معماری مجتمع تجاری-طبیعت گرایی -سازواره های طبیعی

نگرش طبیعت گریز

این دیدگاه همچونگرایش قبل توصیه ای بر مهار و سلطه بر طبیعت نمی کند . زیربنای نظری این دیدگاه را هم در عرفان و هم در فلسفه می توان یافت . در یک تقسیم بندی کلی گرایشات فلسفی و عرفانی را می توان به دو دسته آفاقی و انفسی تقسیم کرد که این دو گرایش متناظر با دو دیدگاه طبیعت گرا و طبیعت گریز می شوند . در غرب افلاطون با تاکید بر اصالت عالم مثل و سایه بودن و اعتباری بودن عالم طبیعت این نظریه را گسترش داد . همچنین مسیحیت در دوره قرون وسطی شکل حادی از طبیعت گریزی را به نمایش گذاشت و این ویژگی ها بود که دو گرایش طبیعت گرا و طبیعت ستیز دوره جدید غرب را در مقابل خود پرورش داد . در شرق نیز مکاتبی همچون هندوئیسم به دیدگاه نزدیکترند . مبانی انسان شناسی این مکاتب کاملاً روحی و اصالت روح است . از نظر این مکاتب حقیقت انسان همان روح اوست که پیش از ایجاد طبیعت آفریده شده و تنها برای دوره ای محدود آن روح را در این عالم طبیعت محبوس کرده اند ، گروتر (1374 ) باغسازی انگلیسی را مصداق نگرش طبیعت گریز می داند . به گفته او باغ انگلیسی محیط طبیعی را تابع قوانین هندسی نکرد ، بلکه وضع موجودش را تا جایی که عملی بود ، حفظ کرد . به این ترتیب ساختمان با تمام اجزا سنجیده و منطقی خود در تقابل با محیط طبیعی ، مفهوم دو جز هم ارزش را به ذهن القا می کردند ( گروتر ، 1374 : 150 ) .

دانلود متن کامل پایان نامه مقطع ارشد معماری : طراحی مجتمع تجاریتفریحی با رویکرد طبیعت گرایی با تاکید بر سازواره های طبیعی

 

 

3-4- 3-نگرش طبیعت گرا

در این نگرش هیچ چیزی خارج از طبیعت نیست که دارای اصالت بیشتری در ساختار وجود انسان باشد و انسان را از طبیعت دور کند . هر ساحت ماورایی که باشد در باطن همین طبیعت است و تنها راه رسیدن به آن پیوستن و یکی شدن با طبیعت است . این یگانه روش رسیدن به پایداری و آرامش و امنیت است .

در شزرق با بالا بردن شان طبیعت تا مرتبه الوهیت و تقدس دادن به آن به پرستش آن روی می آورند که     می توان آنها را ادیان طبیعت نام نهاد . مکتب ذن و بودیسم با توصیه طبیعی زیستن و یکی شدن بعه طبیعت بهترین نمونه های این گرایش است .در آیین شینتو در ژاپن تاکید می شود که روح هر کس با طبیعت اطرافش پیوستگی دارد و به همین جهت برای مرگ راحت توصیه می شود در همان محیط طبیعی زندگی خود بمانیم تا بمیریم ( ناس ،1349 ، 226) . فرهنگ ایران باستان ( زرتشت ) یکی از معقولترین ادیان طبیعت است و بخش عظیمی از اوستا در ستایش طبیعت و نیروهای طبیعت و جشن های طبیعت و آداب مواجهه با طبیعت است . نمونه های از فرهنگ سرخپوستی که کاملا بومی و طبیعی است را می توان در همین رده قرار داد .

« با وجود تفاوت های بسیار میان سرخپوستان مناطق مختلف همگی آنها احترام عمیقی به طبیعت ، به مثابه جلوه گاه حضور خداوند قائلند و با تمام وجود و اشکال حیات احساس قرابت و همبستگی می کنند . به آسمان به عنوان پدر روحانی و به زمین به عنوان مادر مقدس احترام می گذارند » (نصر ، 1384 : 384) .

