خدمات عمومی رایگان

15-2-2 اهداف سیاستهای مالیاتی
در یک برداشت کلی از وظایف قابل انتظار از سیاستهای مالیاتی، حداقل سه مورد عمده قابل اشاره میباشد.
الف) نقش نظام مالیاتی در تامین هزینههای دولت:
یکی ازوظایف مالیات، تامین هزینههای جاری دولت در وهله اول و سپس پشتیبانی از طرحهای عمرانی است. اقتصاددانان در بحث تعادل بودجه به این نکته تاکید میکنند که وجود کسری بودجه مداوم،(یعنی فزونی مخارج بر دریافتهای دولت) میتواند عواقب وخیمی را برای اقتصاد به وجود آورد. کسری بودجه با افزایش تقاضای بازار و نقدینگی در جامعه، زمینه بروز فشارهای تورمی را پدید میآورد. وجود کسری به ویژه در بودجه جاری مسئله آفرین است. زیرا در مقابل هزینههای جاری انجام شده، کالاهایی تولید نمیشود تا جوابگوی تقاضای اضافی به وجود آمده باشد. اما چنانچه دولت از پشتیبانی منابع مالی دست کم به اندازه تامین هزینههای جاری بهرهمند باشد، تا حدود زیادی از بروز این عارضه جلوگیری کرده است. به همین دلیل است که مالیاتها در زمینه جلوگیری از کسری بودجه نقشی اساسی به عهده دارند.
ب) نقش نظام مالیاتی در توزیع مجدد درآمد و ثروت جامعه:
عملکرد نامناسب سیستمهای اقتصادی، روابط متقابل عوامل اقتصادی را مختل و جامعه را به دو قطب فقیر و غنی تفکیک نموده و نوعی ناهمگونی میان اقشار مختلف جامعه پدید آورده است. این عدم توازن اجتماعی در نظامهای سرمایهداری و یا شبهه سرمایهداری به صورت حادتری ظاهر شد. این امر از طریق کمکهای بلاعوض نقدی و غیرنقدی، پرداخت سوبسید و ارائه خدمات عمومی رایگان یا ارزان صورت میگیرد. منابع تامین مالی اینگونه تمهیدات ممکن است مالیاتهایی باشد که به بهترین وجه خود از ثروتمندان جامعه اخذ میشود. پرداخت مالیاتها به وسیله اقشار پردرآمد و توزیع آن میان گروههای درآمدی پایین، میتواند شکاف درآمدی را میان این اقشار تا حدودی جبران کند.
ج) بررسی نقش مالیاتها در تخصیص منابع، تصحیح و تثبیت فعالیتهای اقتصادی:
چیزی که اهمیت دارد این است که نمیبایست به پدیده مالیات فقط به عنوان یک منبع درآمدی برای دولت نگریست. مالیات یکی از اهرمهای سیاست مالی دولت جهت تخحصیص منابع، تصحیح و تثبیت فعالیتهای اقتصادی است. به عنوان مثال امر توزیع عادلانه درآمدها، تامین قسط و عدل در جامعه از جمله مواردی است که در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران مورد تاکید قرار گرفته است. مالیاتها یکی از ابزار مالیاتی تاثیر بسزایی در شکل گیری فعالیتهای اقتصادی و تصحیح و تثبیت آنها گذاشت.
16-2-2 مشکلات و ریشهها در نظام مالیاتی
بررسی شواهد آماری موجود در نظام مالیاتی و مقایسه نسبی آن با سایر کشورها به خوبی نشان داد که شکافی میان وضعیت موجود نظام مالیاتی در اقتصاد ایران با شرایط مطلوب آن وجود دارد. این انحراف از شرایط بهینه، با شناسایی مشکلات حاکم در این نظام و ریشههای آن و سپس تلاش در جهت رفع هر یک، قابل حذف است. بدین ترتیب ضروری است به بررسی دقیق مشکلات حاکم در نظام مالیاتی پرداخته شود. اهم این مشکلات به صورت موارد زیر قابل ذکر است:
سهم اندک درآمدهای مالیاتی در تولید ناخالص داخلی
سهم اندک درآمدهای مالیاتی در تامین هزینههای دولت
سهم اندک پایه مالیات بر ثروت یا وجود نقل و انتقالات گسترده داراییها در طول سال
بالا بودن نسبت هزینههای جمعآوری به نسبت درآمدهای وصولی
سهم اندک شرکتهای غیر دولتی در درآمدهای مالیاتی دولت در مقایسه با شرکتهای دولتی
موارد فوق را میتوان نوعی نقصان در دستاوردهای نظام مالیاتی تلقی کرد، که باید از طریق راهکارهای عملیاتی مناسب حذف شوند. باید توجه داشت که به منظور رفع این نقایص که اصطلاحاً با عنوان ”مشکلات حاکم در نظام مالیاتی” خوانده میشوند، باید علل پدیدآورنده آن پرداخته شود.
عمدهترین علل آن را میتوان به صورت زیر برشمرد:
قوانین و مقررات ناهمسو
فرآیندهای غیر استاندارد
عدم استفاده از فنآوریهای روز
ارتباط مستقیم بین ماموران مالیاتی و مودیان
فرار مالیاتی زیاد به خصوص در دهکهای بالای درآمدی جامعه و لاجرم تبعیض مالیات
نا همسویی یا عدم استفاده از اهرم مالیات برای کنترل اقتصاد