ، تضاد با طبیعت را نشان می دهد . زیگورات های بین النهرین ، کوه های مصنوعی در سرزمینی اند که کاملامسطح است . به همین صورت مناره های شهرهای مرکزی ایران ، خطوط افقی کویر را به مصاف می خوانند . رنگ های درخشان و غلیظ کاشی ها ، فرش ها و لباس های بومی مردم ایم مناطق ، تلاشی برای جبران کمبود رنگ محیط است » (افشارنادری ، 1379 : 6) . البته او تذکر می دهد که :

« تضاد ، مثلا تضاد رنگ چیزی جدای از طبیعت نیست ، و به لحاظ زیبایی شناسی ، ارزش هر عنصر ادراکی در مقابل متضادش به نمایش در می آید . تضاد باعث افزایش ارزش می شود » (همان) .

غالب معماران سنت گرا در این جایگاه قرار دارند . ندیمی در این باره می گوید : « طبیعت محسوس و هندسه پنهان و شگفت انگیز آن رمزگشای صورت مثالی می باشد ، منبع الهام معمار مسلمان است . وی با شهود این رمزها و برگرفتن آن با عمق جان و پرگشودن در فضای خیال ، نقش پرداز حقیقت می گردد . الهام معمار سالک از طبیعت ، الهام از نقش پنهان آن است که هندسه وجدانی خود را از پس تکثرات و تنوعاتش پیش چشمان شهود وی قرار می دهد » (ندیمی ، 1378 : 379) .

دانلود متن کامل پایان نامه مقطع ارشد معماری : طراحی مجتمع تجاریتفریحی با رویکرد طبیعت گرایی با تاکید بر سازواره های طبیعی

این در حقیقت تجلی اصل کهن هرمسی است که می گوید : « آنچه در پایین ترین سطوح قرار دارد ، نمادی است از آنچه در عالی ترین سطوح است » ( نصر ، 1374 : بطور کلی نگرش های طبیعت گرایانه را می توان به صورت جدول زیر خلاصه کرد .

 

 

 

 

 

نگرش ارتباط انسان و طبیعت مکتب نظری رابطه معماری و طبیعت سبکهای معماری معمار
طبیعت ستیز  

طبیعت کالایی در دست انسان

 

مدرنیسم

 

تضاد

دیکانستراکشن

باغسازی فرانسوی

لیبسکیند

آیزنمن

 

 

طبیعت گریز

 

عدم ارتباط ذاتی

 

رنسانس نئو کلاسیک

 

بی ارتباط

کلاسیک

نئو کلاسیک

مدرنیسم

باغسازی انگلیسی

بوتا

واگنر

گروپیوس

 

 

طبیعت زندان انسان

افلاطون سوفیان باستان آئین هندویی  

تقابل

 

هند باستان

 

معابد غاری شکل

 

طبیعت گرا

 

طبیعت آرام بخش انسان

 

ناتورالیسم رومانتیسیسم

 

همشکلی

تکنو ارگانیک

معماری سبز

معماری فراکتال

فرای اوتو

کالاتراوا

فرانک گهری

 

طبیعت هدف ذاتی انسان

دین های کهن چین و ژاپن و ایران و یونانباستان  

تجانس

ارگانیک

باغ ژاپنی و چینی

رایت

آندو

طبیعت ساز طبیعت بستر رشد روح انسانی ولی حجاب نهایی او  

حکمت متعالیه

 

تکمیل

معماری اسلامی

معماری ژاپنی

باغسازی ایرانی

 

جدول3-5-ارتباط انسان با طبیعت در معماری و ویژگی های آن ها (محمود فیض آبادی : 1391 ، 53 )

3-5-رابطه طبیعت با معماری در ایران

در ایران معماری سنتی دارای شناسنامه بین المللی است . این معماری از دیرباز تاکنون به دلایل مختلف جغرافیایی و فرهنگی رابطه ای تنگاتنگ با طبیعت پیرامون و بستر خود داشته که در خور نیاز و شان انسانی نسبت به زمانه خود بوده است . مطالعه آن می تواند بیان کننده وجوه مختلف این رابطه معنادار با طبیعت باشد اما در دوران معاصر این معماری دستخوش تحولاتی گردید که عمده این تحولات با ظهور و ورود صنعت اتفاق افتاد و معماری ایران را دچار تغییر از مسیر خود نمود و باعث نارسایی هایی شد و معماری که در گذر زمان با طبیعت عجین شده بود ، دارای خلا عمیقی از هر حیث از جمله طبیعت گرایی شد . ایران هنگامی که به دوره صنعتی رسید که غرب تقریبا به نیمه دوران اوج صنعتی خود رسیده بود . ایران این مسیر را بعد از جنگ جهانی اول شروع کرد . حقیقت این است که معماری صنعتی ایجاد شده به شیوه صنعتی ، شکلی از معماری مدرن است که در بیشتر کشورها و از جمله ایران به شکل نارسای معماری صنعتی گفته می شود . از این رو بناهای مورد نظر آن دسته از بناها و عمدتاً کارخانه ها هستند که با انقلاب صنعتی نیمه دوم قرن هیجدهم به وجود آمده و توسعه یافتند ؛ اما در ایران در دوره رضاشاه تاسیس سلسله وار کارخانه های بزرگ صنعتی در بافت کهنه و سنتی شهرها و پیش از آن که شهرهای ایران زمینه توسعه صنعتی نظیر اروپا داشته باشند ، معماری خاصی ایجاد کردند که باید شروع معماری صنعتی ایران را از این تاریخ دانست . این سال ها از نظر تاریخی یکی از دوره های مهم تاریخی ایران است (ایوانف ، 1356 : 76) . سال های 1311 به بعد اوج درخواست برای کارخانه های گوناگون است کارخانه های نساجی ، پشم ریسی ، نخ ریسی ، چرم سازی ، قند سازی ، چای و … تا قبل از شهریور 20 کارخانه های بزرگ نساجی و نیز منسوجات شیمیایی تاسیس شد . بیشتر این کارخانه ها از آلمان وارد می شد و طرح ریزی ساختمان های صنعتی طبعاً توسط کارشناسان خارجی صورت گرفت (کیانی ، بیتا : 144) . بنابراین رابطه طبیعت با معماری معاصر در ایران را می توان به دو دوره تقسیم نمود ، یکی قبل از دوران صنعتی و دیگری بعد از آن .