در غرب با پایین آوردن شان الوهیت ، خدایان را به رنگ طبیعت در آورده اند که به عنوان نمونه به یک مکتب باستانی و یک مکتب معاصر آن اشاره می شود . در یونان باستان پیش از افلاطون طبیعت ، کوه و دریا جنگل و … جایگاه زیست و افسانه های خدایان بود . این دیدگاه را در اندیشه های برخی حکیمان همچون طالس می توان دید . آب و باد و خاک و آتش تفاسیر هستی شناسانه شده و فراتر از سطح فیزیکی ، مورد توجه بودند (نصر ، 1379 : 90) . پس از جریانات اصلاح طلب افلاطونی ، ارسطو شاگرد او تلاش کرد دوباره به طبیعت گرایی توجه کند . او در مقابل استاد ، عالم فراطبیعی مثل را نفی کرد و ریشه قدرت و حیات خداوند را در ذات طبیعی معرفی کرد ( دورانت ، 1369 : 594 ). در عصر جدید نیز پس از سیطره دو گرایش طبیعت گریز و طبیعت ستیز ، دوباره گرایش احساسی و عاطفی به طبیعت در شکل ناتورالیسم و رومانتیسیسم رونق پیدا کرد . در این دیدگاه انسان با همه آزادی هایش ساخته طبیعت و محدود به خواسته های طبیعت است ، و به شکلی که طبیعت او را هدایت می کند ، حرکت کند .جان راسکین طبیعت را مانند پدیده ای الهی می دید و از قدرت معنوی هوا ، سنگ ها و آب ها سخن می راند ، هر چند سخن او احساسی و نه عقلانی بود (نصر ، 1379 : 90).

معماری ارگانیک بهترین مصداق از نگرش طبیعت گرای معاصر است . رویکرد ارگانیک به ضرورت تقلید هنر از طبیعت ، در جهت فراهم نمودن زمینه دگردیسی مواد بیجان به یک موجود زنده اعتقاد دارد . رویکرد رومانتیک قرن 19 در اروپا و آمریکا نسبت به طبیعت در کنار فلسفه آمیخته با زیست شناسی حاکم بر این دوران زیر بنای  فکری معماری ارگانیک را تشکیل می داد . این معماری در قرن 19 در آمریکا توسط لویی سالیوان و فرانک فرانس شکل گرفت و در قرن 20 در کارهای رایت به اوج رسید ( قبادیان ، 1379 : 10) .

ردپای معماری ارگانیک را در اروپا می توان در نظریات و کارهای افرادی چون گائودی ، آلتو ، شارون ، هارینگ ، کوته ، استاینر و نظایر آن مشاهده نمود . اوج معماری ارگانیک را می توان در خانه های ویلایی رایت مشاهده کرد که به دو صورت « دشت های مسطح » و « تپه ای شیبدار » دیده می شوند . خانه های دشت مسطح غالباد رحومه شهر شیکاگو و در تلفیق و هماهنگی با دشت های مسطح و سر سبز این نواحی طراحی گردیده اند . از جمله شاخص ترین این بناها خانه روبی در شیکاگو می باشد . در مقابل ، خانه آبشار نمونه ای از خانه روی شیب است که در آن حجم ساختمان همچون مجموعه ای از لایه های سنگی است که روی هم قرار دارند . این خانه که در سال 1936 در پنسیلوانیای آمریکا ساخته شد را باید از شاهکارهای معماری ارگانیک دانست . مهمترین ارزش معماری ارگانیک زایش طرح از دل بستر محیطی و شرایط عملکردی پروژه است . به گفته رایت : « منظور من از معماری ارگانیک نوعی از معماری است که از درون به برون می روید و در هماهنگی با شرایط وجودی خود در حال رشد است ؛ در مقابل گونه ای از معماری که بدون توجه و هماهنگی با محیط شکل گرفته است » ( Hurbert , Officialwebsite) .

