مجمع البیان

(پس چرا هنگامی که عذاب به آنان رسید تضرع(زاری و التماس و دعا) نکردند؟ولی دلهایشان سخت شده و شیطان آنچه را انجام می دادند برایشان آراسته است).
و یا آیه«(((((( ((((((((((( ((( (((((((( (((( ((((((( (((( (((((((((( ((((((((( (((((((((((((((( ((((((((((((( (((((((((( (((((((((((»(اعراف/94).
(ما در هیچ شهر و آبادی پیامبری نفرستادیم مگر اینکه اهل آن را به ناراحتیها و خسارتها گرفتار ساختیم شاید باز گردند و تضرع کنند).
وهمچنین در آیه «(((((((( (((((((((((( ((((((((((((( ((((( (((((((((((((( ((((((((((( ((((( (((((((((((((»(المؤمنون/76).
(و همانا ما آن ها را به عذاب سخت گرفتار کردیم و آن کافران به تضرع و توبه و ناله رو به درگاه خدای مهربان نیاوردند).
و نیز تضرع بیان درماندگی و بریدن از غیر و پیوند با خداست درماندگی و گریه و زاری از آداب دعا و استجابت آن است چنانکه آیه«((((( ((((((( (((((((((((( ((((( ((((((( (((((((((( ((((((((( (((((((((((((( (((((((((( (((((((( ( ((((((((( (((( (((( ( ((((((( ((( ((((((((((( »(النمل/62) متذکر این موضوع است(آیا آن کیست که دعای بیچارگان درمانده را به اجابت می رساند و رنج و غم آنان را برطرف می سازد(و شما را جانشینان اهل زمین قرار می دهد) آیا با وجود خدای یکتا خدایی هست؟ اندکی از مردم متذکر این حقیقتند).
پس با توجه به آیات قرآن کریم تضرع به معنای خواری و فروتنی خواری و التماس آمده است و تضرع به معنای دعا و نیایش به هنگام سختی ها و ناگواریها و توأم با گریستن و زاری و تذلل و خواری در پیشگاه پروردگار است که به عنوان یکی از آداب دعا ذکر گردیده است و در آیات پیرامون تضرع(انعام/39-44) هدف از گرفتار شدن آدمی به دردها و مشکلات و سختی ها،روی آوردن به خدا و اظهار بندگی و درخواست از پروردگار بیان شده است.
1-3-14-1)ارتباط تضرع با دعا:
با توجه به مفاهیم ارائه شده بدست می آید که تضرع حالت خاصی در دعا است که بیانگر واقعی بودن دعا و اصرار شخص بر دعاست.
4-14-1)جئر:
راغب می نویسد:«وَجأر إذا أفرط فی الدعا و التضرع تشبیهاً بجوارالوحشیات کالظباء و نحوها»(المفردات،1/211) جأر هنگامی است که فرد در دعا ،تضرع،ناله و زاری زیاده روی می کند و فریاد کند شبیه فریاد حیوانات وحشی و مانند آن.
و در مجمع البیان آمده«والجوار الستغاثه و رفع الصوت»جار استغاثه و بلند کردن صدااست . (طبرسی،7/211).
و همچنین در مجمع البیان در تفسیر آیه«اذا هم یجأرون » ناله و زاری و سوز و گداز و استغاثه و آمرزش خواهی از خداوند بیان شده است(همان،212).
«جار جواراً الی الله» صدای خود را به درگاه خدا به دعا بلند کرد،تضرع و لابه و زاری کرد(بندریگی،1/162).
جئر به معنای دعا با صدای بلند و یاری خواستن از خدا و پناه جستن به پروردگار است.(علاف،26)
با توجه به این تعاریف جئر دعا با صدای بلند به درگاه خدا و خواستن از خدا با ناله و زاری و سوز و گداز و پناه جستن به پروردگار متعال است از مجموع مباحث می توان نتیجه گرفت که زیاده روی در تضرع و دعا بصورت گریه وزاری و ناله و فریاد را جئر گویند و در جأر به معنی دعا خداوند با گریه و زاری و شدت خوانده می شود. و حاکی از درماندگی و گرفتاری و درد و رنج و چاره جویی دعا کننده است بنابراین می توان گفت که کمک طلبیدن سریع و صریح هنگام بلا و گرفتاری یکی از آداب دعا بشمار می رود.
5-14-1)استغاثه:
استغاثه دعا کردن و کمک و یاری خواستن همراه با خواهش در اجابت به هنگام و سریع از خداوند است.
«اَلْاِستغاثه هِی الدُّعا اِلی الله مَعَ طَلَب المُعونَه و النُّصَرَهَ مِن الله و الرَّعُبه فی أن تَکون الاجابَه سریعهَِ » (همان).
استغاثه در لغت به معنای یاری خواست،طلب کمک کرد آمده است(شوشتری،26، بندریگی،1،1105).
استغاثه فریاد خواهی،فریاد رسی خواستن که آیه15 سوره قصص به این موضوع اشاره می کند «( ((((((((((((((( ((((((( ((( (((((((((( ((((( ((((((( (((( (((((((((( »(قصص،15) (آنکس که از پیروانش بود بر ضد کسی که دشمنش بود ازوی استمداد کرد) .