. مدل‏های استرس شغلی

. مدل‏های استرس شغلی

مدل‏های متفاوتی از استرس شغلی ارائه شده اند. بیشتر مدل‏های فشار روانی شغلی در دانشگاه میشیگان بررسی شده‏اند. تاکنون چندین مدل متفاوت دیگر از مدل اولیه مشتق شده‎اند. واکنش‏های روانی را می‏توان به پنج دسته تقشیم کرد: الف) عاطفی، ب) شناختی، ج) جسمی، د)رفتاری و  ه) انگیزشی. علاه بر این تا زمانی که استرس آشکار شود سه مرحله وجود دارد که به شکل نشانه‏ها در سطوح فردی ، بین فردی و سازمانی است که در جدول (1-2) تشریح شده است.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

جدول 1-2. علائم فشار روانی ایجاد شده در خود فرد، بین افراد و سازمان

سطح/ نوع فردی بین فردی سازمانی
 

 

عاطفی

اضطراب

تنش

خشم

خلق افسرده

بی تفاوتی

تحریک پذیری

حساسیت بیش از حد

نارضایتی شغلی
 

شناختی

درماندگی یا ناتوانی

نقایص شناختی

اشکال در تصمیم گیری

خصومت

بدبینی

فرافکنی

بدبینی نسبت به نقش

احساس عدم قدردانی

عدم اعتماد به همکاران و مدیران

 

 

جسمی

اختلال بدنی (سردرد و غیره)

اختلال روان تنی (معده درد و بیماری قلبی و غیره)

نقص در ایمنی بدن

تغییرات هورمونیک

 

رفتاری

بیش فعالی تکانشی

گرایش به مواد آرام بخش (قهوه)

داروهای آرام بخش

پرخوری یا کم خوری عصبی

عصبانیت زود هنگام

رفتارهایتند

مشکلات ارتباطی

بدرفتاری اجتماعی

عملکرد ضعیف

کاهش بهره وری

ضعف مدیریت زمان

 

 

 

انگیزشی

کاهش اشتیاق

کاهش شور و حرارت

خیالبافی

ناامیدی

فرسودگی

تضعیف روحیه

کاهش علاقه به دیگران

بی تفاوتی

دلسردی

کاهش انگیزش کاری

مقاومت در برابر کار

عدم ابتکار در کار

روحیه پایین

منبع ( اشمایل، 2009)

 

 

 

2-4-5-1.  مدل میشیگان

مدل میشیگان دارای چهار گروه متغییر اصلی است که به صورت توالی علی دسته‏بندی شده‏اند، ویژگی‏های سازمانی (بزرگی شرکت، سلسله مراتب سازمانی و شرح شغل) ممکن است به عوامل استرس زا مانند: تعارض نقش، ابهام نقش و سنگینی نقش تبدیل شوند . هنگامی که توقعات و درخواست‏ها به سختی قابل برطرف شدن هستند. و یا متقابلاً ناسازگارند. ابهام نقش هنگامی رخ می‏دهد که که کارمند اطلاعات جامع و کافی درباره ماهیت خود نقش ندارد. نهایتاً گرانباری نقش به طور ساده، داشتن وظایفی بسیار زیاد برای انجام دادن و یا فرد نقش خود را بسیار سنگین و مشکل درک می‏نماید. این عوامل فشار زا در عوض ممکن است باعث به وجود آمدن واکنش‏های استرس با احساس فشار شوند. احساس فشار همان پاسخ‏های عاطفی، فیزیولوژیکی و رفتاری فرد می‎باشند (مانند نارضایتی شغلی، فشارخون بالا، افزایش ضربان قلب و غیبت کارکنان). استرس‎ها نهایتاً می‏توانند فرد را به بیماری روانی و جسمی هم‏چون افسردگی، بیماری قلبی، سرطان و زخم معده مبتلا کنند. میان چهار گروه اصلی از متغییرها از طریق ظرفیت تحمل کارمند، روابط بین فردی بسته به نوع شخصیت کارمند به آن پاسخ داده می‏شود مثلاً شخصیت نوع الف تکانشی عمل می‏کند و نوع ب با آرامش با مسائل روبرو می‏شوند (اشمایل، 2009).