همین طور رایت بر وحدت و یکپارچگی ساختمان با مبلمان درونی و محیط بیرونی ، در یک کلیت و وجود ارگانیک تاکید می ورزید و با تشکیل یک مجموعه و توده بی معنا و بی هدف از بخش ها و اجزا به گرد هم مخالف بود و آن را ارگانیک محسوب نمی نمود .

لویی سالیوان نیز اعتقاد بسیاری به فرم های طبیعی و سبک ارگانیک داشت . سالیوان به روشی معتقد بود که مشابه پروسه به وجود آمدن در طبیعت بود .او برای اولین بار اصطلاح « فرم تابع عملکرد » را بیان نمود و چنین عنوان کرد : « بعد از مشاهده مستمر طبیعی به این نتیجه رسیدم که فرم تابع عملکرد است » ( Mumford , 1989 :34 ) . یعنی سالیوان این موضوع را در فرایند رشد و حرکت طبیعی می دید .اگرچه مدرنیست های نیمه اول قرن اخیر « فرم ، تابع عملکرد » را شعار اصلی خود می دانستند ، ولی آنها این رابطه را در ماشین و تکنولوژی می دیدند . همان گونه که فرم هواپیما تابع عملکرد آن است ، فرم معماری نیز باید تابع عملکرد آن باشد ( قبادیان ، 1379 : 10) .

یکی از دیدگاه های تازه در هنر معاصر که ریشه در ریاضیات دارد ، دیدگاه فراکتال است . واژه فراکتال است . واژه « فراکتال » از کلمه لاتین « فراکتوس » به معنی سنگ که به شکل طبیعی و نامنظم شکسته و خرد شده است . این واژه توسط بنوا مندلبرات و در سال 1975 ساخته شد و از آنجا که او به گونه ای شعار طبیعت گرایی می داد ، به سرعت با پذیرش همگانی روبرو شد . اما این نظریه پردازان برای ساده تر کردن الگو برداری از هندسه طبیعت ، روش کار را به صورت یک اصل مهم در آوردند و آن « تکرارهمگون از جز تا کل » است ، به گونه ای که ریخت کل جسم با اجزا آن بسیار همانند است و هر مجموعه از ترکیب اجزا همگون با کل ساخته می شود . با همه این ها نباید هندسه فراکتال را با هندسه ارگانیک یکی دانست بلکه تنها می توان آنها را شبه ارگانیک دانست .

از زمان های کهن برخی از نظریه پردازان  هنری ، طبیعت را دارای ساختار متعالی و قابل مطالعه هندسی و منظم شدنی می پنداشتند . این هنرمندان با مطالعه همه اجزا طبیعت و خصوصا بدن انسان سعس می کردند تا اصول و تناسبات زیبایی شناسانه آن را که معمولا بر پایه تناسبات طلایی هستند ، استخراج کنند و هنر و معماری خود را بر اساس همان تناسبات بسازند . آلبرشت دورر یکی از مهمترین نظریه پردازان دوران رنسانس است که در 1528 حاصل پژوهش های خود را درباره تناسبات انسان به چاپ رساند . در روزگار کنونی لوکوربوزیه9 کتابی به نام « مدولار» نوشت که راب کریر آن را کتاب مقدس هندسه در عصر جدید نامیده است . کریر می گوید : « لوکوربوزیه اولین کسی است که نسبت های طلایی را استخراج کرد و نشان داد که مثلا چگونه ناف ، بدن انسان را به نسبت طلایی تقسیم کرده است » ( کریر ،1380  : 38 ) .

او همچنین می افزاید : « بدن انسان همواره نمونه ارزشمندی برای بررسی ترکیب در معماری بوده است . یک سازنده با تجربه ، در اندام انسان ، فرم هماهنگ آرمانی را می یابد … استخوان ها ، اندام ها ، عضلات و بافت ها نه تنها به منظوردست یافتن به بهترین وضعیت کارکردی ، بلکه برا یتحقق جوانب زیبایی شناختی ، سازمان یافته اند » ( همان : 31 ) .

