سودآوری

که در آن Y عملکرد در واحد سطح، G هزینه نهادههای غیرمبادلهای به قیمت سایهای، E درآمدها به قیمت سایهای و F هزینه نهادههای مبادلهای به قیمت سایهای است.NSP بیانگر سودآوری اجتماعی محصول است، یعنی این که با قیمتهای سایهای، محصول سودآوری دارد یا نه ؟ اگر این مقدار برابر با صفر باشد به مفهوم این است که در شرایط عدم مداخله دولت تولیدکننده در نقطه سر به سر قرار دارد. در غیر این صورت در شرایط عدم مداخله دولت، دو حالت زیر بوجود میآید.
الف – اگر NSP<0 آنگاه تولید و صادرات محصول در شرایط رقابت آزاد سودآور نیست.
ب- اگر 0< NSP آنگاه تولید و صادرات محصول در شرایط رقابت آزاد سودآور است.
از بین این شاخصها ( 6 شاخص ذکر شده )، دو شاخص هزینه منابع داخلی و نسبت هزینه به منغعت اجتماعی مهمترند که بر اساس هزینههای متوسط، که مبتنی بر ضرایب نهاده-ستانده مشاهده شده و قیمتهای سایهای نسبت داده شده است، به دست میآید. این دو شاخص برپایه نظر ریکاردو بسیار شبیه به هم هستند. تفاوت اصلی این دو روش نیز آن است که روش نسبت هزینه به منفعت اجتماعی، کل هزینه واقعی و سوددهی را مقایسه میکند در حالی که روش هزینه منابع داخلی به مقایسه هزینه خالص منابع داخلی با کل صرفهجویی خالص در ارز خارجی میپردازد.
3-4-2 عوامل موثر در محاسبه مزیت نسبی
بهمنظور محاسبه مزیتنسبی با استفاده از شاخصهای یاد شده، محاسبه قیمت سایهای نهادههای بکار رفته در تولید محصولات و همچنین قیمت سایهای محصولات و نرخ ارز الزامی است. چرا که در کشورهای در حال توسعه بهدلیل نبود بازار رقابت کامل، نابرابری در توزیع درآمد، نبود یکپارچگی و انسجام کامل در بازارهای سرمایه، بالا بودن نرخ تورم، پایینتر بودن نرخ بهره رسمی در بازار سرمایه نسبت به بازار سیاه و عدم تعادل در تراز پرداختهای خارجی، محاسبه قیمت سایهای الزامی است (سلیمیفر و میرزائی خلیل آبادی، 1381). در این بین روشهای محاسبه قیمت سایهای نهادههای قابل تجارت (مبادلهای) و غیر قابل تجارت (داخلی) بهصورت زیر است: برای محاسبه مزیتنسبی لازم است توضیحاتی درباره عوامل موثر در محاسبه مزیتنسبی و چگونگی محاسبه شرح زیر ارائه شود.
3-4-2-1 قیمت سایهای:
قیمت سایهای معادل هزینه از دست رفته منابع داخلی است (عابدی و همکاران، 1387). به عبارت دیگر، این قیمت معرف ارزشهای واقعی و حقیقی عوامل تولید است. در این قسمت مختصرا در مورد قیمت سایهای محصول، نهادههای قابل تجارت و نهادههای غیرقابل تجارت بحث خواهد شد.
3-4-2-2 عوامل تولید
عوامل تولید به تفکیک نهادههای قابل تجارت و نهادههای غیرقابل تجارت مورد بررسی قرار می‏گیرند.
3-4-2-2-1 نهادههای قابل تجارت (مبادلهای):
این نهادهها قابلیت تبادل در بازارهای جهانی را دارند و بهعبارت دیگر قابلیت تجارت دارند. نهادههایی که در این گروه واقع میشوند شامل کود شیمیایی، سم (حشرهکش و قارچکش) و بذر میباشند. برای نهادههای کود شیمیایی و سم (نهادههای وارداتی از کشورهای مختلف) قیمت سیف (CIF) آنها مبنای قیمت سایهای در سال زراعی 86-1387 قرار گرفت (نوری و جهاننما، 1387). همچنین متوسط قیمت خرید بازاری بذر خریداری شده برای محصولات مورد مطالعه، به عنوان ارزش سایهای بذر در نظر گرفته شد (نوری و جهاننما، 1387).
3-4-2-2-2 نهادههای غیر قابل تجارت (داخلی):
3-4-2-2-2-1 روش اول:
نهادههای مورد استفاده غیر قابل تجارت در تولید محصولات شامل نهادههایی است که قابلیت خرید و فروش در بازارهای بین المللی را ندارند. از این رو نهادههایی که در این گروه قرار میگیرند (شامل آب، زمین، کود دامی، نیروی کار و ماشین آلات) به لحاظ بازرگانی خارجی فاقد قیمت میباشند. قیمت سایهای نهادههای داخلی در واقع برابر هزینه فرصت آنهاست و بدین ترتیب قیمت سایهای این گونه نهادهها برابر ارزش آنها در بهترین حالت کاربردشان است (حاجی رحیمی، 1376).
3-4-2-2-2-2 روش دوم:
در این روش برای محاسبه قیمت سایهای عوامل تولید، ابتدا تابع تولید تخمین زده شده و از رابطهی زیر اسنفاده میشود:
(3-15)
که در این رابطه، VMPxi ارزش تولید نهایی هر نهاده تولیدی، MPPxi تولید نهایی هر عامل تولیدی و Py قیمت محصول مورد نظر میباشد. تولید نهایی هر عامل تولید را میتوان با استفاده از تخمین تابع تولید به دست آورد (کرباسی و رستگاریپور، 1388).