قراردادهای بیمه

انواع بیمه اتکایی
روشهای(قالب های) اجرای بیمه اتکایی
مبحث نخست- آثار حقوقی عقد بیمه اتکائی
آنچه در این فصل مورد بحث اصلی قرار می گیرد مربوط به عقد بیمه اتکائی اجباری است زیرا در این نوع عقد بیمه اتکائی است که هر یک از طرفین قرارداد یعنی واگذارنده و بیمه گر اتکائی در مورد کلیه بیمه ها نسبت به هم تعهداتی دارند که باید انجام دهند. عقد بیمه اتکائی اختیاری همانطور که از اسم آن مستفاد می شود جنبه اختیاری دارد به این معنی که برای هر مورد بیمه ای جداگانه در صورت توافق واگذارنده و بیمه گر اتکائی قراردادی منعقد می شود که حاوی تعهدات مربوط به آن است بدون اینکه این تعهدات نسبت به سایر بیمه ها تسری پیدا کرده و تکلیفی برای طرفین بوجود آورد. لیکن در عقد بیمه اتکائی اجباری، تعهدات هر یک از دو طرف قرارداد باید کاملاً مشخص و معین باشد و به این ترتیب که واگذارنده بداند تعهد به واگذاری کدام ریسک را داشته و حدود آن به چه صورت است همچنین بیمه گر اتکائی باید از حدود تعهدات خود کاملاً آگاه باشد. مثلاً کمپانی بیمه «الف» طبق قراردادی که با بیمه گر اتکائی منعقد می کند متعهد می شود سهم معینی از کلیه بیمه های قسمت بیمه آتش سوزی خود را به کمپانی «ب» واگذار کند و کمپانی «ب» نیز تعهد می کند آنچه از طرف واگذارنده صادر می کند سهم بیمه گر اتکائی قائل به تفکیک نشده ریسکی را بی جهت از قلم نیاندازد یا برعکس ریسک دیگری را که مشمول قرارداد واقع نمی شود به حساب بیمه گر اتکائی منظور کند. تعهدات بیمه گر اتکائی نسبت به واگذارنده از تاریخی که صریحاً در قراراداد قید می گردد شروع می شود. به عبارت دیگر بیمه گر اتکائی از آن تاریخ ملزم به شرکت در پرداخت خسارت می گردد و بدیهی است از همان تاریخ واگذارنده حق بیمه اتکائی را به حساب او منظور می کند و علی الاصول بیمه گر اتکائی نسبت به بیمه هایی که قبل از شروع تعهدات او صادر گردیده اند دخالتی ندارد. با این ترتیب ملاحظه می شود قبل از اینکه واگذارنده نسبت به بیمه گذاران خود تعهداتی پیدا کند یعنی قبل از اینکه قرارداد بیمه ای منعقد شود بیمه گر اتکائی نیز نسبت به واگذارنده تعهدی ندارد.
به عبارت دیگر تعهدات بیمه گر اتکائی نسبت به واگذارنده به هیچ وجه قبل از تعهدات واگذارنده نسبت به بیمه گذاران نیست برعکس ممکن است تعهدات بیمه گر اتکائی نسبت به واگذارنده اندکی بعد از تعهدات واگذارنده نسبت به بیمه گذاران او شروع شود، یعنی بین تعهدات واگذارنده نسبت به بیمه گذار و تعهدات بیمه گر اتکائی نسبت به واگذاردنده فاصله ای ایجاد شود. البته شرط این است که این مطلب در قرارداد ذکر شده باشد. ولی با توجه به اینکه این گونه شروط واگذارنده را در وضع متزلزلی قرار می دهد، زیرا احتمال بروز خسارت در فاصله مذکور می رود، خیلی کم اتفاق می افتد که طرفین با درج آن در قرارداد موافقت کنند. با توجه به این مطلب امروزه این اصل مورد قبول قرار گرفته که تعهدات بیمه گر اتکائی نسبت به واگذارنده همزمان نسبت به بیمه گذار شروع شود و اگرچه این موضوع مورد قبول طرفین قرارداد اتکائی می باشد با این حال به منظور جلوگیری از هرگونه ابهام و اشکالات بعدی در کلیه قراردادها به ذکر آن نیز مبادرت می شود.
مبحث دوم- انواع بیمه ی اتکایی

باید بگوییم که بیمه اتکایی در یک تقسیم بندی کلی دو دسته اجباری و اختیاری است که البته بیمه اتکایی اجباری شامل اتکایی قانونی و اتکایی قراردادی می شود، به همین منظور برای درک بهتر موضوع ما نیز در سه تقسیم بندی به شرح ذیل بررسی می کنیم و طی آن تعهدات طرفین و معایب و مزایای هر کدام را بیان می داریم:
1: اتکایی اختیاری
2: اتکایی قانونی ( اجباری )
3: اتکایی قراردادی ( الزامی )
گفتارنخست – بیمه اتکایی اختیاری
در این نوع قرارداد خطر مشخص و یا بیمه مورد به مورد مطرح است. به این معنی که بیمه گر واگذارنده ریسک معینی به بیمه گر اتکایی پیشنهاد می کند و او نیز حق قبول یا رد آن را دارد.