بررسی که بر روی برگ انجام داده به خوبی تفاوت دید او را با بررسی معتقدان به هندسه فراکتال نشان می دهد .  او به رابطه جز و کل از لحاظ شکلی کاری ندارد و تنها به تناسبات کالبدی بسنده می کند (نقره کار ، بیتا : 109) .

باغسازی ژاپنی را نیز می توان مصداق دیگری از نگرش طبیعت گرا دانست . تادائو آندو معمار معروف ژاپنی به شکل خوبی از تاثیر آیین شینتو بر باغ سازی ژاپنی سخن گفته است . او در نامه خود به پیتر آیزنمن (1377) می گوید : ژاپنی ها از دیرباز از « خویش » به مثابه چیزی همپای « طبیعت » تعبیر کرده اند . سنت ژاپنی در مورد طبیعت ، حساسیتی متفاوت از آنچه که در غرب ایجاد شده است ، دارد . زندگی انسانی قصد مقابله با طبیعت را ندارد و در پی مهار کردن آن نیست ، بلکه در عوض بر آن است که به هکنوایی صمیمی با طبیعت برسد تا با آن یگانه گردد . آندو پس از این بیان مدافعانه به دنبال این سنت تجدد است و می گوید : با این حال من احساس می کنم که چنین دیدگاه سنتی راجع به طبیعت به خودی خود کفایت نمی کند . خودت بهتر می دانی که ما دیگر در ژاپن سنتی زندگی نمی کنیم . آنچه در گذشته به عنوان یکی شدن با طبیعت مطلوب می نمود ، اکنون از واقعیت بس دور افتاده است . همان گونه که تمدن و فرهنگ دگرگون شده اند ، طبیعت نیز شده است . محیطی که من در آن زندگی می کنم ، از برخی جنبه ها همان محیطی است که تو در آن زندگی می کنی . من فکر می کنم که در چنین دورانی رابطه میان انسان و طبیعت باید بی چون و چرا دگرگون شود . به جای اینکه انسان ، طبیعت را متلاشی کند و آن را با بی نظمی به زیر سلطه خود در آورد ، من دوست دارم که انسان و طبیعت همراه و همسو با یکدیگر شوند و تنش ها را برای حفظ یکدیگر بکار گیرند . من می خواهم مکانی بیافرینم که این امر بتواند در آن به وقوع بپوندد . تنها هنگامی که این ها صورت پذیرد حساسیت انسان احیا خواهد گردید و خویشتن وی تحقق خواهد یافت ( آندو ، 1377 : 12 ) .

این جریان ها در حوزه معماری از نظر روش بهره گیری از طبیعت و فناوری بکار گرفته برای بهره گیری تنوع زیادی دارند اما عموما تحت عنوان معماری پایدار مطرح می شوند . برخی از مهمترین این جریان ها در جدول زیر ارائه شده اند .

رویکرد نام جریان معادل فارسی خاستگاه معمار توضیح
 

 

Sustainable Architecture

 

 

Organi-Tech

 

 

 

 

زیست فناوری

Biomimetic

Bio-Design

Symbiotic

Bio-Structure

Bionic

Organic

 

کاپلیکی ،

کالاتراوا ،

گرگ لین

 

ارتقا تکنولوژی با بهره گیری از تکنولوژی ساختارهای زیستی

Eco-Tech بوم فناوری Ecologic پیانو ، فاستر ،

کن یانگ

بهره گیری از تکنولوژی برای استفاده بیشتر از انرژی های محیطی
Low-Tech فناوری کمینه گروه آمیش کانادا بهره گیری حداقلی از تکنولوژی و استفاده از امکانات طبیعت
Green Architecture معماری سبز Land Scape منظر ساز با طبیعت
Algorithmic Architecture Cosmogenic معماری پرش کیهانی Cosmic جنکز مدل سازی از نظریه های تبیین کننده کیهان
Fractal معماری آشوب Chaos گهری بهره گیری از هندسه و عملکرد پیچیده طبیعت در معماری

جدول3-4-جریان های برخاسته از نگرش طبیعت گرا (محمود فیض آبادی ، 1391: 51)