ارتباطات یک جانبه و دو جانبه

ارتباطات شفاهی: آنچه به کمک زبان و به صورت چهره به چهره صورت می گیرد. مزایای ارتباطات شفاهی عبارتند از:
1- تعامل چهره به چهره و دریافت بازخورد سریع.
2- انتقال پیام در حداقل زمان ممکن و با کمترین هزینه.
حل هر گونه سوءتفاهم و تفسیر نادرست احتمالی در کوتاهترین زمان ممکن (سرمد، 1382).
ارتباط غیرکلامی، را می توان به عنوان ارتباطاتی که با ابزارهایی غیر از کلمات انجام می شوند، معنی کرد. سه جنبه عمده ارتباطات غیر کلامی عبارتند از: موقعیتی که ارتباط در آن روی میدهد، ارتباط برقرار کنندگان، و رفتار آنها طی فرایند تعامل (نپ و هال، 2002). این پیامها برخی مواقع همراه با پیامهای کلامی، و گاهی به تنهایی مبادله می شوند. هدف کلی ارتباطات غیرکلامی، انتقال احساسی است که در پشت یک پیام وجود دارد(دوبرین، 1387). نمادهای غیرکلامی شامل: زبان بدن یا حرکات، مواد فیزیکی یا مصنوعی که ارزش نمادین دارند(مثل لباس اداری)، فضا، لمس کردن، زمان، و نمادهای غیرکلامی دیگر مثل لحن و شدت صدا می باشد (هوی و میسکل، 2005).
کلامی
غیر کلامی
کتبی
شفاهی

نمودار(2-3): ارتباطات کلامی و غیرکلامی
ارتباطات را از نظر عکس العمل در محیط، می توان به دو نوع یک و دوجانبه تقسیم نمود:
2-2-1-13-2- ارتباطات یک جانبه و دو جانبه :
هر گاه عکس العمل گیرنده، نسبت به پیام ابراز نشود، آن ارتباط را یک جانبه گویند(رضائیان، 1389). این نوع ارتباطات توسط گوینده آغاز شده و توسط وی نیز، به اتمام میرسد(هوی و میسکل، 2005). چنانچه محیط به گونه‌ای باشد که گیرنده عکس العمل ها و نظرات خود را درباره محتوای پیام به اطلاع فرستنده پیام برساند، به این ارتباط، ارتباط دوجانبه می‌گویند(رضائیان، 1389). برخلاف ارتباط یک طرفه، ارتباط دوسویه، نیازمند مذاکرات و تبادلات پیوسته می باشد(هوی و میسکل،2005).
پژوهشهای صورت گرفته، حاکی از آن است که:
ارتباط یک جانبه، سریعتر و کار فرستنده پیام آسانتر است، اما به علت دقت کمتر، اختلال و سردرگمی بیشتری دیده می شود.
ارتباط دوجانبه از دقت بیشتری برخوردار بوده و در نتیجه بازخورد، فرستنده امکان بررسی مجدد پیام را می یابد.
در مواردی که امور هنوز برنامه ریزی نشده و به روال عادی درنیامده اند، ارتباط دوجانبه وسیله مؤثرتری است، اما پس از اینکه امور برنامه ریزی شده و یکنواخت شد، اثر ارتباط دوجانبه کاهش می یابد. بنابراین شاید بتوان گفت ارتباط دوجانبه برای اتخاذ تصمیم در سطوح عالی مدیریت، کاربرد بیشتری دارد(رضائیان، 1389).
باید توجه داشت همانند بسیاری از مفاهیم مدیریت، ارتباطات را می‌توان یک فرایند در نظر گرفت و اگر قرار باشد ارتباطات واقعی وجود داشته باشد، باید فرایند دوطرفه باشد (داوودآبادی، 1385). هوی و میسکل، چهارنوع ارتباطات دوطرفه در مدارس را نام برده، و آنها را به شرح زیر، توصیف میکنند:
مذاکره: مذاکره از طریق دو ویژگی، قابل شناسایی است: روحیه همکاری و شکیبایی عمومی، و فهم متقابل. این نوع ارتباط، زمانی مورد استفاده قرار می گیرد، که افراد علاقمندند دیدگاهها و تجارب یکدیگر را درک کنند. دو دانش آموزی که درباره چگونگی گذراندن تعطیلات تابستانشان، صحبت می کنند، مثالی از کاربرد مذاکره در ارتباطات هستند.
بررسی: بررسی شامل دو یا چند نفر است که برای یافتن پاسخ یک مسئله، حل یک اختلاف، یا ایجاد توافق همگانی، همکاری می کنند. معمولا در چنین حالتی، راه حل ها و پاسخهای ممکن را در ساختاری که بر دامنه ای از رویکردها و دیدگاهها تأکید می کند، بررسی می کنند.
مناظره: مناظره پرسش مستقیم و روحیه ای شکاک را ارائه می دهد و در آن نیازی به توافق مشارکت کنندگان نیست. فایده مناظره این است که مشارکت کنندگان، ایده ها و عقاید خود، در مورد راه حل ها را با حداکثر چالش ممکن مشاهده می کنند؛ به این منظورکه دیدگاههای افراد در مورد راه حلها محکمتر و واضح تر شود.
آموزش: آموزش در ارتباطات دوجانبه، شامل فرایندی ارادی است که در آن معلم، دانش آموزان را به پاسخها و ادراکات مشخصی، راهنمایی می کند. در این روش، از پرسشهای انتقادی، و دیگر اظهارات، جهت به جریان درآوردن بحثی معین، استفاده می شود.نمونه ای از این نوع ارتباطات، روش سقراطی است (هوی و میسکل، 2005).
2-2-1-13-3- ارتباطات رسمی و غیر رسمی :
ارتباطات رسمی، به مسیرهای اداری رسمی اشاره دارد که برای عبور پیام در نظر گرفته شده (دوبرین، 1387) و توسط سازمانها تصویب شده اند(هوی و میسکل،2005). ارتباطات رسمی در ساختارهای مشخص سازمانی، بین نقشهای سازمانی و در جهت اهداف سازمانی، برقرار می گردد (آلتینوز، 2009). وقتی به نمودار سازمان توجه می کنیم و روابط میان قسمتهای مختلف و ساخت سازمان را در نظر می گیریم، در واقع مجاری رسمی ارتباطات سازمانی را می نگریم (فرهنگی، 1378). طبق دیدگاه برنارد، هنگام توسعه و یا استفاده از کانالهای رسمی، چندین نکته را باید مدنظر قرار داد:
کانالهای ارتباطی باید شناخته شده باشند.