شرکتهای پذیرفته شده

3-5) محاسبه متغیرهای تحقیق
متغیرهای مستقل اصلی تحقیق در مدل اول شامل ارزش افزوده اقتصادی، سود خالص،سود عملیاتی بعد از کسر مالیات، و در مدل دوم شامل اقلام تعهدی، تعدیلات حسابداری، اندازه شرکت و جریان وجه نقد عملیاتی می باشد. در ادامه به شرح و بررسی نحوه محاسبه متغیرهای فوق در تحقیق حاضر میپردازیم.
3-5-1) ارزش افزوده اقتصادی:
رابطه کلی محاسبه این متغیر به صورت زیر بیان میگردد:
(3-1)
: ارزش افزوده اقتصادی در سال t.
: سود خالص عملیاتی پس از کسر مالیات در سال t.
: نرخ میانگین موزون هزینه سرمایه در سال t.
InvestedCapitalt-1: سرمایه به کار گرفته شده توسط شرکت در سال t-1.
3-5-1-1) سود خالص عملیاتی پس از کسر مالیات
به منظور محاسبه سود خالص عملیاتی پس از کسر مالیات هر شرکت طی دوره تحقیق از رابطه زیر کمک گرفته شده است:
(3-2)
: سود خالص عملیاتی قبل از بهره و مالیات در دوره t.
Tax: نرخ مالیات شرکت.
: تعدیلات مربوط به سود در سال t.
3-5-1-2) سرمایه به کار گرفته شده
در این پژوهش جهت محاسبه سرمایه بهکارگرفته شده از رویکرد مالی استفاده شده است. بر اساس این رویکرد سرمایه بهکارگرفته شده از رابطه زیر محاسبه میشود:
(خالص مانده معادلهای سرمایه + حقوق صاحبان سهام+ بدهیهای بلند مدت و کوتاه مدت مشمول بهره)= سرمایه به کار رفته (3-3)
معادلهای سرمایه که در محاسبه دو متغیر فوق مورد استفاده قرار گرفتهاند عبارتند از: مخارج تحقیق و توسعه، مخارج تبلیغات و بازاریابی، هزینههای آموزش کارکنان، ذخیره مطالبات مشکوک الوصول، ذخیره بازخرید خدمت کارکنان، ذخیره کاهش ارزش موجودیها، ذخیره کاهش ارزش سرمایهگذاریها و ذخیره هزینههای معوق.
بر اساس نتایج تحقیق لو (1996) میبایست نرخ استهلاک مخارج تحقیق و توسعه 20 درصد و روش استهلاک خط مستقیم در نظر گرفته شود (عمر مفید مخارج 5 سال). اما در پژوهش حاضر به دلیل آنکه اولاً غالب شرکتهای عضو نمونه آماری فاقد مخارج تحقیق و توسعه بودند و ثانیاً مبلغ مخارج تحقیق و توسعه (برای سایر شرکتها) رقمی بیاهمیت بود، محاسبات فوق لحاظ نشده است، بلکه خالص این مخارج در پایان هر سال با سرمایه به کار رفته آن سال اضافه گردید و تغییرات دورهای این مخارج طی سال با سود خالص پس از کسر مالیات جمع بسته شد.
به دلیل آنکه هزینههای تبلیغات، بازاریابی و آموزش کارکنان باعث رشد فروشهای آتی شرکتها یا افزایش خلاقیت و بهرهوری نیروی کار سازمان میشوند، در این تحقیق به عنوان مخارج سرمایهای تلقی شدهاند و جهت مستهلک نمودن آنها، یک دوره انتفاع (عمر مفید) سه ساله در نظر گرفته شده است. هر چند عمر مفید مربوط به مخارج آموزش کارکنان بیشتر از مدت فوق است اما به دلیل کم اهمیت بودن رقم ریالی مذکور در صورتهای مالی شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران و به پیروی از پژوهشهای داخلی پیشین همانند اکبری(1387)، عمر مفید آن نیر سه سال فرض شده است. خالص اینگونه مخارج نیز در پایان هر دوره با سرمایه بهکار رفته آن دوره و تغییرات دورهای در خالص این مخارج با سود خالص پس از کسر مالیات جمع بسته شده است.
سایر ذخایر فوقالذکر نیز از یادداشتهای پیوست صورتهای مالی شرکتهای عضو نمونه آماری استخراج گردید. مانده پایان دوره هر یک از این ذخایر با سرمایه به کار رفته آن دوره جمع و تغییرات دورهای در این ذخایر نیز به سود خالص عملیاتی پس از کسر مالیات اضافه گردید تا سودعملیاتی تعدیل شده و همچنین سرمایه اقتصادی حاصل گردد.
شکل 3-1 سرمایه به کار رفته و سود خالص عملیاتی پس از کسر مالیات (دریابیگی، 1382: 25 و 38)
الف) سرمایه به کار رفته: