ایجاد جو مشارکت در کلاس درس

علاوه بر ترتیب بندی دانش‏آموزان از جهت نشستن در گروه‏ها و سازماندهی کلاس مجموعه‏ای از اصول را به عنوان راهبردهای رفتاری می‏توان نوشته و در کلاس نصب کرد و در آنها بر اصولی تأکید نمود که به ایجاد جو مشارکتی یاری می‏رساند جاکوبز و همکاران (2010) نمونه‏هایی از این اصول را به شرح زیر ذکر می‏نماید:

  • من فقط گوش می‏دهم هم زمانی که دیگران صحبت می‏نمایند.
  • من دیگران را تشویق به همکاری می‏نمایم.
  • من یاور دیگران بدون انجام دادن کار برای آنها هستم.
  • من زمانی که نیاز به کمک داشته باشم خواستار یاری می‏شوم.
  • من از ایده‏ها انتقال می‏کنم نه از آدم‏ها
  • من به خاطر دارم که با هم هستیم.
  • من برای هر فردی ارزش و احترام قائل هستم به عنوان یک فرد به عنوان عضوی از کلاس فارغ از نژاد و مذهب ملیت یا صلاحیت علمی
  • من به موقع کلاس می‏آیم.

سازماندهی یادگیری مشارکتی جهت اجرا در کلاس درس

در زمینه سازماندهی، یادگیری مشارکتی نظرگاه‏های گوناگون مطرح شده است که در این قسمت به برخی از آنها اشاره می‏شود. به اعتقاد جانسون و همکاران یادگیری مشارکتی ساختار مبتنی بر همکاری گروهی را جایگزین ساختار رقابتی می‏کند و معلم در این فرایند باید کارگروهی را به گونه‏ای سازماندهی کند که شاگردان به راحتی بتوانند به سبک دانش و تجربه نائل شوند و برای رسیدن به این منظور باید یادگیری مشارکتی حداقل 60 تا 80 درصد وقت از کلاس را به درس اختصاص دهند به اعتقاد آنها در بعضی از کلاس‏های درس معملان عملا این کار را انجام می‏دهند و این بیانگر این مطلب است که اختصاص دادن زمان فوق به کار مشارکتی در کلاس درس امکان پذیر است (جانسون و همکاران، 2011 به نقل از کرامتی).

در زمینه سازماندهی رویکرد یادگیری مشارکتی دیوید جانسون و راجر جانسون مراحل زیر را توصیه می‏نمایند:

  • تعیین هدف آموزشی
  • تعیین تعداد افراد هر گروه
  • مرتب کردن اتاق
  • تدارک دیدن مواد و وسایل آموزشی
  • تشریح وظایف دانش‏آموزان
  • فراهم کردن زمینه ایجاد وابستگی درونی، احساس مسئولیت فردی و همکاری درونی
  • تعیین معیارهای موفقیت برای شاگردان و تبیین آنها
  • تعیین و تبیین انتظارات و رفتارهای مطلوب
  • نظارت بر رفتار شاگردان
  • راهنمایی کردن شاگردان
  • آموزش مهارت‏های همکاران به شاگردان
  • اختتام درس
  • ارزشیابی بر کمیت و کیفیت یادگیری شاگردان
  • برآورد نحوه‏ی بهبود بخشیدن به عملکرد گروهی

بین و ویتاکر (2011) به نقل از کرامتی (1382) نیز مراحل زیر را در سازماندهی این روش ضروری می‏دانند.

  • شناساندن اهداف گروه به اعضاء
  • تعیین مراحل انجام کاری برای تحقق اهداف گروهی
  • تعیین وظایف اعضای گروه
  • مشخص کردن نحوه همکاری، نحوه حل اختلاف، نحوه اتخاذ تصمیم و غیره
  • رسیدن به توافق در زمینه ارزشیابی و کنترل عملکرد گروه
  • بررسی پنج گام فوق و رفع کاستی‏ها
  • تبدیل گروه به تیم

کاگان[1] (2011) به نقل از ملازهی (1391) نیز روش‏های متعددی را برای آموزش همکاری به شاگردان مطرح می‏نماید. یکی از این روش‏ها دادن شماره به هر یک از دانش‏آموزان می‏باشد در این شیوه دانش‏آموزان در گروه‏های سه نفره کار می‏نمایند و برای هر یک از اعضاء شماره‏ی 1 تا 3 انتخاب می‏شود. تکالیف ساده‏ای داده می‏شود، همه‏ی اعضاء برای تسلط بر تکالیف مسئول هستند، مربی پس از مکثی مناسب شماره‏ای را صدا می‏ند مثلا شماره 2 دانش‏آموز با شماره 2 در گروه دستشان را بالا می‏برند آنان مسئول سخن گفتن از جانب گروه هایشان هستند.

استریتر (2011) به نقل از ملازهی (1391) نیز سازماندهی کلاس و یادگیری مشارکتی به عناصر و موارد زیر اشاره می‏نماید:

  • تعیین زمان برای آماده شدن
  • تعریف روشن اهداف ویژه یادگیری دانش‏آموزان
  • همبستگی درونی مثبت (مسئولیت‏های دوجانبه برای فرد یا همه با هم شنا کردن و یا هم با هم غرق شدن)
  • پاسخگویی فردی
  • گروه باید در جه اهداف مشترک کار نماید.
  • نگرش ها، رفتارها و تعاملات اجتماعی مثبت (مهارت‏های گروه‏های کوچک، درون فردی شامل مهارت‏های اجتماعی، تعاملات، اعتماد، پذیرش، مهارت‏های حل تضاد)
  • تعاملات رو در رو
  • نظارت برای دریافت عکس العمل و بازخورد
  • مبادله ایده‏ها و اطلاعات سوال کردن و … که به گون‏های مربوط به نظارت نیز می‏شود.
  • فرصت‏های برابر برای کسب موفقیت‏های علمی
  • انعکاس آگاهی گروهی گزارش دادن، جریان دادن، ارزش‏های خود و گروه، تأکید بر رفتارهای گروه
  • زمان کافی برای یادگیری

[1] – Kagan

متن کامل در سایت زیر :

پایان نامه تأثیر یادگیری مشارکتی (جیگ ساو) بر مهارت‏های اجتماعی و پیشرفت تحصیلی دانش‏آموزان دختر پایه هفتم شهرستان جم