بند نخست- تعهدات بیمه گر اتکائی واگذارنده در عقد بیمه اتکائی اختیاری
این نوع عقد بیمه اتکائی، قدیمی ترین شکل قرارداد اتکائی می باشد که بیشتر در ریسکهای دریایی و خطراتی که سرمایه بیمه شده آنها قابل ملاحظه می باشد متداول است به خصوص مواقعی که:
1ـ ظرفیت قراردادهای اتوماتیک پر شده باشد.
2ـ ریسک از قراردادهای اتکائی اجباری استثنا شده باشد.
3ـ بیمه گر اتکائی ترجیح می دهد ریسکهای سنگین و بزرگ را جزء قراردادهای اتکائی موجود به حساب نیاورد.
4ـ بیمه گر در بعضی از رشته ها که تعداد بیمه نامه ها اندک می باشد ترجیحاً قرارداد اتوماتیک منعقد نمی کند.
5ـ بیمه گر واگذارنده باید اطلاعات کافی از ریسک پیشنهادی خود به بیمه گر اتکائی ارائه نماید تا بیمه گر با آگاهی کامل از کم وکیف ریسک اختیاری بتواند در موقعیتی قرار بگیرد که تصمیم خود را دال بر قبول یا رد آن پیشنهاد، هرچه سریعتر اعلام نماید.
منظور از عقد بیمه اتکائی اختیاری این است که عمل اتکائی نسبت به بعضی از بیمه های مشخص و معینی که مورد نظر واگذارنده می باشند صورت بگیرد. در چنین حالتی برای اتکائی کردن هر یک از بیمه ها تمام مشخصات آن در نظر گرفته شده و قراردادی در مورد آن بین واگذارنده و بیمه گر اتکائی منعقد می شود. به عبارت دیگر می توان گفت در بیمه اتکایی اختیاری هیچ یک از طرفین قرارداد (واگذارنده و بیمه گر اتکائی) ملزم نمی شود که هرگاه ریسک معینی را اتکائی کردند ریکسهای مشابه آنرا نیز در آینده خود به خود و بدون موافقت جدید طبق قرارداد قبلی بپذیرند. در بیمه اتکائی اختیاری برای هر یک از عملیات بیمه ای باید بین طرفین توافق جداگانه ای صورت گرفته و عقدی بسته شود مثلاً اگر بیمه گر «الف» سی درصد از سرمایه کارخانه ای را که بیمه کرده، نزد کمپانی «ب» به اتکائی واگذار کند ملزم نیست همیشه سی درصد از ریسکهای مشابه آنرا به او واگذار کند و همچنین اگر اقدام به چنین امر نمود بیمه گر اتکائی «ب» هیچ گونه الزامی برای پذیرفت آنها ندارد. بنابراین ملاحظه می شود که در عقد بیمه اتکائی اختیاری جنبه اختیاری کاملاً در نظر گرفته می شود.
واگذارنده می تواند و حق این را دارد که در قراردادهای خود با بیمه گران اتکائی توافقی مبنی بر واگذاری ریسک یا ریسکهای خاص خارج از قراردادهای فی مابین را به عمل آورد. بیمه گر واگذارنده ممکن است پیشنهاداتی را که در خارج از محدوده قرارداد فی مابین باشد به بیمه گر اتکائی پیشنهاد نماید چنین پیشنهادات باید قبل از الحاق ریسک مورد نظر به قرارداد به بیمه گر اتکائی تسلیم شود. اگرچه واگذاری های اختیاری از نقطه نظر شرایط و دلایل اقتصادی و اداری جزء لاینفک قراردادهای موجود به شمار می آیند ولی با اینحال قرارداد جداگانه ای در مجموعه قراردادهای موجود شرکت واگذارنده محسوب می شوند و به همین دلیل است که هرگونه تغییر در شرایط بیمه نامه باید اول به اطلاع بیمه گر اتکائی رسیده و مورد موافقت او قرار گیرد.
شرکت واگذار کننده برای هر یک از قراردادهای بیمه ای خود که قصد واگذاری آنها را دارد با شرکت بیمه اتکائی وارد مذاکره می شود. در عقد بیمه اتکایی اختیاری هیچ تدبیر از پیش تعیین شده ای وجود ندارد و شرایط قرارداد متناسب با مورد تعیین می شود. بیمه های اتکائی اختیاری به علت ماهیتشان معمولاً بیمه گر اتکائی را با درجاتی از انتخاب نامساعد درگیر می کنند و برای شرکت بیمه اصلی نیز هزینه زیادی در بردارند. برعکس ممکن است از دید بیمه گر اتکائی قراردادهای اختیاری دارای مزایایی باشد.