روش های آموزش و پرورش دوره راهنمایی تحصیلی

از نظر جان دیوئی تعلیم و تربیت، رشد قوه قضاوت صحیح است (شریعتمداری، 1388، ص 69).
ابوعلی سینا فیلسوف ایرانی ماهیت تعلیم و تربیت را عبارت می داند از “ برنامه ریزی و فعالیت محاسبه شده در جهت رشد کودک، سلامت خانواده و تدبیر شئون اجتماعی برای وصول انسان به کمال دنیوی و سعادت جاویدان الهی (دفتر حوزه و دانشگاه، 1372، ص 189).
2-1-2 اهمیت و ضرورت تعلیم و تربیت
انسان علاوه بر بعد جسمانی، بعد معنوی و روحانی نیز دارد و باید در مسیر حیات به کمال برسد. یکی از ضرورت های زندگی و مهم ترین هدف تربیتی انسان، رسیدن به کمال است. تربیت شرط اساسی انسانیت است. کانت معتقد است که بشر فقط با ” تربیت ” آدم می شود.در اعلامیه جهانی حقوق بشر، آمده است: “همه حق تعلیم و تربیت دارند و تعلیمات فنی به طور کلی و تعلیمات عالی بر حسب استعداد باید در دسترس عموم قرار گیرد. در تعلیم و تربیت باید به توسعه ی  شخصیت انسان و تقویت احترام به حقوق بشر و آزادی های اساسی توجه شود. هم چنین والدین در انتخاب نوع تعلیم و تربیت فرزندان خود تقدم دارند”. از جمله علت های ضرورت تعلیم و تربیت، همین بس که برای ایجاد سازگاری مثبت و نقادی اثر بخش در انسان، تربیت نقش موثری دارد. هم چنین از آن جائی که انسان موجودی اجتماعی است و بروز و ظهور توانائی های او به تنهائی و به دور از روابط اجتماعی امکان پذیر نیست، کسب صلاحیت های زندگی اجتماعی به تعلیم و تربیت محتاج است. فرهنگ و تمدن جامعه بشری که انسان را از سایر حیوانات متمایز می سازد، محصول تعلیم و تربیت است. تعلیم و تربیت انسان های متفکر و توانا حاصل کرده که توانسته اند با پیشرفت های علمی و صنعتی چهره عالم را دگرگون سازند. مهم تر آن که مقام” خلافت الهی” آدمی از طریق تعلیم و تربیت او محقق می شود. لذا نظام تعلیم و تربیت کشور در مواجهه با کودکان و نوجوانان باید مراقب اعمال خود باشد حکیمانه اقدام کند، زیرا هر گونه اهمال و بی برنامگی در عرصه تعلیم و تربیت آثار مخربی در زندگی افراد به جا می گذارد (ملکی، 1388).
2-1-3 ویژگی ها، روش ها، اهمیت و ضرورت و اهداف آموزش و پرورش دوره راهنمایی
2-1-3-1 ویژگی های آموزش و پرورش دوره راهنمایی
آموزش و پرورش نوجوانان در این دوره زمانی موفقیت آمیزاست که دست اندرکاران تعلیم و تربیت این گروه سنی ؛ ویژگی های آنان آشنا باشند.
از اهم ویژگی های نوجوانان گذر از مرحله تفکر انضمامی و ورود به مرحله تفکر انتزاعی : پایان 14 یا 15 سالگی را حد تکمیل ساختمان ذهنی می دانند و نوجوانان در این سن از لحاظ ابزار ذهنی به حداکثر تحول عقلی خود می رسند.
با توجه به ورود نوجوانوانان از مرحله تفکر انضمامی به تفکر انتزاعی لازم است: محتوای دروس در این سطح عمیق تر مطرح گردد و با مشغول کردن ذهن دانش آموزان با دروس مختلف و فعالیت های آزمایشگاهی، فرایند ذهنی جدیدی برای آنان پدید آید و با بهره گیری از دروس ریاضیات با مفاهیم اساسی قانون و محیط آشنا شوند تا شرایط لازم برای تربیت عقلانی و رشد شناختی آنان مساعد گردد.
2-1-3-2 روش های آموزش و پرورش دوره راهنمایی تحصیلی
در فرایند آموزش و پرورش، روش به عنوان بخش جدانشدنی از کار تدریس و پرورش اندیشه یادگیرنده اهمیت دارد و تحقق اهداف تعلیم و تربیت را روش امکان پذیر می سازد. در قلمرو آموزش و پرورش، روش عمل نقشی خاص دارد و نشانه مجموع کارهایی است که موارد ذیل به یادگیری و پیشرفت تحصیلی دانش آموزان کمک می کند:
روش آموزش پرورش باید انعطاف پذیر باشد تا نوجوان بتواند استعدادها، رغبت ها و خوی و خصلت خود را بخوبی آشکارکند.
بر استفاده از شیوه فعال تاکید شود. روش فعال عنوانی است که بر شیوه های متعددی از روش تدریس و آموزش اطلاق می گردد که در همه آنها، نسبت به پرورش روحیه تجزیه و تحلیل و تفکر و تعقل در دانش آموزتوجه خاص مبذول می شود.
در آموزش هر درس، به تناسب موضوع از کارگاه، آزمایشگاه، کارهای عملی و تجربه، مطالعه و تحقیق، بازدید وغیره که از یک طرف هماهنگی مغز و دست و از طرف دیگر همراهی علم و عمل را تسهیل کند استفاده شود.
تمرین ها و تکالیف درسی دانش آموزان به گونه ای باشد که به ثبت دانش ها، مهارت ها و نگرش های دانش آموزان بینجامد و به بروز خلاقیت آنان منجر شود.
در فرایند تدریس و یاددهی – یادگیری از انواع مواد آموزشی و کمک آموزشی استفاده شود و انگیزه و رغبت دانش آموزان به یادگیری تقویت گردد.
طراحی و ارایه موضوعات درسی و فعالیت های تربیتی به گونه ای باشد که برای دانش آموزان موفقیت ایجاد کند و موجب افزایش علاقه آنان به یادگیری بیشتر شود.
تفاوت های فردی دانش آموزان و مراحل رشد آنان به هنگام یاددهی – یادگیری در نظر گرفته شود و تعامل ذهنی و عملی معلم و دانش آموز انجام گیرد.
برای یادگیری موثر و تغییر رفتار دانش آموزان ، از روش های مناسب تشویق و تنبیه استفاده شود (صافی، 1386).
2-1-3-3 اهمیت و ضرورت آموزش و پرورش دوره راهنمایی
از زمانی که آموزش رسمی در جوامع بشری رواج یافته، پرورش توانمندی های شناختی عالی همانند: فهم و درک، استدلال، تفکر، خلاقیت، حل مساله و قضاوت مورد تاکید بوده است(بورگستروم 1991). در راستای این موضوع، یکی از هدف های آموزش عمومی در هر کشوری از جمله کشور ما پرورش شهروندانی کنجکاو، پرسشگر، جستجوگر و دارای سواد علمی- فناورانه است که در حل مسائل روزانه خود توانا باشند( شهرتاش، فلسفی، رهبر و حاجیان، 1384).
لذا آموزش های علوم باید پاسخی را برای پرسش ها و کنجکاوی های بی شمار کودکان فراهم کند. در چند دهه اخیر، نگرش جهانیان در مورد فرایند یاددهی- یادگیری تغییر کرده است. اکنون این اعتقاد وجود ندارد که ذهن دانش آموزان مانند ظرف های خالی است و در انتظار پر شدن با دانش و معلومات می باشد( سازمان پژوهش و برنامه ریزی آموزشی، 1381).