قرآن کریم

بر اساس گفتار لسان العرب دعا و درخواست از خداوند سبحان در قرآن کریم به صور مختلف آمده است از جمله 1- طلب عفو ورحمت 2- توحید و ثنای الهی 3- خواستن بهره دنیایی
نامگذاری به دعا بدین جهت است که انسان دراین مورد کلام خویش را به«یا رحمن» «یا الله» «یا رب» آغاز می کند لازم به ذکر است که مفاهیم دیگری چون استعاذه ـ استغاثه و استعانت گرچه به نوعی معنای دعایی دارند لکن مدخل مستقلی است(ابن منظور،14/257).
و در دانشنامه ی قرآن و قرآن پژوهی نیز وجوه گوناگونی چون خواندن،دعا کردن و خواستن از خداوند متعال و صدازدن و استغاثه و یاری خواستن و درخواست کردن و …برای واژه دعا ذکر شده است.
در خاتمه بعد از بررسی کاربرد معنایی واژه دعا در آیات قرآنی درمی یابیم که مفهوم اولیه دعا خواندن است و مفهوم دعا و دعا کردن،خواستن از خداوند کاربرد بیشتر و نمود ویژه ای دارد.
14-1) واژگان مرتبط با واژه دعا:
همانطوری که اشاره شد دعا در قرآن کریم به معنای متعددی بکار رفته است که 6 واژه در قرآن با دعا قریب المعنی هستند توضیح داده می شود.
1-14-1) ندا:
ندا مصدر(نادی ینادی- مناداه) است در لغت به معنی خواندن و صدازدن است (طباطبایی،1/635).
ندا در اصطلاح به دعا با صدای بلند از صمیم قلب و با تمام وجود گفته می شود.
«النّداءِ فی الدُّعاءِِ هُو الدعاء اِلی اللهِ جَهْرًَ وَمِنْ صَمیم القَلبْ وَالجوارِحِ» (علاف،26).
ندا بلند شدن صدا و ظهور آن است و گاهی فقط به صدا اطلاق می شود و اصل نداء از ندی به معنی رطوبت است و صوت را از آن جهت نداء گفته اند که هر کس رطوبت دهانش بیشتر باشد کلامش نیکوتر است(راغب اصفهانی،1/797).
طبرسی فرموده ندی الصوت یعنی صدا بسیار رفت ناداهُ نداء یعنی او را به بلندترین صدایش خواند(طبرسی،7/194).
از این مطالب روشن می شود که نداءخواندن با صدای بلند است ولی تدبّر در آیات قرآن نشان می دهد که رفع الصوت معتبر است و مطلق صدا نیست مثل آیه «((((((((((( ((((((((( (((((((((( ((( ((((((( (((((((((((»(اعراف/46)ویا«((((((((((( (((((((((( (((((((( ((((((((( (((((( ( ((((( ((((((( ((((((((((»(زخرف/77) و همچنین سوره جمعه آیه9 «((((((( ((((((( ((((((((((( …»
رفع الصوت ملحوظ است گرچه در بعضی از آیات می شود به معنی مطلق دعا و خواندن باشد مثل«(((( ((((((( ((((((( (((((((( ((((((( »(مریم/3) که از خدا برای خود فرزندی خواست اگر مراد از ندا صدای بلند باشد.خفیاً به معنی مخفی بودن از مردم یعنی در خفا و خلوت خدا را ندا کرد در تفاسیر آمده که علت اینکه ندا گفته اند این است که زکریا در اثر احوال بد فرض کرده که از خدا دور شده لذا خدا را ندا کرده و طبرسی آن را دعا در نفس خویش گفته است اما المیزان احتمال اول را تأیید کرده و آیه«(((((((( (((((( ((((((((( (((( ((((((((((((( (»(مریم/11) مؤید این مطلب است(طباطبایی،14/7).
1-1-14-1) ارتباط ندا با دعا:
از معانی ذکر شده بدست می آید که ندا در بعضی موارد همان دعا البته با صدای بلند است که در آن نوعی درخواست و طلب نهفته است و هم می تواند مقدمه دعا باشد،که شخص اول خدا را می خواند بعد خواسته های خود را بیان می کند.
2-1-14-1) فرق دعا و ندا:
مرحوم طبرسی در فرق دعا و ندا می فرماید:
دعا مطلقِ خواندن و ندا خواندن با صدای بلند است.روی این حساب دعا یعنی خواندن و صدا زدن چه با صدای آهسته و چه با صدای بلند باشد،اما ندا فقط خواندن با صدای بلند است و اصطلاح مفهوم ندا اخص از مفهوم دعا است(قرشی،2/344).
و همچنین ابوهلال در فرق آن دو می نویسد: ندا بالا بردن صدا همراه با قصد و منظور می باشد ولی دعا شامل بالا بردن صدا و پائین بردن آن،هر دو می باشد به عبارت دیگر می توان واژه دعا را هم برای خواندن از دور و هم خواندن از نزدیک(درونی) بکار برد که درخصوص خواندن درونی دیگر ندا گفته نمی شود و اصل دعا طلب فعل می باشد.(ابوهلال العسگری،30).
د رمفهوم ندا فقط جهت مخاطب بودن مطرح است و آن مطلق آواز دادن است و مقدم بر دعا می باشد همانطور که قصد و اراده قبل از ندا است(مصطفوی،12/71).